Þjóðviljinn - 07.03.1980, Blaðsíða 7

Föstudagur 7. mars 1980 ÞJÓÐVILJINN — StÐA 7
Gestur Gíslason fvrrum
bóndi í Trostansfiröi
Fœddur 24.71901
A fjallvegum Vestfjarða verða
veður hörð á köldum vetrardög-
um. Þar hefur margur göngu-
maður kiknað undir byrði og
sumir mátt súpa hel i stormi og
byl á fyrri tiö. Nútímafólk úr fjar-
lægum stað sem ekur þjóðveginn
og sér sumarhliðar hlæja við sér
grunar ekki þá ógn.
En á þorra og góu koma þau
veöur enn að jafnvel rammgerð
farartæki nútimans verða fis eitt i
greipum stormsins sem sviptir
þeim um koll og slær allt hvað
fyrir er. bá verður fátt um varnir
hjá nær áttræðum dreng, þótt
hraustur hafi verið I blóma lifs
sins.
Mannskaðaveðrið sem fór um
Vestfirði nú mánudaginn fyrstan I
góu lét til sin taka bæði á sjó og
landi.
A fjallinu Hálfdan milli Arnar-
fjarðar og Tálknafjarðar kastaði
stormurinn þungfærum mjólkur-
bil af braut sinni. Farþegi I biln
um, Gestur Gislason fyrrum
bóndi i Trostansfirði beið bana.
Gestur var fæddur 24. júli árið
1901. Foreldrar hans, þau GIsli
Sveinbjörnsson og Gislina
Bjarnadóttir, hófu búskap á
Fremri-Uppsölum i Selárdal I
Arnarfjaröardölum þetta vor, en
aldamótaárið höfðu þau gengið i
hjónaband.
Aldamótaárið 1900 hafði Selár-
dalur goldið mikið afhroð, er þrir
bátar úr dalnum fórust með allri
áhöfn I mannskaðaveðrinu mikla
þann 20. september. tJr dalnum
fórust á þessum bátum 13 menn
og sá 14. unglingspiltur frá Bildu-
dal. írr Ketildalahreppi fórst
auk þess þennan dag fjórði bátur-
inn og drukknuðu þar þrir menn
úr Bakkadal. Einn þeirra sem
þarna drukknuðu var Bjarni
Jónsson, móðurafi Gests GIsl-
asonar, þá 63 ára vinnumaður I
Selárdal, og var hann á bátnum
Andvara.
Hart hefur þetta áfall veriö, að
missa I sjóinn á einum degi
þrettán menn úr sama dalnum
bar sem jarðirnar voru ekki fleiri
en sjö að hjáleigunum
meðtöldum.
En lífið vinnur ekki færri sigra
en dauðinn, og tiu mánuðum og
fjórum dögum eftir mannskaöann
mikla fæddist Gestur Gislason.
Það tók aftur aö fjölga I Selárdal
og bjartar vonir sungu við eyra á
morgni nýrrar aldar.
Gestur Gislason var elstur fjög-
urra bræðra sem upp komust þar
á Uppsölum. Stór jörð eru Upp-
salir ekki, talin aöeins rúm 6
hundruð I sóknarlýsingu séra
Benedikts Þórðarsonar frá 1873.
Samt var þarna oft tvibýli á fyrri
hluta þessarar aldar. Jöröin
stendur skammt fyrir ofan Selár-
dalsstað, sömu megin ár, frammi
undir dalbotninum. Þaðan lá leið
um Selárdalsheiði yfir I Krossa-
dal i Tálknafirði. Skriður hafa
spillt mjög túni og engjum en
beitilandið er allgott.
1 Selárdal eru f jöll tignarleg og
frammi undir dalbotninum blasa
við sitt hvoru megin Þórishliöar-
fjall og Jóreið, augnagaman
hverjum þeim, sem fjöll kann að
lesa.
Og I Gammanúp segir þjóðsag-
an gull vera fólgið.
En þaö var smátt um hinn
rauöa málm i búi Gislínu Bjarna-
dóttur á Fremri-Uppsölum, þegar
hún stóð uppi ekkja árið 1916 með
fjóra syni og Gestur elstur þá 15
vetra. Hér var ekki til setu boöið,
en boðorðið gamla, að duga, i
heiöri haft.
Gestur gekk til starfa á landi og
sjó, en þá sjaldan færi gafst leit-
aði hann á vit bókanna. Þar var
hans annar heimur. Að sjálfsögðu
var skólamenntun ekki i boði þótt
fýsnin til fróðleiks brynni i blóði
hans.
Vart þarf aö efa að hefði Gestur
lifað 2-300 árum fyrr I Selárdal,
- Dáinn 25.2.1980
þá hefði hann a.m.k. komist yfir
einn ausukross og trúlega mátt
þola grimma loga bálsins eins og
Lassi Diðriksson og þeir fleiri
félagar, þegar séra Páll háði sitt
strið gegn „Satans eldflugum”. —
Þó er e.t.v. mögulegt að Gestur
hefði eins og fleiri bjargast i
duggu og séð úr hafi núpa Ketil-
dala hverfa án vonar um endur-
fundi við sina móðurjörð.
En Gestur fæddist á morgni
annarrar aldar og lifði i hennar
stormum og hriðum.
A Bildudal var um aldamótin
siðustu blómlegra aðhafnalif en
viöast annars staðar á landi hér.
Þar voru 22 skip fyrir landi og þar
af 4 stórir kútterar. Þar var salt-
fiskur breiddur að morgni og tek-
inn saman á reitunum aö kvöldi,
og viða um Suðurlönd var salt-
fiskurinn frá Bildudal mönnum
að góðu kunnur (Bildudals
Baccalo). — Þetta var kaupstað-
ur þeirra Arnfirðinga. Þar var
auður i garði hjá Asthildi og Pétri
og þótt flestir væru snauðir að
kalla, þá var sigurgangan frá ör-
birgö til bjargálna að hefjast frá
mörgu fátæku húsi þar við
fjörðinn.
Arið sem Gestur Gislason fædd-
ist kom nýr maöur á Bildudal. —
Sá sem foröum lék i Hliðarenda-
koti settis að i kaupstaö Arn-
firðinga, — Þorsteinn Erlingsson.
Prentsmiðja var sett upp IV alhöll
og blaðið Arnfirðingur hóf göngu
sina þetta ár. A forsiðu hvers
tölublaðs stóðu einkunnarorðin
letruð: „Vertu öllum aumum
traust eptir kröptum þinum” og
„Sannleikurinn mun gera yður
frjálsa”. — Og fræðimaðurinn
Ingivaldur Nikulásson frá
Grænabakka gekk bæ frá bæ og
safnaði áskrifendum aö blaði
skáldsins.
Þótt jafnaðarmaðurinn Þor-
steinn Erlingsson dveldi ekki
mörg ár i Arnarfirði skildi hann
þar eftir djúp spor. tlr þeim spor-
um spretta lifgrös enn.
Falslaus sannleikur og réttur
þess snauöa voru kröfur á vonar-
skildi Gests Gislasonar. Haustið
1908 var stofnað Verkamanna-
félagið Skjaldborg á Bildudal.
Snauður almúgi, var að risa og
kenna máttar sins, máttar sam-
takanna. Þótt mörg hin elstu
verkalýðsfélög svo sem Skjald-
borg á Bildudal yrðu skammlíf, —
þá var aftur haldið á stað og nýir
liösmenn gengu fram.
A unglingsaldri stundaði Gest-
ur Gislason sjóróðra frá hinni
fornu verstöð Arnfirðinga, — Ver-
dölum, skammt utan við Selár-
dal. Þar hafði margur tognað við
árina á vorin og fleirum en Jóni
frá Rafnseyri þótt bágt að vera
hálfdrættingur. Fáir, ef nokkrir,
lifa nú þeirra, sem frá Verdölum
réru, — máske var Gestur sá
siðasti i langri röð.
Löngu seinna fór Gestur Gisla-
son til sjóróðra suður á land.
Hann hafði mikiö hugsað um rétt-
læti heimsins, um rétt hins
snauða, hvernig gera mætti
mannlifið betra og fegurra i Sel-
árdal og um allan heim.
Heimskreppan er skollin á. Inn
i fundarsalinn við Bröttugötu I
Reykjavik gengur þéttvaxinn
maöur um þritugsaldur, þykkur
undir hönd, hæglátur I fasi, and-
litið vel farið og augun greindar-
leg. Þetta er Gestur Gislason úr
Arnarfjaröardölum, kominn til
sjóróöra á Suðurlandi og er að
mæta á sinn fyrsta fund hjá
Kommúnistaflokki Islands. Hann
heyrir jafnaldra sina tala af
andagift um þá heimsbyltingu,
sem muni brjóta vald auösins á
bak aftur og tryggja réttlætið I
veröldinni, tryggja hungruöum
brauð og sannleikanum sigur.
Hann heyrir tilvitnanir sem hann
þekkir I Þorstein Erlingsson og
hann heyrir áhrifamiklar lýs-
ingar á sigurgöngu verkalýðsins I
Ráðstjórnarrikjunum. Hann
haföi áður grunað að einmitt I
þessum hópi vaskra manna ætti
hann heima, — nú var hann viss. 1
þeim dómi voru skynsemi hans og
tilfinningar á einu máli.
Og Gestur Gislason snýr heim I
Ketildali og tekur að boða sveit-
ungum sinum bolsévisma. Ekki
með upphrópunum og hávaða eða
kassapredikunum, — það vissi
hann aö átti ekki við, — heldur
með hægð og festu, með skyn-
samlegum rökræðum og fortöl-
um. Sjálfsagt hefur Gestur aldrei
vænst þess að auðvelt yrði að
snúa Arnfirðingum til kommún-
isma á skammri stund, en hann
vænti þess eins og fleiri þá, að öld-
in yrði réttlætishugsjón hans hlið-
holl um siðir. Þess vegna gekk
hann glaður og reifur á hinn póli-
tiska vigvöll.
A þessum árum vann Gestur
mest heima á Uppsölum að búi
móður sinnar, nema þegar hann
fór til róðra. Og þar i dalnum var
fleiru að sinna en heimskommún-
ismanum. Hann var forgöngu-
maður i margvislegu félagslifi
sveitarinnar. Þar var lestrar-
félagið eitt, en hungur sitt eftir
bókviti fékk Gestur aldrei satt.
Hann gekkst ásamt fleirum á 4.
áratugnum fyrir stofnun Lend-
ingabótafélagsins Brimbrjóts i
Selárdal en þar hefur lengi verið
áhugi fyrir lendingabótum, þótt
hægt hafi miðað.
Gestur Gislason var hagur
maöur á tré,fékkst við smiði báta
og brúa, - smíðaði m.a. brúna á
Fifustaöaá. Ekki var hann siður
hagur á mál, og lét stundum fjúka
i kviðlingum, þótt litt flikaði hann
sveðskap sinum aö jafnaði. Er-
lend tungumál lagði hann stund á
með sjálfsnámi og aðstoö Rikis-
útvarpsins, er hennar varð kost
ur, og jók þannig getu sina til
lestrar á það sem skrifaö hefur
verið af spökum mönnum i ýms-
um veraldarhornum.
En spyrji einhver um árangur-
inn af byltingaráróðri Gests á
kreppuárunum, þá er þvi til að
svara að hann varð nokkur. I al-
þingiskosningunum 1937 fékk
Kommúnistaflokkurinn 62 at-
kvæði i Barðastrandarsýslu, en
frambjóðandi hans þar var þá
Hallgrimur Hallgrimsson, sem
ekki löngu siðar hélt til vigstöðva
Spánar til að berjast með vopn i
hönd og leggja llf sitt aö veði fyrir
þá bræðralagshugsjón, sem svo
margur góður drengur ól i br jósti
á þessum árum. Með Hallgrimi
fór Gestur á Uppsölum um sveitir
vorið 1937, og múna nokkrir enn
jóreikinn af þeirri för. — Til
samanburðar við atkvæðin 62 I
Barðastrandarsýslu árið 1937
skal þess getið að i Vestur-ísa-
fjarðarsýslu fékk Kommúnista-
flokkurinn 1 atkvæði i þessum
kosningum, i Noröur-tsafjarðar-
sýslu lika 1 atkvæði, á ísafirði 18
atkvæði og i Strandasýslu 4
atkvæði. Gestur gat þvi allvel við
unað og máske beið byltingin bak
við næsta leiti timans.
Sagan segir að þegar heims
styrjöldin siðari var hafin og
Finnar nutu hér mikillar samúð-
ar vegna baráttu sinnar við
Rússa, og það svo að hér hófst al-
menn söfnun um land allt Finnum
til styrktar, — þá hafi Gestur
Gislason hafið önnur samskot um
Ketildali og til stuönings óvinum
Finna, þeim voðalegu Rússum,
og spurt nágranna sina, hvort
ekki myndi þurfa að hjálpa þeim
sem ættu um sárt að binda vegna
striösins beggja vegna viglinunn-
ar jafnt.
Ekki veit ég sönnur á þessari
sögu, en „hún gæti verið sönn”. —
. Eitt er vlst, að Gestur Gislason
hikaði ekki við að standa frekar
einn en að vikja frá þvi sem hann
taldi rélt. Og við sem yngri erum,
við sem mörg höfum séð draum
kreppuáranna um hið sigrandi
verkalýösriki i austri breytast i
andstæðu sina, — við skulum ekki
ala með okkur neinn þann hofmóð
sem litilsvirðir bjartar vonir
þessara ára um komandi heims-
byltingu og alþýðuvöld undir
rauðum fánum, — og um verka-
mannarikið I fararbroddi sem
vakir og hlustar bak viö vötn og
skóg. Sérhver timi lýtur sinum
eigin lögmálum og Gestur Gisla-
son var þrátt fyrir allt i góðum
félagsskap þótt margt hafi
reynst tál eitt, og þótt vélabrögð
andskotans gegn manneskjunni
reynist nú margflóknari en ungir
fullhugar reiknuðu með fyrir 50
árum.
Gestur Gislason hélt huga sln-
um vakandi til banadægurs. Hann
sleit aldrei þá rót, sem batt hann
við vonina um réttlátt þjóðfélag
og alþýðuvöld. Hann þoldi marga
skruggu og varð að endurskoða
margt, ekki bara einu sinni, held-
ur enn og aftur. En hjarta hans
var heitt sem fyrr og hugurinn
heiður. Ég held að siöustu árin
hafi hann fáu trúaö, en haldið
áfram að vona margt. öll veður
stóð hann af sér uns bylinn stóra
bar að höndum á fjallinu Hálfdan.
Hér er mál að linni. Um bú-
skaparárin i Trostansfirði verður
fátt sagt á þessum stað. Þangað
flutti Gestur nær fimmtugur að
aldri og gekk að eiga Filippiu
Bjarnadóttur, sem þar bjó. Hún
var dóttir Bjarna sterka Arn-
grimssonar, sem búið hafið I
Trostansfirði frá 1894 til dauða-
dags 1929. En faðir Bjarna var
séra Arngrimur Bjarnason,
prestur á Stað I Súgandafirði, á
Alftamýri og á Brjánslæk. Ur búi
séra Arngrims mun komin sú
danska biblia, sem ég óvænt rakst
á I bókum Gests, þegar ég heim-
sótti hann á Bildudal einu sinni
sem oftar á s.l. ári.
I Trostansfiröi er gott undir bú,
og þar er einn fegurstur skógur á
Vestfjörðum. Þar undu þau Gest-
ur og Ölina Filippia sér vel þau
ár, sem þeim varð sambúðar auö-
ið, en Filippia lést fyrir um það
bil 12 árum. Þaöan I frá bjó Gest-
ur löngum einn, fyrst i Trostans-
firði, svo á Bildudal. En viða um
Arnarfjörð og grennd átti hann
vinum að mæta og félagsmál
lagði hann aldrei á hilluna. A
fundum sagði hann oft sina mein-
ingu, og allt var það af drjúgu
hyggjuviti mælt. I Reykjavik sótti
Gestur flokksráðsfund Alþýðu-
bandalagsins haustið 1976 sem
fulltrúi sins flokksfélags.þá 75 ára
gamall. Þar hélt hann stutta ræðu
en glögga um erfið atvinnuvanda-
mál i heimabyggö sinni á Bíldu-
dal. — Ég minntist þess þá að lik-
lega hefði Gestur aldrei komið á
flokksfund i Reykjavik siðan á ár-
Um Bröttugötunnar fyrir strið
fyrr en svo þarna eftir 40 ár. En
pólitikin átti lika sitt lif i Selárdal
og I Trostansfirði engu siður en i
Reykjavik og Róm.
Þetta er oröin löng kveðjaog
sjálfsagt ekki við hæfi i nútima-
blaðamennsku, en Gestur bað
aldrei um stutt lesmál. Hann vildi
jafnan hafa sem lengst mál að
lesa og fékk aldrei nóg.
Ég fór i byrjun skammdegis
þessa vetrar um veginn i
Trostansfirði. Þá var Gestur á
sjúkrahúsi i Reykjavik. Tréð
fagra stóð þar þá enn i garðinum
hennar Filippiu, þótt fólkið væri
horfið á braut. Nú fellur það lika
brátt.
1 Trostansfirði hitti ég Gest
Gislason fyrst sextugan bónda og
byltingarmann fyrir nær 19 árum.
Siðan þá hefur maðurinn verið
mér hugstæður og svo mun enn
verða.
(Jtför Gests fer fram á Bildudal
i dag.
Kjartan ólafsson
Allsherjar-
atkvæðagreiðsla
Ákveðið hefur verið að viðhafa allsherjar-
atkvæðagreiðslu um kjör stjórnar og trún-
aðarmannaráðs i Félagi starfsfólks i veit-
ingahúsum fyrir næsta starfsár. Frestur
til að skila tillögum rennur út sunnudag-
inn 9. mars n.k. kl. 14.00 e.h..
Skila þarf lista með:
1. Formannsefni.
2. Sex i aðalstjórn.
3. Þrjá til vara i aðalstjórn.
4. Tólf aðalnjenn i trúnaðarmannaráð.
5. Átta varamenn i trúnaðarmannaráð.
6. Tvo endurskoðendur og einn til vara.
Tillögum skal skila til kjörstjórnar á
skrifstofu félagsins, óðinsgötu 7, ásamt
meðmælum a.m.k. 50 fullgildra félags-
manna.
Listi stjórnar og trúnaðarmannaráðs ligg-
ur á skrifstofu F.S.V..
Stjórnin
r

Guðriður Sigurðardóttir
Dalalandi 8
sem andaöist 2. mars s.l. veröur jarösungin frá Bústaöa-
kirkju I dag, föstudaginn 7. mars, kl. 13.30.
Siguröur Jónsson
Sigrún Siguröardóttir
Geröur Siguröardóttir
örn Sigurösson
Rúnar V. Sigurðsson.