Þjóðviljinn - 21.06.1991, Blaðsíða 15

HELGARMENNINGIN
Það stelur enginn Snorra
Hvers vegna settistu að hér i
Reykholti, Geir?
Ég lauk guðfræðiprófi 1978,
um haustið. Um það leyti var að
fara héðan séra Hjalti Hugason
sem nú er lektor við Kennarahá-
skólann. Hann var þá búinn að
vera hér í rétt ár en sleppti brauð-
inu vegna þess að hann var að
fara í framhaldsnám í Svíþjóð.
Ég ætlaði mér eiginlega aldrei í
prestskap þegar ég var í guð-
fræðinámi en einhvem veginn
varð það nú svo að undir lokin, á
lokaspretti í lestrinum, kom eig-
inlega ekkert annað til greina en
að fara í prestskap. Við vorum
komin með böm þá hjónin og
kona mín, Dagný Emilsdóttir,
sem er Reykvíkingur, hún hafði
verið í sveit hér fyrr á árum. Hún
gat fellt sig við að setjast að hér í
Reykholti því hér kannaðist hún
aðeins við sig en hraus hugur við
að fara miklu lengra frá sínu
fólki. Ég á líka frændur hér í
Borgarfirðinum.
Hvemig hefurðu svo kurtnað
við þig?
Ég hef eiginlega aldrei haft
tíma til að átta mig á því hvort ég
kynni vel eða illa við mig. Mér
fannst dalurinn nú ekki fallegur
þegar ég kom hér fyrst í grenj-
andi rigningu og sudda. Mér
fannst þetta kollótt. Ég er fæddur
og uppalinn á Vestfjörðum þar
sem fjallið er í norður og fjörður-
inn í suður.
Hvará Vestjjörðum?
Á Hrafnseyri í Amarfirði. Ég
kunni vel við mig frá byijun
héma vegna sögunnar. Ég er
fæddur á sögustað þar sem sagan
var vel lifandi hjá öllum.
Þú hefur mikið gert að því að
segja mönnum sögu Reykholts
erþað ekki?
Það er nú ekki mikið sem ég
kann af henni. En það safnast
saman margir molar úr ýmsum
áttum og þá verður úr einhver
þula sem menn hafa gagn af
sumir og gaman aðrir. Þegar ég
byijaði hér þá fann ég fljótlega
til þess að á stað eins og Reyk-
holti rofnar þetta bæjarsam-
hengi. Á venjulegum bæjum,
svona eins og heima hjá mér á
Hrafnseyri, átti hver þúfa sitt
nafh og sína sögu og vafalaust er
það þannig líka hér í Reykholti
en það er erfiðara að henda reið-
ur á því. Reykholt hefur öldum
saman verið kirkjustaður og
menningarlegt höfúðból og
verður síðan skólasetur. Hér
koma menn að og em mislengi,
bæði prestar og kennarar. Menn
setja sig ekki eins vel inn í sögu
og staðarsamhengi. Ég var dálít-
ið lengi að síga inn í þetta.
Svo hefúr bara verið svo
mikið að gera frá því að ég man
fyrst eftir mér hér. Þetta húsnæði
var í algerri rúst þegar við kom-
um en það er nú búið að endur-
byggja það mjög myndarlega og
vel. Umhverfið hefúr kallað á
talsverða vinnu. Fyrir nú utan
það sem maður hefúr reynt að
bera sig við að gera í prestskapn-
um.
Er það sjálfboðavinna hjá
þér að taka á móti hópum i
kirkjunni og segja þeim sögu
staðarins?
Ég veit ekki hvað á að segja.
Það er ömurlegt að koma á sögu-
stað eins og Reykholt þar sem
ekkert er til frá fomu fari og eng-
ar upplýsingar aðgengilegar á
staðnum. Upplýsingar em hér
engar nema í munni og huga
þeirra manna sem vilja gefa sig
að því að sinna gestum. Þetta
hefiir bara orðið si svona vegna
þess að menn hafa verið að ráfa
hér um hlöðin og spyija: Hvar er
Sturlungareitur? Hvar er Snorra-
laug? Hvar stóð bærinn? Heitir
þetta ekki eitthvað o.s.frv?
Þetta sem ég hef verið að
gera er það sama og hver og einn
bóndi eða prestur gerir á sínum
bæ. Ég tek við gestum. Mér leið-
ist það þegar gestir fara eins og
hundar hér um hlöðin. Enginn
verður var við þá og þeir hafa
ekkert gagn af heimsókninni.
Það vil ég ekki að sé hér. Hins
vegar er þetta orðið ærið verk og
eitt af því sem við vonumst til að
Snorrastofan geri er að sinna öll-
um sem hér koma. Gestum hér í
Reykholti fer fjölgandi ár frá ári
og það svo mjög að maður hefur
af þessu miklar áhyggjur.
Við hve mörgum gestum
býstu í sumar?
Ég þori ekki að svara því.
Við höfum stundum reynt að búa
okkur til einhvers konar meðal-
tal. Það má ætla að tuttugu pró-
sent þeirra sem koma hér skrifi
nafnið sitt í gestabókina. Y fir há-
sumarið eru þetta frá tuttugu upp
í tvöhundruð nöfn. Ég hugsa að
ekki sé mjög fjarri lagi að
ímynda sér að yfir sumarmánuð-
ina séu þetta að jafnaði hundrað
manns á dag. I júlímánuði í fyrra
var listsýning hér á vegum M-
hátíðar og á hana komu að jafh-
aði fimmtíu manns á dag. Við
vitum að þá komu nokkrir hópar
sem ekki gáfú sér tíma til að
skrifa í gestabókina og að sjálf-
sögðu fara ekki allir gestir stað-
arins á svona listsýningu.
Sú breyting sem ég þykist
hafa séð undanfarin ár er að Is-
lendingar aka hingað á sunnu-
dögum. Margt af því fólki er
sjálfsagt í sumarbústöðum hér í
kring. Hefúr hvílt sig í nokkra
daga, langar í tilbreytingu og
kemur þá hingað. Hér ráfa menn
svo um og reyna að njóta lífsins
ef friður er fýrir veðri og vind-
um. Þá langar menn til að rifja
upp ýmislegt af þvi sem þeir
hafa heyrt um Reykholt. Svo eru
það útlendingamir. Fyrir utan
allar þessar rútur, sem fúllar em
af erlendu fólki, þá er óhemju
mikið um að menn komi hingað
á eigin vegum, ofl nokkrir saman
í bíl.
Ég talaði á íslensku, ég átt-
aði mig á að það myndi hafa ver-
ið íslenska, við ungversk hjón
hér á hlaðinu í fyrrahaust. Þau
höfðu lært íslensku af verkum
Snorra og öðmm bókum. Mig
gmnar að framburðurinn hafi
verið blanda af ungversku og
einhveiju sem þau héldu að væri
islenska. Þau beygðu málið rétt,
endingar vom yfírleitt hárréttar
en æði fomar. Þau bám til dæm-
is aldrei fram u á undan r, heldur
sögðu „maðr“. Hingað kom
einnig japanskur maður. Hann
hafði einn dag til að komast
þessa pílagrímsferð í Reykholt
og áleiðis heim aftur. Hann var í
Bretlandi. Hann kom hingað á
úmgum haustdegi og taldi það
vera eina stærstu stund ævi sinn-
ar þegar hann stóð hér við leiði
Snorra. Svo mjög var hann heill-
aður af þeim höfúndi.
Hvaða gildi hafa sögustað-
ir?
Ég held að sögustaðir hafi
æði margbrotið gildi. Þú kannast
við þessar rússnesku trédúkkur
sem fara síminnkandi og standa
hver inni í annarri. Ég held að sé
hægt að skírskota til slíkra gripa.
Sögustaðurinn er eins og sú ysta.
Kannski er hægt að líkja þessu
við lauk. Þú flysjar lag eftir lag
og finnur að lokum ekkert eitt
sem þú getur kallað kjama máls-
ins.
Ég held eiginlega að ég sé að
hverfa héma ofan í moldina,
þannig séð að svona staðir - eða
þau verkefni sem kalla á - kann-
ski er þetta tóm blekking ég veit
það ekki en manni finnst þetta.
Svona staðir verða þess valdandi
að maður týnir sér í sögunni og
þörfúm staðarins á hverri tíð, rétt
eins og bóndi á býli sínu. Það er
auðvitað gert í þeirri von að
ffamtíðin bíði þeirra. Að mann-
lífið haldi áffarn.
Hver verður framtið Reyk-
holts? Mér skilst að hér séu
breytingar jramundan.
Jú, það er allt upp í loft héma
og erfitt að sjá nákvæmlega hvað
verður. Nú er þannig komið fýrir
Reykholtsskóla, þrátt fýrir langa
og glæsilega sögu, að hann á
ekki framtíð fýrir sér frekar en
aðrir héraðsskólar. Það bendir
allt til þess að næsti vetur verði
siðasti vetur héraðsskólans. Við
vonumst til þess að úr því verði
að Félagsmálaskóli alþýðu, sem
ég vil miklu ffekar kalla Alþýðu-
skóla, fái aðstöðu héraðsskólans
til afnota. Sú þróun væri okkur
hér mjög að skapi. Við erum að
byggja kirkjuna og Snorrastofú
og það gengur ljómandi vel. Ef
ég lýsi í örstuttu máli aðstöðunni
þama úti þá er kirkjan syðst af
þessum byggingum. Hún er
mjög gott sönghús. Það má sjá á
veggjunum að mikið hefur verið
lagt í að fá í hana góðan hljóm-
burð. 1 Borgarfirði er mikið tón-
listar- og sönglíf og við viljum
að kirkjan leggi því það lið sem
unnt er eins og verið hefúr um
aldir. Undir allri kirkjunni er svo
stór salur sem verður stærsti sal-
ur hér í Reykholti þegar þetta er
búið. Hann verður vonandi hent-
ugur fýrir fúndi og ráðstefnur og
gagnast félagsmálaskólanum
þegar hann kemur hér. Á sumrin
höfúm við ætlað þessum sal að
hýsa alls konar listsýningar og
menningarsögulegar yfirlitssýn-
ingar. Tengibyggingin milli
kirkjunnar og Snorrastofu er
hugsuð sem þjónusturými. Þar
verður meðal annars standandi
yfirlitssýning um sögu Reyk-
holts. Ég legg áherslu á að ekkert
af þessu er hugsað sem safn í
þeirri merkingu að við viljum
varðveita hér merka, gamla eða
dýra gripi. Við erum fyrst og
fremst að hugsa um lifandi áróð-
ursmiðstöð sem dreifir upplýs-
ingum og sjónarmiðum varðandi
íslenska menningu. í kjallara
Snorrastofu verður rúm og góð
snyrtiaðstaða en að öðru leyti er
sá kjallari ætlaður fýrir bækur.
Beint á móti kirkjudyrum verður
svo gengið inn í bókhlöðuna
sjálfa þar sem hugmyndin er að
hafa alltaf uppi sýningu á verk-
um Snorra Sturlusonar og þá á
ég við útgáfúr á verkum Snorra á
ýmsum tungumálum. Austast í
Snorrastofú verður svo ágæt
íbúð sem við köllum Gestastofú.
Þar verður athvarf fýrir ffæði-
menn eða listamenn. Um þetta
vonumst við til að ná samstarfi
við t.d. Stofnun Sigurðar Nordal.
Hér verður gott og ódýrt að
dvelja því að byggingamar eru
reistar fýrir þá peninga sem okk-
ur leggjast til hveiju sinni. Það
má ekki taka lán.
Hvaðan koma jjármunir til
að byggja þessi hús?
Við höfúm til þess mikinn og
góðan stuðning ótrúlega margra
aðila. Þar má telja bæði stofnan-
ir, fýrirtæki og einstaklinga.
Þjóðkirkjan með jöfnunarsjóðn-
um hefúr verið mikill burðarás í
þessum byggingum.
Svo að aftur sé vikið að
framtíð Reykholts þá er það stór-
kostlega við þetta allt saman hve
mikla ffamtíð Reykholt á fýrir
sér. Það er ekki bara vegna sögu-
helginnar, sem er mikil. íslend-
ingar fengju ekki frið til þess að
vanrækja Reykholt lengi. Reyk-
holt hefúr verið vanrækt á tíma-
bilum eins og t.d. á undanfarinni
tíð. Ég segi ekki að allir hafi van-
rækt það. Þingmenn Vesturlands
hafa verið afar vel vakandi yfir
Reykholti og viljað hag þess sem
bestan. Þeir hafa hins vegar ekki
kunnað ráð við öllu ffekar en
aðrir menn.
Héraðsskólinn hér í Reyk-
holti hefúr verið ansi lýrirferðar-
mikill á þessari öld. Menn ortu
ljóð þegar skólinn kom hér og
töluðu um systumar tvær á hlað-
inu, skólann og kirkjuna. Sívax-
andi ríkisumsvif hér á þessum
stað, vegna skólans, hafa hins
vegar orðið til þess að heima-
menn fóm að afrækja Reykholt.
Þau hafa tekið frá heimamönn-
um, héraðs- og sveitarfólki til-
finninguna um að þetta sé þeirra
staður. Ég fúllyrði að mörgum
hefúr fúndist þessi staður á veg-
um anftarra, þeirra fýrir sunnan,
ríkisins. Ríkið er náttúrulega
eins og allar stórar skepnur af-
skaplega sljótt. Ekki síst ef til
stendur að skepnan hreyfi sig til
einhverra verka.
Nú er það ekki svo að við
ráðum öllu ein hér i Reykholti.
Þetta er líka staður þjóðarinnar
og norrænn staður. Það má ekki
líta ffamhjá því að Reykholt er
mikils virði fýrir Norðmenn. Það
er ekki þar með sagt að Norð-
menn eigi að ráða neinu hér en
Reykholt á sinn mikla sess í vit-
und Norðmanna. Það er vegna
Snorra sem með verkum sínum
reisti eina þá sterkustu stoð sem
stendur undir sjálfstæðu þjóðriki
í Noregi. Það væri ekkert annað
en þursaháttur af okkur að viður-
kenna þetta ekki. Við eigum að
vera velviljuð gagnvart þessinn
tilfinningum ffænda okkar. Ég
hef orðið var við fáránlegan
búrahátt og aumingjaskap hvað
þetta varðar. í hvert skipti sem
Norðmenn sýna Snorra virðingu
eða Reykholti áhuga, þá eru
jafnvel ótrúlegustu menn tilbún-
ir til að segja að Norðmenn séu
að stela Snorra. Ég er sannast
sagna farinn að bregðast við
þessu viðhorfi með því að leyfa
mér að verða vel reiður. Við ís-
lendingar höfum svo sannarlega
efni á því, í menningarlegu tilliti,
að unna þessum frændum okkar
þess að láta sér þykja vænt um
minningu Snorra Sturlusonar.
Það stelur enginn Snorra.
-kj
Ég hef orðið var við fáránlegan aumingjaskap og búrahátt varöandi
sameiginlega menningarsögu Islendinga og Norðmanna.
16. júní rœddi Þjóðviljinn við séra Geir Waage í Reykholti. Þar rísa
nú fagrar og vandaðar byggingar og gestagangurinn er meiri en
nokkru sinni áður
Föstudagur 21. júní 1991 NÝTT HELGARBLAÐ — SÍÐA 15