Dagblaðið Vísir - DV - 08.02.1996, Síða 13

FIMMTUDAGUR 8. FEBRÚAR 1996
13
Hlutverk ríkis-
fjölmiðils
Hvað er að gerast á fréttastofu
Sjónvarpsins? Vikuleg Þingsjá er
horfin af skjánum og sama er að
segja um Kastljós og aðra frétta-
tengda þætti. Fréttaskýringar eru
afskaplega snubbóttar og svo virð-
ist sem búið sé að stytta þann tíma
sem einstakar fréttir hafa til um-
ráða. Og þar að auki hefur aðal-
fréttatími kvöldsins verið styttur
um 5 mínútur. Það er erfitt að sjá
hvernig þessar breytingar sam-
ræmast því meginhlutverki ríkis-
fjölmiðilsins að „veita almenna
fréttaþjónustu og vera vettvangur
fyrir mismunandi skoðanir á þeim
málum sem efst eru á baugi hverju
sinni eða almenning varða“, eins
og segir í lögum um Ríkisútvarp-
ið.
Grundvöllur lýðræðisins
Það er augljóst að þessi þröngi
stak.kur sem fréttum og fréttaskýr-
ingum er sniðinn kemur í veg fyr-
ir eðlilega upplýsingamiðlun. Ekki
er hægt að gera einstökum málum
góð skO eða skýra frá öllum helstu
sjónarmiðum sem fram eru sett,
sem getur leitt tO þess að viBandi
mynd er gefin. Slíkar takmarkanir
geta dregið úr möguleikum fólks
til að mynda sér skoðun á málum
á eðlilegum forsendum og brjóta
þar með í bága við grundvallar-
reglur lýðræðisins. Ekki er við
fréttamennina að sakast þótt ekki
komist öll sjónarmið til skila ef
þeim er ekki gert kleift að sinna
sínu starfi vel. En margt bendir til
að þeir mörgu og góðu fréttamenn
sem starfa hjá Sjónvarpinu hafi
ekki það svigrúm sem þeim er
nauðsynlegt til að vinna sín verk
eins og þeir vilja og geta.
Metnaður og forgangsröð
Samkeppni er mikil orðin í fjöl-
Kjallarinn
Margrét Frímannsdóttir
alþingismaður
miðlun á íslandi og snýst ekki síst
um að ná til fólks með ýmiss kon-
ar afþreyingarefni, dægurtónlist,
kvikmyndum, þjóðarsálum og
spjaOþáttum um daginn og veginn.
Ríkisfjölmiðill, sem hefur það lög-
boðna hlutverk að veita almenna
fréttaþjónustu, vera vettvangur
fyrir mismunandi skoðanir á þeim
málum sem efst eru á baugi eða
varða almenning og leggja rækt
við íslenska tungu, sögu þjóðar-
innar og arfleifð, má ekki sogast
inn í þessa hringiðu á kostnað
eðlilegra verkefna sinna. Metnað-
ur þessa fjölmiðOs ætti m.a. að
vera fólginn í því að reka öfluga
fréttastofu þar sem málum eru
gerð góð skil. Fréttir, fréttaskýr-
ingar, fréitatengdir þættir og
vandaðir umræðuþættir ættu að
vera ofarlega á forgangslista Sjón-
varpsins ásamt fræðslu.
Ekki veit ég hvað ræður því að
fréttatími Sjónvarpsins hefur ver-
ið styttur, fréttir takmarkaðar og
Þingsjá aflögð ásamt öðrum frétta-
tengdum þáttum. Hvort um er að
ræða niðurskurð á framlögum til
fréttastofunnar og stefnubreytingu
þeirra sem ráða þessum fjölmiðli
eða viðbrögð þeirra við dagskrár-
gerð annarra sjónvarpsstöðva.
Hver sem ástæðan er verður af-
leiðingin sú að ríkisfjölmiðdlinn
fjarlægist lögboðið hlutverk sitt og
sérstöðu. Getur ekki verið að Sjón-
varpið styrki stöðu sína í sívax-
andi samkeppni með því að reka
öfluga fréttastofu og dragi aðra
fjölmiðla með sér inn á þá braut?
Og efli með því miðlun upplýsinga
í þjóðfélaginu sem er grundvöllur
lýðræðisin's.
Margrét Frímannsdóttir
„Getur ekki verið að Sjónvarpið styrki stöðu sína í sívaxandi samkeppni
með því að reka öfluga fréttastofu og dragi aðra fjölmiðla með sér inn á
þá braut?“
„Það er augljóst að þessi þröngi stakkur
sem fréttum og fréttaskýringum er snið-
inn kemur í veg fyrir eðlilega upplýsinga-
miðlun.“
Nýsköpun treystir stöðu sína
Þau gleðilegu tíðindi hafa gerst
á tiltölulega fáum árum að hug-
myndaheimur nýsköpunar hefur
tryggt stöðu sína í almennri þjóð-
málaumræðu. Þar sem víða gætti
áður tregðu og jafnvel andstöðu
má nú finna stuðning og meðbyr.
Þetta er sérlega gleðilegt í ljósi
þess að nýskipan af öUu mögulegu
tagi er sú leið sem best er fyrir
þjóðfélag í erfiðleikum og sam-
drætti til að skapa sér nýjan
grundvöll.
Lengi vel var nýsköpun eitthvað
sem var mjög fjarlægt öUum al-
menningi. Hún var verkefni
starfsfólks rannsóknastofnana
ellegar streð utangarðsfólks sem
hafði verið það óheppið að fá hug-
vit og sköpunargáfu í vöggugjöf og
eyddi því tíma sínum í eitthvað
sem allflestir töldu óþarft brölt.
Stöku hugvitsmaður náði afburða-
árangri og var hafinn til skýjanna
þegar hann hafði sannað sig með
veraldlegum auði. Afrek þessara
manna voru þó af mörgum ein-
hvern veginn talin óskyld viðleitni
þeirra sem báru minna úr býtum.
Grundvallarbreyting
Nú er að verða grundvallar-
breyting á þessum hugmynda-
heimi. Þessi breyting felst í því að
nýsköpun er að hasla sér vöU sem
viðfangsefni sem er sjálfsagt og
eðlilegt fyrir mikinn fjölda fólks.
Hún er ekki lengur sérverkefni
fárra útvalinna. Flest fólk getur
nú tekið til hendinni við að skapa
nýjungar í smáum eða stórum stíl
Kjallarinn
Jón Erlendsson
yfirverkfræðingur Upplýsingaþjón-
ustu Háskólans
eftir persónulegri getu og forsend-
um án þess að taka umsvifalaust
stórfellda áhættu með eigið mann-
orð. Þeir sem virkja eigið hug-
myndaflug eru ekki lengur stimpl-
aðir sjálfkrafa sem sérlundaðir
furðufuglar. Þess í stað eru marg-
ir þeirra verðlaunaðir eins og vera
ber.
Starfsfólk í atvinnulífi, stúdent-
ar, framhaldsskólanemar og jafn-
vel grunnskólanemar geta nú
óhræddir lagt tO atlögu við það að
skapa nýjar hugmyndir að nytja-
hlutum, hugbúnaði og öðrum þarf-
legum hlutum án þess að vera litn-
ir hornauga. Grunnskólanemar
geta tekið þátt í Nýsköpunar-
keppni grunnskólanema og stúd-
entar við Háskóla íslands hafa að-
gang að verkefnastyrkjum úr Ný-
sköpunarsjóði námsmanna. Ný-
sköpunarkeppni er einnig komin á
laggirnar í framhaldsskólum auk
þess sem fólki í atvinnulífi bjóðast
ýmsir möguleikar á vegum iðnað-
arráðuneytis. Við þetta má síðan
bæta að endurreist samtök hug-
vitsmanna munu geta átt veruleg-
an þátt í að skapa jákvæðari af-
stöðu almennings í þessu efni.
Gildi kraftmikillar
umfjöllunar
Veigamikil ástæða fyrir þeim
breytingum sem hér hefur verið
greint frá er sú stóreflda umfjöllun
í fjölmiðlum sem átt hefur sér stað
á undanfornum 2-3 árum. Stöð 2
og Bylgjan eiga hér sérstakan
heiður skilinn fyrir frumkvæði
sitt með íslenskum dögum. Ríkis-
fjölmiðlarnir hafa einnig sýnt lofs-
vert framtak af þessu tagi með
gerð margra þátta er fjalla um ný-
sköpun og atvinnumál. Það sama
má segja um innlend dagblöð og
tímarit sem flytja án afláts efni
sem undirstrikar gildi nýsköpun-
ar. Lengi vel var það svo að veru-
leg átök af þessu tagi voru allt
annað en sjálfsögð í hugum
margra þeirra sem réðu ferðinni í
þessum efnum hér á landi. Dauf-
lega var því tekið á kynningar- og
áróðursstarfi. Baráttan fyrir
stuðningi var því erfiðari en efni
stóðu til.
Það sem hér hefur verið sagt
undirstrikar nauðsyn þess að
tryggt sé að efldur sé almennur
skilningur á þeim verkefnum þjóð-
félagsins sem brýnust er á hverj-
um tíma. Þörf verkefni sem unnin
eru í algerum kyrrþey og fjarri
vitund almennings fá seint stuðn-
ing í samræmi við eigið mikil-
vægi. Baráttuna fyrir nýjungum
og nýrri hugsun verður því ávallt
að heyja að hluta til fyrir opnum
tjöldum og með almennri umræðu
ef hún á að skila árangri.
Jón Erlendsson
„Þeir sem virkja eigið hugmyndaflug eru
ekki lengur stimplaðir sjálfkrafa sem sér-
lundaðir furðufuglar. Þess í stað eru
margir þeirra verðlaunaðir eins og vera
ber.“
Með og á
móti
Veiðileyfagjald
Issur Skarphéð-
insson alþingis-
maður
Sjálfsögð
gjaldtaka
„Það var Al-
þýðuflokkur-
inn sem kom
því inn í lögin
að miðin um-
hverfis landið
væru sameigii
þjóðarinnar og
ég tel að svo
eigi að vera. í
dag eru veiði-
heimildir
framseljanleg-
ar og menn eru að greiða hátt
gjald fyrh- þær. Þess vegna er í
raun og veru verið að greiða
veiðileyfagjald án þess að eig-
endur njóti þess. Þess vegna tel
ég veiðileyfagjald einu leiðina til
þess að hinir raunverulegu
eignedur fái afraksturinn. Ég tel
að nota eigi þetta veiðileyfagjald
í fyrstu tO að byggja upp sjávar-
útveginn, jafnvel nýjar greinar í
sjávarútvegi. Það á að stefna að
því að taka þetta inn í hið al-
menna tekjuöflunarkerfi rikis-
ins og lækka þá aðra skatta á
móti. Ég hafna þeirri kenningu
alfarið að útgerðin þoli ekki
veiðileyfagjald. Það er alrangt að
mínum dómi. Sjávarútvegurinn
hefur farið í gegnum erfiða tíma
vegna þess að þorskurinn hefur
verið niðri. Nú er hann á upp-
leið. SOdin er á uppleið og loðn-
an líka. Það er þvi mjög bjart
fram undan í sjávarútvegnum.
Auk þess sýna reikningar fyrir-
tækjanna í ár að það er góður
hagnaður í greininni. Hins vegar
segi ég það líka og tek það skýrt
fram að ég tel að þetta eigi að
gerast í áfongum og að um leið
sé tekið mið af rekstrarafkomu
greinarinnar."
Hér væri um
hreina skattlag-
inu að ræða
„Mér fmnst
að umræðan
um veiðileyfa-
gjald hafi snú-
ist of mikið
um stjórn fisk-
veiða. Ég held
því ákveðið
fram að þarna
sé um tvö að-
skOin mál að
ræða og að
veiðileyfagjald
sé í raun og veru ekkert annað
en skattlagning á sjávarútveg-
inn. Ég tel að hann sé ekki reiðu-
búinn, eins og er, til þess að
mæta þeirri skattlagningu. Ekki
síst vegna þess að skuldir grein-
arinnar eru mjög miklar. Þess
vegna liggur í augum uppi að
það væri mun heilbrigðara að
nota það svigrúm sem skapast
hefur tO þess að greiða niður
þær skuldir heldur en borga fyr-
ir veiðiheimildirnar. Það má
heldur ekki blanda þessu saman
við eignarhald á auðlindinni.
Það finnst mér sumir gera. Það
fer ekkert á milli mála, og hefur
aldrei gert í mínum huga, að
þjóðin á þessa auðlind. Því til
staðfestingar má benda á að það
hefur enginn útgerðarmaður
höfðað skaðabótamál fyrir skerð-
ingar á fiskveiðiheimOdum. Ég
dreg ekki í efa að kvótahafar
myndu gera það ef þeir teldu sig
eiga auðlindina. Þess vegna tel
ég að þarna sé um aðskOin mál
að ræða. Stjórn fiskveiða er eitt,
eignarhald auðlindarinnar er
annaö og veiðileyfagjaldið hið
þriðja. Og veiðileyfagjald eigi
menn aö ræða á nótum skatt-
lagningar eins og það er en ekki
um leið og menn tala um eitt-
hvað annað."