Dagblaðið Vísir - DV - 27.05.1997, Blaðsíða 11

ÞRIÐJUDAGUR 27. MAÍ 1997
Gagg og ga-ga-rýni
Fá þjóðir þá gagnrýnendur sem
þær eiga skilið? Við íslendingar virð-
umst eiga allt vont skilið. Nú starfar
hér nær enginn gagnrýnandi sem
mark er á takandi, ' svo ekki sé
minnst á virkilegt átórítet. Við ís-
lenska fjölmiðla er aöeins að finna
einn marktækan, metnaðarfullan og
allt að því óumdeildan listrýni: Áma
Matthíasson á Mogganum. Þar fer
maður öðrum til fyrirmyndar; hann
er betur að sér og fylgist betur með í
sínu fagi en nokkur annar og er í
senn mjög opinn fyrir nýjungum og
vel krítiskur. Er það þá nokkur til-
viijun að poppið skuli nú vera sú list-
grein sem íslendingar standa sig hest
í á alþjóðavísu? Fá listgreinar þá
gagnrýnendur sem þær eiga skilið?
Myndlistin má enn búa við sinn
gamla góða Braga, sem nú á vorum
cappucino-tímum er jafn ljúffengur
og samnefhdur uppáhellingur. Hið
sorglega er hinsvegar að sjá yngri
manneskjur laga sama bragðlausa
kaffið í nafni „umfjöllunar“ sem er
einhverskonar afsökun fyrir gagn-
rýni sem er laus við alla gagnrýni.
Þegar við Húbert sýndum í Gerðar-
safhi um árið fannst okkur að rann-
sóknarlögreglan hefði betur verið
fengin til að skila skýrslu um sýning-
una. „Jákvæður" dómur um mynd-
listarsýningu í Mogganum endar
svona: „Eru sem flestir myndlista-
runnendur hvattir til að berja sýninguna aug-
um.“ „Neikvæður" hinsvegar svona: „Eru sem
flestir myndlistarunnendur hvattir til að berja
sýninguna augum og mynda sér um hana eigin
skoðun.“
Bókmenntagagmýnendur blaðanna bjóða upp
á ögn lærðari uppáhelling en það er allt soldið
eins og Jón Ásgeirsson að skrifa um Björk.
Hljómfræðin og tónfræðin er öll fyrir hendi og
skortir ekkert nema skilninginn.
Talandi um tónlist
í síðustu viku birtist í Mogganum alveg hreint
dásamlegur dómur eftir Ragnar Björnsson um
Úr Tunglskinsóperu Atla Heimis Sveinssonar í Þjóðleikhúsinu.
Fjölmiðlar
Hallgrímur Helgason
nýja óperu Atla Heimis. Þar var kominn út-
kjálkakrítíker i andlegri klemmu: Að reyna að
skrifa lofsamlega um verk lókal-meistarans sem
hann var þó greinilega ekki hrifinn af. Hér er að
fmna alveg hreint óborganlegar setningar:
„En hvernig tókst nú til? Atli kom ekki á óvart
sem fyrr segir. Æskilegt hefði þó verið að mega
koma á síðustu æfingu fyrir frumsýningu, en æf-
ingin var því miður lokuð...“ Og:
„Atli leikur sér að því að tefla á tæp-
asta vaðið og ekki fer hjá því að I lok-
in er maður töfrum tekinn. í kvöld
veltir maður þó því fyrir sér hvort
sumt hafi verið undir algjörri smá-
sjá.“ Alltaf góður!
Tveimur dögum síðar fellur tón-
skáldið svo í gömlu góðu aldrei-að-
svara-gagnrýni-gryfjuna og ritar
grein sem heitir bara hreinlega „Vit-
lausir gagnrýnendur“. Okkar ffemsta
tónskáld heftir samið óperu sem eng-
inn fílar og skammar nú liðið fyrir
það. Innihald greinarinnar má orða
svo: Þið eruð öll fattlaus fífl. Verkið
mitt er vist gott! Gagnrýnandi DV,
segir hann, „þyrfti að skólast árum
saman i bókmenntum“ til að skilja
póesíuna í óperunni!! Hvað þá með
okkur hina? Ætli sé nokkur hætta á
aðsókn á Tunglskinseyjuna ef maður
þarf að sitja fiögur ár í tímum hjá
Nirði P. til að fatta fúttið?
Þessi hroki Atla Heimis og undar-
legi skortur á auðmýkt eru frábært
dæmi um ffamúrstefnu í blindgötu,
andlegt gjaldþrot kynslóðar sem allt-
af hefur gengið út frá því að áhorf-
endur séu bjánar og haldið að sú
bjánalega trú gæfi þeim leyfi til að
hella yfir okkur eldfostum leiðindum
í formi skáldsagna, ljóða, leikrita,
kvikmynda, tónverka og ekki síst
sjónvarpsleikrita eins og þessi fimm-
tuga frekju-kynslóð hefur svo glæsilega gert í
gegnum árin, fjármögnuð áfram af milljónum úr
hendi þessara sömu skattborgandi bjána og fékk
reyndar á dögunum undir sig heilan sjónvarps-
þátt til að líta yfir sjónvarps leikinn veg og veg-
sama þar eigin andleysu sem fór langt með að
eyðileggja barnæsku manns.
En nú eru aðrir timar. Eftir 13 krossferðir í
gegnum völundarhús tómleikans nennir fólk ekki
lengur að borga fyrir það að láta sér leiðast, jafn-
vel ekki í þágu listarinnar.
En líklega eigum við bara skilið þessa „vit-
lausu gagnrýnendur“ þegar okkar fremstu lista-
menn rita svona gaggandi vitlausar greinar.
Lilja í glitklæðum
Það hlýtur að teljast til stórvið-
burða þegar á fjörur okkar rekur
listamenn á borð við franska org-
anistann Jean Guillou. Á tónleikum á
laugardag lék hann á Klais- orgelið í
Hallgrímskirkju Konsert í C-dúr eftir
Antonio Vivaldi, Recitativo eftir Jo-
hann Sebastian Bach, Sónötu nr. 1 í f-
moll eftir Felix Mendelssohn og sin-
fóníska ljóðið Prómeþeus eftir Franz
Liszt, auk þess sem auglýst var að
hann myndi spinna á staðnum verk
um gefin stef.
Orgelið er magnað hljóðfæri og al-
gerlega einstakt. Það býr yfir þeim
hæfileika að geta brugðið sér i ann-
arra hljóðfæra líki, með röddum sem
líkja eftir öðrum hljóðfærum, en ver-
ið samt svo sjálfu sér líkt að engan
veginn er hægt að taka það fyrir ann-
Tónlist
Bergþóra Jónsdóttir
að. Orgelið í Hallgrímskirkju er ein-
stæð smíð; það er ekki bara óhemju-
fallegt; heldur er raddfegurð þess líka
óvenjmnikil. Hljómur orgelsins í
kirkjunni er vel heppnaður, og um-
deildur eftirhljómur hentar orgelinu
ákaflega vel. Og þegar við hljómborð-
ið sest snillingur eins og Jean Guill-
ou þá hlýtur það að verða stór stund.
Það var stór stund þegar Guillou
settist á bekkinn og upphóf marg-
slungnar raustir þessa mikla hljóð-
færis. Vivaldi og Bach léku í höndum
hans, þótt svolítillar spennu hafi gætt
í upphafi fyrra verksins. Resitativ
Bachs er faúeg tónsmíð og var vel leikin. Bach
var hinn mikli meistari þessa hljóðfæris og
samdi óta! verk sem enn eru undirstaða orgelbók-
menntanna. Eftir dauða hans var eins og hljóm-
samdar voru um 1845, er konsertverk
sem krefst mikillar leiktækni af org-
anistanum. Jean Guillou rammaði
blíðari og stilltari innri þættina fal-
lega inn í dramatíska og andstæða
ytri þættina.
Virtúósinn naut sin til fúllnustu í
eigin umritun á sinfónísku ljóði
Liszts, Prómeþeusi. Þar sýndi hann
hugvit og frumleika í raddvali, og vel
tókst að fanga hljóm heillar sinfóníu-
hljómsveit-
ar í þetta
eina hljóð-
færi. Mögn-
uð og blæ-
brigðarik
spila-
mennska
fóta sem
handa í
þessu verki
varð enn til
þess að
staðfesta
snilli Guill-
ous.
íslensk
þjóðlög eru mörg hver hrífandi í ein-
faldleika sínum og sérkennilegu lag-
ferli. Að spinna fantasíu út frá slík-
um stefjum, áður óséðum, er varla
áhlaupaverk nema þeim sem vel eru
handgengnir þeirri miklu kúnst. Það
var einstök upplifun að heyra Jean
Guillou spinna mikinn vef úr lögun-
um gömlu Gefðu að móðurmálið mitt,
og Lilju. Hann spann fyrst um hvort
stef fyrir sig - fór varlega af stað en
þétti síðan vefinn í ótrúlega litríkt
tónaflóð, þar sem ýmist réð hrynj-
andi stefjanna eða brot úr tónhend-
ingum. í lokin fléttuðust stefin tvö saman í
áhrifamikið niðurlag.
Sá metnaður Kirkjulistahátíðar að fá hingað
þennan mikla listamann er þakkar verður.
Jean Guillou - mögnuð og blæbrigðarík spilamennska.
ur orgelsins þagnaði og vaknaði ekki aftur fyrr
en rómantíkerinn Felix Mendelssohn fór að
semja fyrir það veraldleg sem andleg verk.
Sónata Mendelssohns, ein af sex slíkum sem
menning „
'ár TÉr
• • •
Dansari
verður kyntákn
; Minnugir kvikmyndaáhuga-
í menn minnast eflaust sonar ráðs-
: konunnar sem dansaði æðislegast
við mömmu sína í Huldublóminu
eftir Almodovar á kvikyndahátíð
ÍHáskólabíós og DV í haust sem
leið. Hann heitir Joaquín Cortés
og er á fullri ferð að leggja undir
sig heiminn um þessar mundir. í
1 Politiken 3. maí var dásamleg um-
sögn um sýningu hans í Kaup-
; mannahöfii sem hófst á þesari lýs-
I ingu:
„Grönn
Ivera, nakin
að ofan í
_ síðu svörtu
pilsi, líður
I* niöur gang-
inn milli
I þéttsetinna
sætaraðanna
og hnykkir
mjöðmunum
lokkandi.
IMannveran
glæsilega
reigir höfúð-
ið stolt og
| axlarsítt
' svart hárið
gneistar í flóðljósunum eins og í
Isjampóauglýsingu. Veran stígur á
svið með þokkafullum hreyfing-
um og áhorfendaskarinn heldur
||| niðri í sér andanum - uns stjarna
kvöldsins - Joaquín Cortés - snýr
sér við og sýnir sitt fríða andlit."
Ekki þarf að taka fram að höf-
undur umsagnarinnar er kona, og
þær voru í meirihluta meðal heiil-
aðra áhorfenda ...
Leyfið þúsund blóm-
um að blómstra
Það er vanþakklátt verk að vera
gagnrýnandi á íslandi eins og
dæmin sanna. Oft detftu- manni í
hug að best væri að leggja hana
niður með öllu - því auðvitað er
óþolandi að fólk vogi sér að hafa
aðrar skoðanir en maður sjálfur.
En um hvað ættum við þá að tala?
Eðli lýðræðissamfélaga þar sem
ritfrelsi er lögfest er að leyfa fleiri
en einni skoðun að koma fram. En
benda má á að það er vel hægt að
; setja fram andstæða skoðun án
I þess að stimpla handhafa annarra
skoðana illa menntaða vitleysinga
eða „bókmenntaeftirlitsmann"
sem sér ekki til sólar.
Fólk hefur meira að segja átt
það til að vera ósammála um lista-
verk sem hafa reynst ódauðleg.
1
ISkækjan slær í gegn
Umsögn um Leitt hún skyldi
vera skækja í DV 18. október í
haust endaði á þeim orðum að
| þetta væri „sýning sem lengi verð-
! ur vitnað tÓ“. Nú lítur út fyrir að
til hennar verði líka vitnað í Sví-
jþjóð, því gestir á leiklistarhátíð-
inni í Hallanda stöppuðu, klöpp-
uðu, æptu og veinuðu - sem ekki
‘ er Svía vandi - að sýningum lokn-
um. Þær urðu þrjár og troðfullt á
aliar. Alls er boðið upp á 30-40
sýningar á hátíðinni en ein þykir
að jafnaði standa upp úr, og var
þaö mál umsjónarmanna að í ár
hefði það verið Skækjan.
Alls urðu 52 sýningar á Skækj-
;unni fyrir fullu húsi hér heima
sem var betri gangur á þessu
aldagamla leikriti en nokkum
j óraði fyrir. Þrjú verk áttu að deila
Smíðaverkstæðinu með henni í
vetur en komust ekki að:
j Krabbasvalirnar eftir Marianne
jGoldman sem María Kristjáns-
dóttir setur upp, hrollvekja eftir
I Hávar Sigurjónsson og leikrit um
jæsku landsins eftir Haligrím H.
Helgason.
Umsjón
Silja Aðalsteinsdóttir