Dagblaðið Vísir - DV - 27.05.1997, Síða 14

14
ÞRIÐJUDAGUR 27. MAI 1997
Staðreyndir
um dyslexíu
Stafsetning og lestur
Allir sem þjást af dyslexíu
eiga erfitt með stafsetningu,
margir eiga sömuleiðis í erfið-
leikum með lestur.
Minnisleysi
Margir eiga í erfiöleikum
með að skipuleggja sig og eru
gleymnir. Skammtímaminni
þeirra sem eiga við dyslexíu að
stríða er verra en annarra.
Samhæfðar hreyfing-
Einstaklingar með dyslexíu
eiga oftar en ekki í erfiðleikum
með hreyflngar sem krefjast
samhæflngar eins og að hoppa,
hjóla eða grípa bolta. Enn meiri
erflðleikum valda nákvæmari
hreyflngar eins og að reima
skóm, hneppa tölum eöa þræða
nál.
Hægri-vinstri
Munur á hægri og vinstri,
austri og vestri, réttsælis og
rangsælis vefst mjög fyi ir þeim
sem eru með dyslexíu. Tölur
valda einnig oft erflðleikum og
hlutir sem margir álíta sjálf-
þ.e. einstaklingurinn með dys-
lexíuna leggur annan skilning í
likamstjáningu fólks en al-
mennt er talið. Sömuleiðis eiga
einstaklingar með dyslexíu
stundum sjálflr erfltt með lík-
amstjáningu. Af því getur leitt
hegðun sem oft kann að þykja
undarleg.
... iiirmi^imi'Mfwi
Líkamstjáning
Sjaldgæfur en þó ekki óþekkt-
ur fylgiflskur dyslexíu er mis-
skilningur á likamstjáningu,
sagða eins og að lesa tímatöflu
strætisvagna eða lesa á leik-
húsmiða eru gríðarlega erflðir
fyrir einstaklinga með dyslexíu.
Allt sem er á tveimur ásmn er
mjög erfitt aflestrar.
Þaö er ekki ýkja langt síöan dyslexía var óþekkt
hugtak, bœöi meðal almennings og frœöimanna.
Oft var heimsku eöa leti kennt um námsöröugleika.
Þjalfun og þolin-
mæði nauðsynleg
- segir Margrát Sigurðardóttir, formaður íslenska dyslexíufálagsins
g veit ekki um neinn með
dyslexíu sem ekki á náinn
ættingja sem einnig er með
dyslexíu enda er álitið að hún sé
95% erfð,“ segir Margrét Sigrún
Sigurðardóttir, formaður islenska
dyslexíufélagsins. „Einstaklingarn-
ir geta verið gjörólíkir en allir þeir
sem eiga við dyslexíu að stríða eiga
erfitt með lestm- og skrift." Margrét
segir margar aðrar ástæður geta
verið fyrir lestrarerfiðleikum og
dyslexía sé aðeins ein þeirra.
„Ástæðan getur t.d. verið að það
séu ekki til bækur á heimilunum
og börnin sjái þær einfaldlega
aldrei. Það sé engin hvatning fyrir
þau að taka upp bók og lesa. En
munurinn er sá að þeir krakkar
sem þetta á við eru mun fljótari að
læra að lesa þegar þau komast yfir
vandann en þeir sem eru með dys-
lexíu. Þeir sem eru með dyslexíu
geta náð mikilli hæfni í lestri en
það krefst stöðugr-
ar æfingar, sé tek-
ið frí frá lestri í
tvo mánuði hryn-
ur öll lestrar-
kunnátta." Ekki
er hægt að
lækna dyslexíu en það má vinna á
henni með mikilli þolinmæði og
stöðugri þjálfun.
Líffræðilegar ástæður
Ástæða dyslexíu er að lestrar-
stöðvar eru ekki staðsettar á einum
stað öðrum megin í heilanum, eins
og venjulega, heldur eru þær dreifð-
ar út um allt. Því verður lestur mun
flóknari.
Breska dyslexíufélagið fullyrðir
að dyslexía sé átta sinnum algengari
hjá drengjum en stúlkum, er það
rétt? „Ég þori ekki að fullyrða um
það,“ segir Margrét, „en hins vegar
er erfiðara að sjá hvort stelpur séu
með dyslexíu þar sem þær láta oft
lítiö á sér bera, draga sig i hlé og
sigla rólega í gegnum skólakerfið. Ef
strákamir finna aö þeir geta ekki
eitthvað er líklegra að þeir leiti út-
rásar, t.d. með að lemja strákinn á
næsta borði. Þannig að það er miklu
fyrr gripið í taumana hjá strákun-
um þar sem þeir eru oft meira áber-
andi.“
Margrét segir að það hafi orðið
gríðarlegar breytingar til batnaðar
á skólakerfinu undanfarin ár hvað
varðar málefni þeirra sem eru með
dyslexíu. „Helst er það viðhorfs-
breyting. Það er orðið miklu
minna um að fólk horfi bara á okk-
ur og hristi höfuðið. Fólk leitar
miklu meira til okkar, kennarar
eru t.d. farnir að leita til félagsins
í auknum mæli. Kennarar eru
hættir að útiloka nemendur og
dæma þá fyrirfram. Áður fyrr var
viðkvæðið „það er ekkert hægt að
gera fyrir hann, pabbi hans var
svona latur lika.“ Þetta var sér-
staklega áberandi á landsbyggð-
inni þar sem fólk þekkist vel og
dyslexían er náttúrlega ættgeng.
Margrét segir aö það sé ekki við
því að búast að breytingarnar
gangi yfir á einum degi en
draumasýnin sé sú að öll böm
verði greind strax í upphafi grunn-
skóla. „Þá myndum við finna þessi
4-10% barna sem eiga við dyslexíu
að stríða strax. Ef við finnum þau
nógu snemma þá getum við hjálp-
að þeim.“
Hæglæs en læs
En hvemig er dyslexía greind?
„Það era alla vega þrjár gerðir
greininga í gangi á íslandi en eitt
skýrasta einkennið er misræmi í
greind. Ef bamið er vel gefið á
mörgum sviðmn en á í miklum erf-
iðleikum með lestur og skrift er það
sterk vísbending um dyslexíu.
Vel gefið bam sem fær góðan
stuðning heima fyrir og í skóla nær
því að læra að lesa enda emm við
sem erum með dyslexíu flest læs.
Við eram kannski ekkert ofsalega
vel læs, við eram hæglæs en læs
samt. En við náum aldrei að útiloka
stafsetningarvillumar. “
En hvað eiga foreldrar, sem grun-
ar að bam þeirra þjáist af dyslexíu,
að gera? „Fyrst er að leita læknis til
að útiloka að eitthvað sé að heyrn
eða sjón. Ef barni gengur illa í skóla
getur það verið að það sjái illa á töfl-
una og þurfi einfaldlega gleraugu.
Annars er að leita til sérfróðra og
tala við okkur,“ sagði Margrét að
lokum.
Félagið var stofhað í ágúst 1994 og
í dag era félagar um 300. Símatími
þess er á mánudagskvöldum milli 20
og 22 og er númerið 552-6199. -ggá
Guðrún Birna Jóhannsdóttir, nemi í MR:
Skortur á skilningi
uðrún Birna er 19 ára og
var að ljúka fjórða bekk
Menntaskólans í Reykja-
vík. Hún er ári á eftir jafnöldrum
sínum þar sem hún þurfti að endur-
taka fyrsta bekkinn vegna dyslexíu.
„Þegar ég byrjaði í MR höfðu dys-
lexíunemar lítinn rétt þannig að ég
náði ekki að klára helminginn af
prófunum. Ég átti aldrei mögu-
leika,“ segir Guðrún Bima.
Dyslexian greindist ekki fyrr en
Guðrún Birna var 17 ára. En hvern-
ig gekk henni þá í grannskóla?
„Ég átti í miklum erfiðleikum
með stafsetningu og átti erfitt með
að klára samræmdu prófin á tíma.
Það varð síðan mjög erfitt í MR þar
sem kröfumar voru mun meiri. Mér
gekk ágætlega í grunnskóla en þeg-
ar ég kom í MR fékk ég á tilfinning-
una að ég væri ekki nógu gáfuð.
Þess vegna fór ég að athuga málið
betur. Hefði ég verið greind fyrr
hefði ég getað látið vita um dyslexí-
una þegar ég byrjaði í menntaskóla.
Þá hefði ég strax farið fram á lengri
próftíma en þess í stað þurfti ég að
taka sama áriö tvisvar."
Þurfum að vera vakandi
Það var einmitt eftir fyrsta árið
sem Guðrún Birna talaði við náms-
ráðgjafann í MR og var í kjölfarið
prófuð í Kennaraháskólanum. Guð-
rún Birna segir það vera skrýtið að
vera greind með dyslexíu 17 ára.
„Ég vissi ekkert hvað þetta var og
hafði aldrei heyrt minnst á þetta áð-
ur. Ég hélt áður að þetta væri ein-
hver fótlun, þetta gæti ekki verið að
mér. En síðan kynnti ég mér þetta,
lærði að dyslexía kemur greind ekk-
ert við og að þeir sem era með dys-
lexíu era oft mikið hæfileikafólk,
t.d. á listasviðinu. Það era ekki allir
steyptir í sama mót.“
Guðrún Bima er ekki sátt við
hvernig menntakerfið tekur á dys-
lexíu. „í jólaprófunum áttum við að
fá lengri próftíma í aðeins fjórum
fögum, alveg eins og maður geti val-
ið hvenær maður ætli að vera með
dislexíu og hvenær ekki. Það sýnir
mikinn skort á skilningi. En því var
síðan komið í gegn að við fengum
lengri tíma í öðrum prófum líka. En
við þurfum alltaf að vera vel vak-
andi við að verja okkar rétt, það
hugsar enginn um þetta fyrir okk-
ur.“
Hvað vill Guðrún Birna að gert sé
í málefnum dyslexíunema í fram-
haldsskólum? „Það þarf samræmda
reglugerð og fræðslu um þessi mál,
yngri kennarar era t.d. tilbúnir að
kynna sér hlutina en þeir eldri virð-
ast stundum tortryggnir. En aðal-
lega þurfum við lengri tíma, það er
verið að prófa kunnáttu en ekki
hvað maður er fljótur að koma
henni frá sér. í stúdentsprófum er
t.d. ekki gefinn lengri tími sem mér
finnst mjög ranglátt. Þetta eru engin
sérréttindi fyrir okkur heldur nauð-
syn þar sem skrift tekur okkur mun
lengri tíma. Af hverju á að stoppa
okkur af þar?“ sagði Guðrún Bima
að lokum en hennar takmark er að
ljúka stúdentsprófi og fara síðan í
Háskólann. -ggá
Erum að vinna í þessu
- segir Björn Bjarnason menntamálaráðherra
ilveran hafði samband við
Björn Bjarnason mennta-
málaráðherra og spurði hver
stefna ráöuneytisins væri í málefn-
um dyslexíunemenda. „Það var
fyrst 1992 sem lesblinda var skil-
greind sem vandamál í skólum og
síðan hafa menn verið að þróa að-
ferðir til að taka á þessu vandamáli,
m.a. hefur verið veitt fé til Blindra-
bókasafnsins til aö útbúa kennslu-
áíXUiilíiLÍktól«feU U
efni. Við höfum mælt fyrir um aö
tekið sé tillit til lesblindra og hugað
að þeirra vanda við fyrirlagningu
samræmdra prófa. Ég hef sett sér-
staka nefnd á laggirnar undir for-
ystu Grétars Marinóssonar við
Kennaraháskóla íslands til að finna
leiðir til að greina lesblindu betur
og átta okkur á þeirri hlið málsins
þannig að ég held að á öllum stigum
málsins séu menntamálayfirvöld
tlilá ón n.i mí mjnój ísj ji
meðvituð um vanda lesblindra.
„Það hafa verið að koma til mín for-
eldrar lesblindra bama sem telja að
greiningaraðferðir séu miklu betri
erlendis heldur en hér hjá okkur og
það era alltaf að koma til sögunnar
nýjar og nýjar aðferðir til þess að
greina lesblindu, jafnvel með tölv-
um á unga aldri og það er slík tækni
sem við þurfum að tileinka okkur til
þess að greina hæfileika bama og
ungmenna sem fyrst því hingað til
höfum við hneigst til að álíta að
þetta snerti greind en ekki hæfi-
leika þegar verið er að glíma við
þessi vandamál,“ sagði Björn
Bjamason menntamálaráðherra að
lokum. -ggá