Dagblaðið - 09.01.1979, Page 11

DAGBLAÐIÐ. ÞRIÐJUDAGUR 9. JANÚAR 1979.
um hernaðarframleiðslu landsins, sem
mjög er vanþróuð.
Jimmy Carter, forseti Bandaríkj-
anna, var einnig undir nokkrum þrýst-
ingi heima fyrir. Hann þurfti helzt að
ganga frá stjórnmálasambandinu hið
fyrsta til að brjóta ekki i bága við sam-
þykktir öldungadeildar þingsins í
Washington. Einnig er bandarískum
fjármálamönnum mjög í mun að
komast inn á kinverska markaðinn.
Það á sérstaklega við um oliufyrirtæki
og banka. Þeir vilja komast inn á
þennan stóra markað og líta gráðug-
um augum alla þá fjármuni, sem ekki
fóru í kassa þeirra heldur lentu allir í
kassa keppinautanna.
Í september siðastliðnum lék Tai-
wanstjóm sinn leik. Fulltrúi þeirra
hitti fulltrúa frá sovézka sendiráðinu i
Washington. Ekkert er vitað um hvað
þeim fór á milli en Taiwan menn sáu
svo um að Kínverjar vissu af fundin-
um.
Áhrifin voru skjót og nijög athyglis-
verð. í byrjun desember siðastliðnum
kom fram hjá Teng varaforseta Kína
að Bandaríkjamenn gætu verið þess
fullvissir að Pekingstjórnin hygði ekki
á árás á Taiwan. Pekingstjórnin
mundi heldur ekki segja neitt við því
þó haldið yrði áfram að selja varnar-
vopn til Taiwan eftir að formlegt
stjórnmálasamband yrði komið á að
fullu milli Peking og Moskvu.
Sovétmenn líta þróunina austur þar
með ugg að því er virðist og er það i
sjálfu sér ekkert annað en búast mátti
við. Blað Rauða hersins i Moskvu
varaði við öllum tilburðum til að
stofna nokkurs konar NATO þar sem
Kina, Japan og Bandaríkin samein-
uðust á Kyrrahafssvæðinu. Þætti
Sovétmönnum að vonum hallað á sig i
þessum heimshluta.
Svo virðist þó mega álykta að sam-
komulagið á milli Peking- og Washing-
tonstjórnanna hafi falið i sér einhvers
konar tryggingu fyrir þvi að þeir sem
nú ráða á Taiwan verði ekki hafðir
útundan eða lendi i styrjöld við
Peking-Kína. í það minnsta á næstu
árum.
Það kemur glampi i augu starfs-
manns tryggingafélagsins, glampi sem
erfitt er að greina á milli hvort er
vegna reiði eða spennu, eða kannski
það sé glampi þeirra augna, sem vita
af spaðaásnum uppi í erminni. Hann
segir:
„Nei, góði, svo einfalt er þetta nú
ekki. Við borgum þér 75% og þú kvitt-
ar fyrir að tjónið sé uppgert að fullu.
Ef þú ert ekki tilbúinn að gefa slíka
kvittun, borgum við ekkert, og þú
verður að sækja alla upphæðina með
málssókn.”
Tjónþolinn möglar:
„En hverju munar það ykkur, þið
eruð hvort sem er búnir að samþykkja
að þið eigið að borga 75%. Á ég lika
að fara í mál út af þvi sem við erum
sammála um?”
En allt kemur fyrir ekki. Trygginga-
félaginu verður ekki þokað og tjónþol-
inn hugsar sitt ráð. Hann reiknar út að
málaferli með allri gagnaöflun, frest-
um, sem lögmenn veita á víxl, mál-
flutningi o.s.frv., muni taka að
minnsta kosti eitt ár — kannski tvö.
Hann hefur ekki efni á að eiga allt
þetta fé útistandandi svo lengi, og
hann sér lika, að þrátt fyrir alla vexti
muni verðbólgan sjá til þess, að þegar
hann loks fengi peningana, þá yrðu
þeir minna en 75 % af verðgildinu í
dag.
Tjónþolanum er nauðugur einn
kostur: Hann verður að taka boði
tryggingafélagsins um 75% bætur.
1 sumum tilvikum hefur trygginga-
félagið örugglega metið rétt, og niður-
staða málsins því sanngjörn.
En oft eru tjónþolar hlunnfarnir —
og tryggingafélagið hefur gert góðan
bissniss.
253.gr. hegningar-
laganna
Tryggingafélagið hefur beitt skæðu
vopni i verðbólguþjóðfélagi: Það hefur
hótað að greiða ekki fyrr en eftir lang-
an tima.
Flestum finnst tryggingafélagið
hafa stillt tjónþolanum upp við vegg,
og illskiljanlegt er, að félagið lýsi sig
reiðubúið til að greiða 75% tjónsins,
og viðurkenni þar með greiðsluskyldu.
en neiti greiðslunni nema gegn þeim
afarkostum, sem þaðsjáft setur.
Hver er tilgangurinn með að neita
tjónþolanum um þau 75%, sem báðir
aðilar eru sammála um? Það fer ekki
hjá þvi að mönnum detti í hug 253.
grein hegningarlaganna, því að sá ein-
staklingur, t.d. verkamaður eða ein-
stæð móðir, sem á útistandandi stórfé í
fjárhungruðu verðbólguþjóðfélagi,
hlýtur i fjárhagslegu tilliti að teljast
„bágur maður”.
253.greinin er svohljóðandi:
„Hafi maður notað sér bágindi ann-
ars manns, einfeldni hans, fákunnáttu
eða það, að hann var honum háður, til
þess að afla sér með löggerningi hags-
muna eða áskilja sér þá, þannig að ber-
sýnilegur munur sé á hagsmunum
þessum og endurgjaldi því, sem fyrir
þá koma eða skyldi koma, eða hags-
munir þessir skyldu veittir án endur-
gjalds, þá varðar það varðhaldi eða
fangelsi allt að 2 árum.”
Gerðardómur
Væri ekki gott ráð að opinberir aðil-
ar — tryggingamálaráðuneytið —
beittu sér fyrir því, að settur yrði á
laggirnar gerðardómur, þ.e.a.s. nefnd
fárra manna, sem mætu þessi mál eftir
sömu gögnum og tryggingafélögin, og
væri þess vegna jafn fljótvirkur og þau
sjálf?
Ef tryggingafélag eða tjónþoli vildu
ekki una niðurstöðu gerðardómsins,
mætti skjóta málum til hinna almennu
dómstóla, en þau tilvik yrðu væntan-
lega fá, og ef svo vel tækist til hjá
gerðardóminum, að dómstólar stað-
festu nær alla úrskurði hans, myndu
menn láta þá nægja.
Hvort þessi lausn eða önnur verður
valin er augljóst, að á ástandinu
verður að ráða bót fyrr en siðar.
Að lokum skal það tekið fram —
enda sanngjarnt — , að sem betur fer
verður oft þegar í upphafi fullt sam-
komulag milli tryggingafélags og tjón-
þola.
Leó E. Löve
lögfræðingur.
-—*
Tímabært að
Jesús Jósefsson
fá íslenzkan
þegnrétt
Um sólhvörfin í vetur hefur meira
verið rætt um Jesús Jósefsson frá
Nasaret í Gyðingalandi hinu forna en
fjölmörg undanfarin ár, og er það
fagnaðarefni fyrir okkur sem höfum
mætur á frásögnum guðspjallanna um
kenningar Jesúsar og athafnir.
Umræðurnar hafa þó því miður farið
gamaltroðnar slóðir og birt ágreining
milli þeirra sem hafa mætur á Jesúsi
og hinna sem eru háðir kirkjustofnun-
inni eins og hún birtist i næsta fjöl-
breytilegum myndum; sá ágreiningur
er næsta hliðstæður þeim sem er á
milli marxista og stalínista. Ég hef litil-
lega lagt orð i þennan umræðubelg og
hafði ekki hugsað mér að gera það
frekar, fyrr en i dag, 3ðja janúar,
þegar ég sá grein i Dagblaðinu eftir
góðkunningja minn Árna Björnsson
safnvörð. Þáttur í námi Árna var mál-
fræði, og hann hefur orðið að halda
þeirri þekkingu við og auka hana í
sambandi við þjóðháttasöfnun sína.
Samt beygir hann orðið Jesús á þenn-
an skringilega hátt: Jesús, um Jesúm,
frá Jesú, til Jesú. Allir hérlandsmenn
sjá á svipstundu að þessi beyging á
ekkert skylt við íslenskar málreglur, og
hún er ekki heldur sótt í reglur neins
tungumáls sem kunnugt er um, heldur
er hún fráleitur hrærigrautur. Nefni-
fallsmyndin er sótt í forna grísku, þol-
fallsmyndin í forna latnesku, en þágu-
fall og eignarfall aftur i grisku. Þetta
er ámóta tiltæki og ef ég hrærði saman
dönsku og íslensku þegar ég beygði
orðið Árni: Arne, um Árna, frá Arne,
til Arnes. Auk þess hét hinn sagn-
fræðilegi Jesús auðvitað ekki grisku
nafni, heldur var arameiska megin-
tungumálið í Gyðingalandi á dögum
hans, og hann bar því nafnið Jeshúa
að viðbættum orðunum bar Jósef, þ.e.
Jósefsson. Breyting Árna á hinu
raunverulega nafni Jesúsarer hliðstæð
því ef ég færi að kalla sjálfan hann
örn.
Mér er fullkomlega Ijóst að hér er
ekki um að ræða neinn hrærigraut
sem Árni Björnsson hefur soðið,
heldur sættir hann sig athugasemdar-
laust við málfarsspjöll kaþólsku kirkj-
unnar í Róm, en þau spjöll höfðu til-
gang sem Árni virðist ekki gera sér
neina grein fyrir. Eins og sjá má eink-
ar ljóslega af guðspjöllunum var Jesús
uppreisnarleiðtogi í landi sínu, beitti
sér gegn rómversku hernámi, leppum
hernámsliðsins og hverskyns reglum
sem þau máttarvöld reyndu að inn-
ræta þjóðinni. Málalok urðu þau að
hann var dæmdur til dauða og kross-
festur af hernámsliðinu og þjónum
þess. En eftirmálin urðu lærdómsrik
og eiga sér ýmsar hliðstæður í mann-
kynssögunni. Jesús hafði með störfum
sínum og kenningum komið þvílíku
róti á hugi fólks að rómversk stjórnar-
völd óttuðust, enda voru þau þá að
gliðna sundur af siðferðilegri upp-
lausn. Þvi var gripið til þess ráðs að
breyta Jesúsi úr félaga og besta bróður
í valdhafa sem rikir á himnum hátt,
stuðningsmanni Rómaveldis. Helsti
frumkvöðull þessarar breytingar var
rómverskur þegn, Páll, siðar kallaður
postuli, en hann og félagar hans gerðu
Jesús að afar fjarlægum guði sem
sagður var ríkja með boði og bönnum i
þágu stjórnvalda. Til þess að gera
hann sem fjarlægastan alþýðu voru
allar kenningar hans afskræmdar, og
löghelgaðar voru sérstakar beygingar
á nafni hans í trássi við almenna siði,
svo að almenningi þætti hann sem
fjarlægastur sér og þyrði helst ekki að
Kjallarinn
Magnús Kjartansson
nefna nafnið hans af ótta við að fara
„rangt” með. Gripu þá margir til þess
ráðs að nefna Jesús heldur Krist, en
það er grisk þýðing á arameíska orðinu
messias, sem merkir „hinn smurði”, en
í því fólst að sjálfsögðu áhersla á fjar-
lægð Jesúsar frá öllum almenningi. Af
sama toga var það hátterni að hafa
guðspjöllin ekki tiltæk á máli semal-
þýða skildi og Iáta svokallaðar guðs-
þjónustur einnig fara fram á óskiljan-
legu tungutaki. Beyging Árna Björns-
sonar (og fjölmargra fleiri, einkum
skriftlærðra) á nafni Jesúsar er leifar
af því háttalagi valdsmanna að gera
Jesús sem fjarlægastan allri alþýðu, i
öndverðu sprottnar af óvild á athöfn-
um hans og orðum. Ég ber sjálfur nafn
sem i upphafi var latneskt lýsingarorð
og barst inn í norrænu af misskilningi,
að því er heimildir herma. Ef einhver
tæki upp á því að beygja nafn mitt að
latneskum hætti og kalla mig
Magnúm mundi ég telja hann óvildar-
mann sem vildi gera mig útlægan úr is-
lensku samfélagi.
"Mikið hefur verið rætt um að Jesús
hafi verið boðberi friðar, og ekki þarf
að rannsaka guðspjöllin ýtarlega til
þess að fá það staðfest. En friðarsinnar
geta einnig fyllst heilagri reiði og svo
fór Jesúsi þegar hann kom til Jerúsa-
lemborgar í síðasta sinn. Um það segir
svo i Jóhannesar-guðspjalli, öðrum
kafla, 13da til 16da versi:
„Og páskar Gyðinga fóru i hönd, og
Jesús fór upp til Jerúsalem. Og hann
fann í helgidóminum þá, sem seldu
naut og sauði og dúfur, og vixlarana
sitjandi þar. Og hann gjörði sér svipu
úr köðlum og rak allt út úr helgidóm-
inum, bæði sauðina og nautin; og
hann steypti niður smápeningum víxl
aranna og hratt um borðum þeirra. Og
við dúfnasalana sagði hann: Takið
þetta burt héðan: gjörið ekki hús föður
mins að verslunarbúð.”
Ég veit ekki hvort launaðir prédik-
arar islenskra safnaða gera mikið að
þvi að draga upp mynd af Jesúsi með
kaðlasvipu, þar sem hann grýtir frá sér
peningum og hrindir borðum. Slíkar
upprifjanir kynnu einnig að leiða til
háskalegra viðbragða eins og nú er
komið hérlendis. Það hefur færst mjög
i vöxt að kirkjur og veislusalir séu í
sömu húsakynnum, og i veislusölun-
um er boðið upp á hvers kyns góðgæti
til að kitla bragðlauka i sambandi við
skirnarathafnir, fermingar, giftingar
og fleiri atburði. Hvað skyldi gerast ef
einhver aðvifandi maður ryddist inn i
slíkan veislusal. hellti kaffi, tei, súkku
laði og kóki yfir kjóla prúðbúinna
kvenna en kastaði rjómatertum
framan i jafn vel klædda karla? Skyldi
þeim manni nokkuð stoða að segjast
fylgja fordæmi Jesúsar? Ætli Heródes
og Pílatus yrðu ekki vinir í staðinn,
einsogfyrri daginn?
Ég sé i grein Áma Björnssonar að
eitthvað hefur verið minnst á guð i
sambandi við umræðurnar um Jesús.
Ekki verður annað séð af guðspjöllun
um en Jesús hafi aðeins talað um guð
á sama hátt og þá tíðkaðist í gyðing
dómi. Jesús kallar áheyrendur sína og
sjálfan sig einatt börn guðs, en i ger-
völlum guðspjöllunum er hvergi starf-
krók að finna sem beri það með sér að
Jesús hafi talið sig barn guðs urnfram
aðra menn. Kenningin um að hann
hafi verið sonur guðs umfram aðra er
ekki frá honum komin, heldur þeim
. sem vildu fjarlægja hann sem niest
allri alþýðu. Jesús kallaði sig hins veg-
ar oft mannssoninn og lagði á það
mikla áherslu; og einmitt i því orðafari
er að finna lykilinn aðathöfnum hans
og kenningum.
Ég ætla mér ekki að sinni að halda
lengra út I umræður um Jesús Jósefs-
son; ætlun mín var fyrst og fremst sú
að leggja til að honum verði loksins
veittur jtegnréttur á tslandi í samræmi
við lög um rikisfang, þvi auðvitað lifir
hann góður lífi enn, eins og umræð-
urnar um vetrarsólhvörf hafa sannað.
Sjálfsagt er að hann haldi því nafni
sem lengst hefur verið um hann notað,
þó hann héti þvi aldrei, en jafn einsætt
er að nafn hans verði fcllt að íslensk
um beygingarreglum; Jesús, um Jesús,
frá Jesúsi, til Jesúsar. Þá yrði hann,
ennþá nákomnari okkur sem þykir1
vænt um hann.
Magnús Kjartansson.
astur sér ... ”
Ég veit ekkij hvort launaöir