Dagblaðið - 03.02.1979, Blaðsíða 8

8
DAGBLAÐIÐ. LAUGARDA'GUR 3. FEBRÚAR 1979.
\
WBIAÐIB
fijálstóháð daghlað
Útgefandfc Dagblaöifl hf.
Frmmkvasmdastjóri: Svainn R. Eyjótfsson. Rttstjóri: Jónas Kristjánsson.
Fréttastjóri: Jón Birgir Pétursson. Ritstjómarfultrúi: Haukur Haigason. Skrtfstofustjóri Htstjómar
Jófiannaa RaykdaL iþrótdr Halur Sfmonarson. Aðatoóarfréttaatjórar AtJi Stainarsson og Ómar Valdi-
marsson. Maimlngannál: Aóabtainn Ingótf sson. Handrft Ásgrtmur Pálsson.
Biaóamann: Anna Bjamason, Ásgeir Tómaason, Bragl Sigurflsaon, Dóra Stafánsdóttir, Glssur Slgurfls
son, Gunnlaugur A. Jónsson, HaRur Halsson, Halgi Pátursson, Jónas Haraldsson, óiafur Gairsson,
Ólafur Jónsson. Hflnnun: Gufljón H. Pálsson.
Ljósmyndir Ami Pál Jóhannsson', Bjamielfur BJamletfsson, Hörflur Viihjálmsson, Ragnar Th. Sigurfls-
son, Svainn Pormóflsson.
Skrtfstofustjóri: Ólafur Eyjólfsson. Gjaidkari: Práinn Portalfsson. Sökistjórt: Ingvar Svainsson. Dralfing-
arstjóri: Már E.M. Haldórsson.
Rltstjóm Siflumóla 12. Afgraiflsla, áskrtftadald, auglýsingar og skrtfstofur Pvarholti 11.
Aðalslml blaðalns ar 27022 (10 Ifnur). Áskrtft 2600 kr. á mánufll innanlands. i lausasflki 125 kr. alntakifl.
Satning og umbrot Dagblafllfl hf. Siflumóla 12. Mynda- og plötugarfl: HBmir hf. Siflumóla 12. Prantun:
Árvakur hf. Skeifunni 10.
Iran sem kom á óvart
Vesturlandabúum kom á óvart
upplausnin í íran, sem leiddi til flótta
keisarans úr landi. Fjölmiðlar á Vestur-
löndum höfðu ekki fjallað á þann hátt
um íran, að menn byggjust við slíkum
atburðum.
Fréttastofur og fjölmiðlar höfðu átt þátt í að móta
ranga mynd af íran og keisaranum. Sú mynd var af
menntuðum einvaldi, sem var að reyna að flytja forn-
eskjulega þjóð sína til nútímans. Hann væri að vísu
strangur landsfaðir, en réttlátur.
Það gleymdist stundum, að bæði keisarinn og faðir
hans, fyrri keisari, voru valdaræningjar, sem tóku völdin
af lýðræðislegum stofnunum. Fréttamenn áttuðu sig
ekki á, að þjóðir írans kærðu sig ekki um keisara til að
segja sér fyrir verkum.
Það gleymdist stundum, að getuleysi og spilling
blómstraði á valdaskeiði keisarans. Færir menn voru
reknir úr embættum, af því að þeir höfðu sjálfstæða
hugsun. Keisarinn sjálfur, ættmenn hans og vildarvinir
rökuðu svo saman milljörðum á svindlbraski.
Það gleymdist stundum, að keisarinn byggði völd sín
ekki aðeins á herforingjum með fullar hendur nýtízku-
legra leikfanga, heldur ekki síður á harðskeyttri leynilög-
reglu, sem ofsótti á ýmsa lund alla þá, sem grunaðir voru
um andstöðu við keisarann.
Alþjóðlegum fréttastofum og vestrænum fjölmiðlum
hlýtur að vera þetta alvarlegt umhugsunarefni. Frétta-
mennirnir í íran hljóta að hafa varið meiri tíma í glæsi-
höllum en skúmaskotum borganna.
Víða eru valdhafarnir erlendum fréttamönnum fjötur
um fót. Frá slíkum ríkjum er skiljanlega erfitt að fá
áreiðanlegar upplýsingar um ástand mála. En íran var
opið fréttamönnum og þaðan átti að vera hægt að fá
réttar upplýsingar um hugmyndir íbúanna.
Hvernig má það gerast, að íranir ganga skyndilega
tugþúsundum saman frá heimilum sínum, vinnustöðum
og kaffihúsum og rísa upp gegn keisaranum? Undiraldan
í þjóðfélaginu hlýtur að hafa verið gífurleg.
Vopnlausum almenningi er það enginn leikur að lama
atvinnulíf voldugs ríkis og hrekja keisara úr landi. Að
baki slíks hlýtur að ríkja öflugur þjóðarvilji, sem hvorki
keisarinn né hinir vestrænu fréttamenn höfðu tekið
nógu vel eftir.
Fréttamenn mega ekki líta eingöngu á auðséð yfirborð
glæsilegra halla, verksmiðja og varnarvéla. Þeir verða að
kafa undir yfirborðið, finna sögu þjóðanna, hefðir þeirra
og hugsanir.
Það þýðir ekki að mata fréttaneytendur á því, að svart-
klæddir og snaróðir shiita-prestar hafi æst írani til
óhæfuverka. Við viljum fá að vita, hvernig sambandi
múhameðstrúar og almennings er háttað i íran
nútímans.
Vonandi taka stóru fréttastofurnar nú til óspilltra
málanna og senda til íran menn, sem þekkja tungu
fólksins, sögu þess, trú og siði. Með þeim hætti getum
við fengið áreiðanlegri fréttir af gangi mála og líklegri
framtíðarþróun.
Margir skrifa gáfulega um íran eins og önnur alþjóða-
mál. En þeir vita ekki í rauninni, hvað muni snúa upp að
lokinni þessari lotu. Verður þar prestaveldi, borgaraleg
stjórn, vinstri sósíalismi, herforingjaveldi eða eitthvað
annað?
Þetta vita ekki einu sinni sérfræðingarnir. Og það staf-
ar af því að upplýsingastreymið er í verulegu ólagi.
—
Kína:
Margir merkir sögu-
staöir í fjölmenn-
asta nki heimsins
Kína er ákaflega stórt land með
langa sögu að baki. Það er auðugt að
fögrum stöðum, merkum sögustöðum
og fornminjum. Nú sækja erlendir
ferðamenn til 100 borga og svæða.
Til er kínverskt orðtak, sem segir:
„Enginn getur kallað sig ánægðan,
nema hann hafi skoðað Múrinn
mikla.” Ferðamaður í heimsókn í
Peking mundi verða meira en litið
óánægður ef það færist fyrir af ein-
hverjum ástæðum, að hann skoðaði
hið mikla forna mannvirki.
Múrinn mikli er kunnur sem eitt af
sjö undrum veraldar. Hann byrjar við
Sjanhækuan-skarðið við strönd Póhæ-
flóa, liggur um fjallgarða, yfir hina
miklu Gulá, grassléttur og eyðimerkur
og endar við Tsíajúkuanskarð í
Norðvestur-Kína. Hann er 6.000 km
að lengd og er sagður sjást frá
tunglinu.
Múrinn mikli var byggður fyrir
meira en 2.500 árum, undir lok tíma-
bils hinna striðandi ríkja (475—221 f.
K.) og var lengdur og endurbættur á
tímum síðari konungsætta. Sá hluti
-hans, sem er norðvestur af Peking og
ferðamenn sækja til, var endur-
byggður á valdatímabili Ming-keisara-
ættarinnar (1367—1644) Hann er
byggður úr graníti og massífum múr-
steinum, er um það bil 6.6 metra hár
og um það bil 5.5 metra breiður að
ofan, þar sem fimm hestar gætu farið
samsíða.
Peking, höfuðborg Kína í meira en
800 ár, er nýjust meðal hinna fimm
höfuðborga landsins (Sían, Lojang
Kæfeng, Nanking og Peking). Hún
hefur að geyma flest og best varðveitt
forn byggingalistaverk hinna fimm
borga.
Hallarsafn Peking er geymt I hinum
keisaralegu höllum Ming- og Tsing-
keisaraættanna (1368—1644 og
1644—1911). Þær standa á svæði sem
er 720.000 fermetrar, i þeim eru meira
en 9.000 hcrbergi og heildargólfflötur
er nálægt 150.000 fermetrum. Innan
tiu metra hárra múra þeirra er að
finna stærstu og fullkomnustu hallar-
byggingar, sem til eru í Kina, þar sem
saman eru komin öll bestu einkenni
fornrar kínverskrar byggingarlistar.
Nú eru allar hallirnar opnar
almenningi ásamt keisaralegum fjár-
sjóðum, þar á meðal eir. leirkera-
smíði, listaverkum, handiðum og
steinristum. Brúðarherbergið og
garðar keisarafjölskyldunnar eru
einnig til sýnis.
Erlendir ferðamenn í Kína vilja líka
gjaman koma til Tæjfalls i Tæan-
sýslu, sem er við járnbrautina milli Pe-
ing og Sjanghæ. Það er eitt af fimm
frægustu fjöllum landsins. Samkvæmt
söguheimildum komu 72 keisarar af
ýmsum þjóðhöfðingjaættum hingað
til að votta hollustu sína, biðjast fyrir
og framkvæma fórnarathafnir. Stein-
þrep liggja upp á tind fjallsins. Bratt-
asta leiðin er tíu kilómetra löng, og eru
þar meira en 7.000 þrep að tölu. Að
neðan séð lítur gönguleiðin út eins og
stigi, sem liggur til himins.
Sjötíu kilómetrum fyrir sunnan
Tæan-sýslu er Tsúfúsýsla, fæðingar-
sveit Konfúsiusar. Þar stendur enn
musteri helgað honum, sem tekur yfir
einn fimmta af stjórnaraðsetri
sýslunnar og er þyrping af fornum,
haglega smiðuðum byggingum.
Súlurnar tíu ristar drekamyndum und-
ir framufsum Tatsenghallar, aðal-
byggingarinnar, eru eitt af
glæsilegustu verkum í bvggingarlist
landsins.
Stórfenglcgasti staðurinn við
Hangtse. stærsta fljót Kina. er hin
heimskunnu Jangtze-fljúfur. Þau
mynduðust, þegar hið mikla, straum
harða vatnsfall byltist niður eftir hin-
um klungróttu Vúshan-fjöllum á
mörkum Szesvan- og Húpejó-fylkja og
gróf sér 198 km langt gil. Þeim sem
fara með skipi um gljúfrin ógnar
hrikaleikinn. Vitað er. að hin frægu
Ijóðskáld, Tú Fú og Li Pæ. sem uppi
voru á tímum Tangættarinnar (618—
907), ferðuðust um gljúfrin á skipi og
ortu mörg Ijóð um þau.
Löngum var Jangtze-gljúfrunum
lýst sem náttúruhindrun vegna
krókóttrar leiðar, straumþunga og
blindskerja. Nú hefur farvegurinn
verið stórlega lagfærður. Leiðeininga-
stöðvar og siglingaljós hafa verið sett
upp til að auka öryggi siglinga.
Nokkrar fagrar borgir eru í
óshólmum Jangtze og þar í nágrenni,
sem eru kunnar sem „lönd hrisgrjóna
og fisks”. Kunnastar eru Hangtsov og
Sútsov. Frá fornu fari hafa þær verið
lofaðar í vinsælu spakmæli: „Paradís
er á himnum, en við eigum Sútsov og
Hangtsov á jörðu”.
Vesturvatn í Hangtsov er i rauninni
samfelldur óravíður skrautgarður. Að
sigla á vatninu, horfa á hið fagra
landslag, meðan dreypt er á hinu Ijúfa
„Lungtsing”-tei staðarins, er ein af
unaðssemdum þessa staðar. Borgin
Hangtsov var reist á sjöundu öld við
enda Stóra skurðarins. sem grafinn var
að fyrirmælum keisarans Jang af Súi-
ætt (581-618). Þettá er borg skraut-
garða með fjölmörgum musterum og
pagóðum. Lingjín-musterið, sem byggt
var fyrir meira en 1.600 árum og
viðgert á árunum eftir frelsunina, er
nokkuð sem sérhver ferðamaður
verður að skoða í Hangtsov. Frá
Hangtsov er aðeins þriggja tíma ferð
norður á bóginn með lest til Sjanghæ.
Ekki langt vestur af Sjanghæ er
Sútsov, önnur fræg skrúðgarðaborg.
Það eru ekki færr en 170 garðar i þess
ari borg, og eru margir þeirra meira
en 400 ára gamlir. Sá elsti á sér 1.000
ára langa sögu. Þessir garðar, sem eru
vel hannaðir og hver með sín sér-
einkenni, hafa löngum verið
uppspretta fagnaðar og nýrra hug-
mynda fyrir arkitekta,
garðyrkjumenn og sagnfræðinga, svo
og fornleifafræðinga, skrifara, lista-
menn og myndasmiði. Hefðbundnum
görðum kínverskum má í grófum
dráttum skipta I tvær tegundir:
keisaralega garða og almenningsgarða.
Garðarnir í Sútsov eru dæmigerðir
almenningsgarðar. Garðarnir við
Sumarhöllina í úthverfi Peking vestan-
verðrar eru dæmi um keisaragarð.
Hin forna höfuðborg Luoyang í
Mið-Kína er fræg fyrir sögulegar
minjar. Musteri hvíta hestins þar,
byggt í minningu um tvo indverska
munka, sem komu til Luoyang með
helgirit búddatrúar reidd á hvítum
hesti á dögum keisarans Ming Tí af
Austur-Han-ættinni (58—75), er elsta
musteri, sem varðveist hefur i landinu.
í því eru grafir þessara tveggja munka.
Tólf kílómetrum fyrir sunnan Luoang
eru hinir frægu Lumen-hellar, sem ná
einn kilómetra frá norðri til suðurs.
Byrjað var að grafa þessar hvelfingar
árið 495 og stóð það verk i meira en
400 ár. Þar eru enn 1.352 hellar og
100.000 standmyndir, sú stærsta
meira en 17 metra há og sú minnsta
aðeins þriggja sentimetra há.
Á löss-sléttunni i Norðvestur-Kina
er hin forna höfuðborg Xían
(Changan). Þó að hallir nokkurra
keisaraætta í þessari borg séu ekki
lengur til, er I Xían mestur fjöldi
sögulegra minja og þar hefur verið
grafinn upp mestur fjöldi fornminja í
öllu Kina.
Fimmtíu kílómetrum fyrir austan
Xian er Huaqingchi, keisaralegur
garður frá tíma Tang-ættarinnar
(618—907). Við hinn fræga hver þar
er bað Yang Gui-fei, eftirlætis hjá-
konu keisarans Tangs Xuanzuong.
Ekki langt þaðan er gröf keisarans Qin
Shihuang (259—210 f.K.). Þegar
grafið var á þessum stað austanvert
við þessa gröf, fannst geysistórt
jarðhýsi. fullt af standmyndum í fullri
likamsstærð af riddurum og stríðs-
fákum þeirra. Þessir striðsmenn úr
leir, sem standa óaðfinnanlega fylktir,
eru vopnaðir sverðum, spjótum,
bogum og lásbogum. Þarna eru
tvíhjóla striðsvagnar, hver dreginn af
fjórum hestum. sem gerðir eru úr leir.
Talið er, að í þessari „riddarasveit".
sem grafin var fyrir meira en 2.000
árum, hafi verið 6.000 striðsmenn,
jafngildi að styrkleika einu herfylki i
nútima her. Þetta staðfestir veldi Qin-
ættarinnar. Þarna hefur verið gerður
stór sýningarsalur neðanjarðar.
Í Suður-Kína hefur náttúrufegurð i
Guilin verið lofuð allt frá mjög forn-
um tímum svo, að hún „eigi ekki sinn
Iíka I heiminum”. Þar bugðast
Líjiang-áin fagurlega um land alsett
fögrum hæðum, sem vekja hjá ferða-
mönnum þá tilfinningu, að þeir séu
staddir inni i miðju hefðbundnu lands-
lagsmálverki kínversku. Guilin-
héraðið er karstsvæði. Samkvæmt
sumum jarðfræðingum var landið
þarna hafsbotn, sem varð að þurrlendi
fyrir um það bil 200 milljón árum.
þegar hreyfingar jarðskorpunnar lyftu
hafsbotninum. Áhrif vinds og regns
um þúsundir ára hafa myndað
fjölmarga fagra tinda og hella, sem
finnast hvarvetna á svæðinu. Lúti-
hellirinn þar (Lúti = rauð flauta)
hefur vérið gerður að vinsælum ferða-
mannastað. Þegar sumar kletta-
myndanirnar i hellinum erulýstar með
lituðum Ijósum, geta þær minnt á
frumskógasvæði eða villt dýr. Aðrar
likjast fossum, ávaxtaklösum, mat-
jurtum. garðskálum og öðrum
byggingum.
Með flugvél er ferðamaðurinn eina
klukkustund frá Guilin til Guangzhou
(Kanton), stærstu borgarinnar í Suður-
Kína. Guangzhou er 2.800 ára gömul
og er ein af elstu höfnunum. þaðan
sem Kina rak verslun við umheiminn.
Árið um kring standa jurtir með
blómum í þessari borg, scm er L ná-
grenni við hitabeltið.