Lesbók Morgunblaðsins - 26.05.1929, Blaðsíða 1

Lesbók Morgunblaðsins - 26.05.1929, Blaðsíða 1
hék 3Motj&uMab*m* 21. tölublað. Sunnudaginn 26. maí 1926. IV. árgangur. UÍT) KRTRLOHIU 05 HEim55ÝHIHGUHF) I BRRCELÓH(=i. París, 20. apríl. Það getur ekki kallast að bera í bakkafullan lækinn að gefa al- menningi tækifa'ri til aC f'neðast nokkuð um Spán og Spánverja. En náttúrlega vieri |>að að reisa s.jer hurðarás um öxl atS.ætía sjef a<S gefa fullnæg.jandi upplysingar um jafn yfirgripsmikið efni í stuttri blaðagrein. Til þess þyrfti heila bók og liana stóra, og vonandi verður þess ekki langt að bíða að slíkt rit komi út á íslenskn, því að ;i því er brýn þórf. Það seni li.jei' fer á eftir snertir eingóngu eitt fylki Spánar, Katalóníu, og er ekki annað en samtfningur úr öll- um áttum, fljótfærnislega hripað- ur ápp'. Höfuðborg þess fylkis, Barcelona, ber einmitt oft á góma um þessar mundir vegna iðnsýn- ingarinnar miklu, sem opnuð verð- ur þar næstu daga. Katalónía nær, eftir spönsku fylkjaskiftingunni aðeins yfir hjer uðin Bareelona, Geróna, Tarragóna og Lerida, en er í raun og veru talsvert stærri, því til liennar telsf í þjóðernislegu tilliti nokkur hluti franska hjeraðsins Pvrenées-Orien- tales. austurhluti Aragóns. norð- urhluti Yalencia-hjeraðs og hið sjálfstæða smáríki Andorra. Þnð svarar þannig að mestu leyti til þeirra landa. sem Karl mikli vann í stríðinu við Serki og kölluð voru þá „Marca hispanica" eða Spánar- vellir. (Nafnið Katalónía er af sömn rótum runnið opr Kastilia — annað fylki á Spáni —, ba>ði komin af latneska orðinu „eastlan- us" eða „castcllanus" ; liaft nm þá, er r.jcðu yfir mörgum riddara- borguxn eða köstulum). — Höfuð- staðurinn var Barcelona. Þar sátu greifar, sem rifu sig nð lokum und- ;:n yfirrráðum Frakka og stofnuðu sjálfsta'tt i'íki, er síðar varð ska>ð- ur keppinautur sjálfst.jórnarborg- anna á Italíu í verslun og sigling- um. Ramón Bercnguer greifi hinn f.jórði með því nafni giftist kon- ungsdóttur frá Aragón og náði þannig því ríki undir sig. Barce- lona koni sjcr upp iiflugum lier- skipaflota til varnar sjóverslun sinni á Miðjarðarhafinu og gat með filstyrk fifins htgt undir si<* lönd í ítalíu og Austurlöndum. En blómaöld katalónska greifa- dæmisins stóð ekki lengi. Aragón var innlimuð í kastiliskn IFonungs- ríkið og á dögum Fcrdinands hins kaþólske varð Katalónía ó;ifSskil.j- anlegur tiluti Spánarveldis. Kata- lónar hafa þó á öllum tímum var- ið rjettindi sín með oddi og egg og verndað tungu sína og siði. Á dógum Filippusar IV. lá við sjálft að gamla greifadnmið segði skiliíS við Spán, og eftir að Bourbonar komust til valda, urðu oft miklar viðsjár í Katalóníu út af gerræðis- verkum konungsstjórnarinnar, sem var eindregið fylgjandi frönsku miðstjórnarstefnunni. Öflug hreyf- ing hófst, sem enn hefir allmarga áhangenrlnr. og miðar að því, að fá heimastjórn handa Katalóníu. Þeir sva'sniistu vilja ckki einu sinni pólitískt sanibaud við Spán. hcldur blábcran skilnað. En þcir ci'ii iii'i orðnir at'ar l'nii' Og l'lcstir iiiunii þcir nú vera. scm taka s.jer ckki nicrri ao vera taldir þegnar Spánarvcldis, og gangaal undir þ;cr skyldur, scin því i'ylgja. Fn spyrji maður cinhvcrn þeirra, hvort hann sjc Spánverji, er hann ckki scinn á s.jcr að neita. Ca! Wi, hann heldnr nú ckki. Þeir eru líka auðþektir l'rá Spán- vcr.jum, bera flestir með s.jer s.jer- stakan þ.júðcrnisblic í svip og fram komu. seni minnir meira á l'ro- vence (Suður-Frakklaiid) cn Spán. Þeir era örgeðja, iðjuaamir og sparsamir. cn ágjarnir, iifgafcngn- ir og lundlciðir. Það vantar þó mikið á, að það megi skoða þcssn Ivsingu á skupgerð þeirra óyggj- andi í öllum tilfellum. Þcif tala sína cigin tnngu, sem katalónska nefnist. Tlún cr al' latneskum uppruna cins og sj)ansk- an og franskan. A því máli eru lil miklar bókmentir og merki- legar. einkinn f'rá miðiildum: Rai- iiiuiido Lull og Ausios March eru í i'dð f'ra'guslu rithöfunda á þeim tímum, fyrncfndur fyrir dulspeki- rit sín. cn síðarnefndur fyrir ást- arkv;cði sín. A sciniistu öld hefir Katalónum tekist að endurreisa ritmál sitt, auðga það og fegra, og ski[)a því :i bekk ineð inenningarmálum nú-

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.