Lesbók Morgunblaðsins - 03.12.1933, Blaðsíða 1

Lesbók Morgunblaðsins - 03.12.1933, Blaðsíða 1
hék SMovsimMábsinB 47. tölublað. Sunnudaginn 3. desember 1933. VIII. árgangur. l»»fi>ltÍnrpríiitMiilíl|» h.f. F ó I a I a k m a n n a. Xokkur orð um Halldór Kiljan Laxne§s. Eftir Benjamín Kristjánsson. Það er í n.jótu bragði dálítið örðugt að skera fir þvl, þegar maður les bækur Halldór.s Kiljan Laxness. hvort |iær nmni heldur vera skrifaðar af djúpri, iskaldri fyrirlitnimg á fyrirbrigðinu: homo sapiens, eða at' djúpri og næst- uin örvæntingarfullri sannið með þjáningti lífsins og ölluni liinum ólal mörgu mannanna nit'iiiuui. Á hið fyrra virði.st benda tals- verður sjer]>ótti í framsetningunni, eilíf dómgirni Og prjedikanir út af beimsku náungans. Sumt af því, sem Halldór skrifaði í fyrri tíð nálgaðist mjög mont og hjegóina- skap. THfinningin. sem maðnr hafði af' því, að lesa sumar rit- smíðar hans t'ða það. sem teljast álti til skáidakapar, var eitthvað á þá leið. að þetta væri ungling- UT, sem þjáðist af þeirri teguntl af sálsýki. sem nefnist stórgikks- æði. örundvallarhugsunin í sálar- lífinu va'i'i eitthvað á þessa leið: Jeg veit alt. en þið eruð asiiar. Eins og gefur að skil.ja þykir akikkanlegu fólki slíkur rithöf- untlur ókurteis og hann er það. — Svona lagaða liluti er s.jálfsagt að segja með miklu meiri li])urð, en Halldóri er stundum lagin. Hæ- verskan kostar enga peninga, segir eitthvert máltæki. og liún vinnur oft miklu betur til siðfágunar, en fruntaleg bersögli. Meira að segja »tti jafnpennaslyngum manni og Laxness. að vera það { lófa lag- ið, aí setja fram þe.ssa ókurteis- legu hugsun spániaiinaiiiia gagn- vart síiiuin náunga : Þú erl asni, í isvo andn'kum skáldskap, að liuimm yrði tekifi með þökkum af þeim, sem hafa eyru til að heyra, en að liiiium á hann að kiinna aí drágfl dár á þann hátt, að þnð geti orðið þeim til skeint- unar. frekar en gagnslau.srar skapraunar, eius <>g gerði sá ága'ti æfintýrasmiður Jónatan Swift. En ekkert af þcssu gerir Ilall- dór. Ilann ,sest hara niður. að ollum ás.iáandi. brýnir öxi sína og keyrir hana síðan beinl i höfuð lesandaas. ^likið þarf siíkar ma3- ur að liafa til hriinns að hera lil þess að horuiii verði fyrirgefið! Ekki verðui- því neitað að þetta iiinsvif'alaiisa liispursleysi rithátt- arins hefir sína höfuðkosti. Þaí aetti ekki að verða misskilið hvað höfundiniiiii býr í brjó.sti. irann ætti ekki flð verða sakaður inn ólireinskilni. Og síðan hanii lofln- aði úr álögum kaþólskunnar, er það bersýnilegt, að hann hefir af stríðsþrunginni sannleiksást, reynt að slita af sjer allar blekk- ingar. reynt að troða sjer með valdi inn að kjarna raunvemleik- ans. liaft ástn'ðuríka tilhneiging til þess að rífa giij á iill þök, eins og mig minnir tfi liaiin komist sjálfur að orði uni einhvern spá- iiiann nútímans. Ed þessi hungraða ástrfða vils- munanna, langsoltín úr trúarvímu og seiðgaldri kaþólskunnar, rekur sig auðvilað all.s staðar. eins Qg gerisl og geiigur, á sínar takmark- niiir. og þar sein liiifiinilurinn er i flðra róndins dálitill ofstœkis- maður, og ean þi eimir það eftir af kaþólskunni i honum, að hami þykis! fullkomlega vita alt, þá hœttir honum við að steypast ann- að h\'ort kollhnýs inn í iinnur truarbrögð, eins og til dæmis kom- ini'mi.sma. eða drekka sig blind- fullaii fti vantrúarinnar ,.eynie- isma" og setja trpp spekingssvip ( ins og prjedikarinn Salomon, bg segja jafnvel við sjálfan alheini- i 11 ti. þegar hann þrýtur ijilfan að skilja : I'ú ert asni I Al1 er hje- gómi aumasti hjegómi! T'essa tilt'iiiiiingii fær fliaCur af sunium hinuin .síðari hókuni Lax- lll'SS. Sögurnar al' Sölku Vðlku ero skrifaðar af beljarmœlftku. Mynd- irnar, sem dregnar em upp af sárustu nekt lífsins. munaðarleysi þess, f'átu'kt og hörmungum, eru margar hverjar ruddalegar, hrika- legar Og na-iri ógeðslegar, en þflBT verðfl f'yrir þaí átakanlegar og ógleymanlegar. En þegar einhver hofundur ger-

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.