Lesbók Morgunblaðsins - 20.10.1963, Blaðsíða 5

Lesbók Morgunblaðsins - 20.10.1963, Blaðsíða 5
Watson Kirkconnell: J-*að skáldið, sem helzt gæti verið sambærilegt við Stephan G. Stephansson, er minn gamli vinur, Guttormur J. Guttormsson í River- ton, Manitoba. Þetta get ég fullyrt, af því að ég hef heimsótt hann og rætt við hann þau öfl, sem hafa mótað skáldskap hans. Hann er eina íslenzka skáldið, sem fætt er í Kanada, og erfiðleikarnir við írumbýlingsbúskap, eftir að hann hafði snemma misst föður sinn, urðu þess valdandi, að hann hlaut lítið meiri menntun í æsku en Stephan G. Sextán ára gamall fór hann út í heiminn, blá- snauður munaðarleysingi, og næstu ár- in flæktist hann úr einni þrældóms- vistinni í aðra við allskonar verk og stopula vinnu. Síðustu 53 árin hefur hann búið við mikla örbirgð á mörgu sveitabýli. En samt hefur hann lesið hvíldarlaust — íslenzkar bókmenntir og enskar og heimsbókmenntir í ensk- um þýðingum. Einnig hann hefur unnið langt fram á nótt og skáldskapur hans stendur bæði að vöxtum og gæðum, Stephani G. einum að baki. Líklega er hann mesta skáld, sem nú yrkir á ís- lenzka tungu. ?3 um skáldin — en ekki alltaf þau beztu — geta hrifið mann með hátta- flækjum sínum. Gott dæmi þess er Nikuiás Ottenson, sem í rímum sín- um, þ.e. formannavísum íslenzka fiski- flotans í Manitoba, lætur sér ekki nægja að nota einfalda þjóðvísnahætti heldur yrkir 104 vísur undir hagkveðlingshætti og meira en 200 hringhendur, — en hið fyrrnefnda er ferskeytla, þar sem önn- ur áherzlusamstafan í hinum fjórum vísuorðum AAAA og lokaáherzlusam- stafan ríma BBBB og hver hending er bundin strangri stuðlun, en síðara vísu- formið er eins nema hvað endarímin eru BCBC. Eina ráðið til að fylla út þetta þrönga rúm háttarins er að búa til „kerlingar", en aftan við bókina eru nokkrar blaðsíður af skýringum á þessum kehningum, til að hjálpa við skilningi lesandans. f þessari skýr- ingaskrá hefur hann meðal annars 50 þrælsleg samnefni yfir sjó, 64 yfir mann og 63 yfir skip. Annarskonar sniðug- heit koma fyrir hjá Páli S. Pálssyni, er kvæði hans, Haust hefst á sapp- hiskum lengdarlínum, þar við er svo bætt rími á italska vísu, og loks eru vísuorðin nelgd saman með stuðlun. Eftirtektarverðir hættir koma líka fyr- ir hjá Sveini Björnssyni, Einari Páli Jónssyni og Þorsteini Þ. Þorsteinssyni. Annar hópur skálda leggur aðal- áherzluna á þjóðfélagslega gremju yfir ranglæti og brestum aldar vorrar. Þetta hafði að vSsu verið einn þátturinn í kveðskap Stephans G. og Guttorms, en hjá Jónasi Stefánssyni frá Kald- bak og Sigurði Júl. Jóhannessyni er það aðalþátturinn. Báðir hafa þeir glöggt auga fyrir fúablettum á hag- og þjóðfélagskerfi voru, en „J.S." er þó hvassyrtari en Sigurður Júlíus. En hjá Jakobínu Johnson kveður við léttari og skemmtnari tón, ekki sízt í hinum yndisþokkafullu barna- n Onnur grein 2-1963 Stephan G. Stephanssoa kvæðum, eins og „Hann Suggasveinn", sem er gamankvæði um rángjarnan fresskött. En eitthvert fegursta kvæði hennar er titilkvæðið í kvæðasafni henn ar, „Kertaljós". I svipuðum léttum tón er litla kvæðið hans Vigfúsar Guttormssonar um „Froskinn", og kvæði Sigurðar Júl- íusar, „Mús í gildru" sem minnir á kvæði Burns um hagamúsina. Einn eiginleiki, sem skýtur upp kolli aftur og aftur, er hæfileikinn til að vekja hlátur — ekki aðeins með mein- fýsnislegum vísum eða leifturárás þjóð- félagsdeilu, heldur með hreinlegri efn- isleysu. Það mætti hér nefna hið glettnis lega kvæði Þ.Þ.Þ. um „Hundinn prests- ins" eða andann í kvæði Guttorms, „Drauminum, þar sem hann getur bros-. að að takmörkunum sinnar eigin sveita- músu með því að enda síðustu vísuna á því að „tjóðra Pegasus inni í fjós- inu". Ef athugaður er aldur þeirra íslenzkra skálda, sem enn eru á lífi, gegnir lang- lífi þeirra hinni mestu furðu. Ef þeim er raðað eftir fæðingardögum þeirra á þessu ári, verður skráin þannig: Vig- fús Guttormsson 88, Gisli Jónsson 87, Guttormur J. Guttormsson 84, Jóhann- es P. Pálsson 82, Páll Bjarnason 81, Páll S. Pálsson 81, Jóhannes H. Hún- fjörð 79, Jakobína Johnson 79, Sveinn E. Björnsson 78, Páll Guðmundsson 76, og Davíð Björnsson 73. Ef við bætum þar við íslenzka Bandaríkjamanninum Richard Beck, sem kom vestur frá Is- landi árið 1922, 25 ára gamall, þá er hann nú sprækur unglingur, aðeins 66 ára gamall, en verður samt að teljast til „eldri deildarinnar", þar sem hann sleppir embætti hálfsjötugur, samkvæmt Bandaríkjareglum. Og þegar ég lít yfir þennan merkilega skáldahóp, sem ég hef þekkt síðustu fjörutíu árin, get ég ekki annað en orðið furðu lostinn yfir skáldafrjósemi þeirra og andlegri skerpu. Fjórir af hópnum — allir yfir áttrætt — hafa skrifað í yfirstandandi árgang Tímarits Þjóðræknisfélagsins. Líklega er eini maðurinn innan við sextugt, sem þarna á grein, minn fyrr- verandi lærisveinn dr. Tryggvi J. Ole- son, sem á þarna sagnfræðilega ritgerð á ensku. E ' n næsta tilfinning mín, þegar ég lít yfir þennan virðulega hóp tólf ís- lenzkra skálda, þar sem sex eru á níræð- isaldri, fimm á áttræðisaldri og einn Framh. á bls. 13. Ég rölti nið ur á Höfn fyrir skömmu. Það var áöur en Flóra fékk fœðingarhríð- irnar. Veðrið var sœmilegt og slangur af fólki í sömu erindum og ég, að létta af sér svoköll- uðum áhyggj- um. Alþingi var nýkomið saman, Pálsmessa afstaðin. Mér fannst það óvenju ábyrgðarfullt að vera ís- lendingur um þessar mundir. Ég gætti þess að ganga ekki með hend- ur fyrir aftan bak til að vera ekki of snobbaður, því þá yrði kannski sagt frá því í blöðunum og krafizt rannsóknar á göngulagi mínu. Ég skotraði augunum upp á Esjuna, hún var þunglyndisleg eins og þjóð- in og einhvern veginn gat ég ekki fengið hana tií að brosa, þó ég gerði ítrekaðar tilraunir til þess. Ég fðr að reyna að segja henni frá myndinni, sem Nína Tryggva- dðttir hefur málað af Selmu, en hún brosti ekki. Henni fannst það þvert á móti mjög alvarlegt mál. Þá fór ég að rifja það upp sem hafði staðið undir Alþýðublaðs- mynd af nokkrum fyrirmönnum þjóðarinnar: Spillingaróflin leika lausum hala á íslandi. En ekki létt- ist á henni brúnin fyrir það. Hún hafði ekki húmor fyrir því, eins og unglingarnir segja. Haustlaufið fauk eins og fals- aðar ávísanir við fœtur mér og þyrlaöist hátt % loft upp. Ég horfði öfundaraugum á eftir þvi og dáðist að hversu áhyggjulaust það lét vindinn feykja sér um loft og stræti. Gult laufið eins og áminning; sumarið ekki lengur, og í nánd vet- ur með stirðnað land og fólk með frosna sál. Kannski myndast vök í svokallaða þjóðarsál, hugsaði ég og hélt áfram að vera áhyggjulaus áhorfandi á þessari boxkeppni, sem við köllum daglegt lif. Kolakraninn óvenju viðskotaillur í dag, ég snákaði mér fram hjá honum án þess að koma við tein- inn, sem afmarkar lífsbraut lians og tilveru, þessa sálarlausa jötuns; þessa attríbúts nútímans. Hélt svo áfram, jú, þarna kom einhver ,,blessaður", og annar: „góðan dag", en það var ekki meira því það var hœttulausast eins og á stóð að vera einn og tala við engan nema þenn- an óþelckta prakkara í sjálfum sér, sem við hátíðleg tœkifœri er kallað- ur: Hinn Innri maður. „Það er tóm vitleysa hjá þér," heyrðist þá állt í einu eins og úr fjarska. „Nei, þetta er alveg rétt," var svarað. „Þú veizt ekkert hvaö þú ert að segja," var þá fullyrt. „Æ góði vertu ekki að þessu pipi, ég veit þetta alveg eins vel og þú." Inn í draumveröld mína þrengdu sér orð, stór orð og smá, og víggirðing einverunnar brast eins og stiflan í Piave-dalnum og íslenzk ur orðaflaumur streymdi inn á mig og ég fann ég var orðinn þátttak- andi í þessu daglega lífi endálaus- rar mœlgi, fullyrðinga oq móðursýk iskasta sem eru svo einkennandi fyrir ofsfœkismanninn í okkur: Hinn Ytra Mann. Og ég sem var að vona að Höfnin vœri full af Eœreyingum. Ég stansaði og liorfði á þá sem voru að tala saman á togarabryggj- unni; annar með derhúfu og líkast- ur Sigga sixpensara, hinn hrokkin- hœrður, mjósleginn með andlit Alvizkunnar strengt yfir há kinn- bein. „Þú ættir að lesa þetta aftur," sagði Andlitið. „Ég þarf þess ekki, ég skil mœlt mál," sagði Sixpensar- inn og yppti öxlum. „Þeir segja víst % Þjóðviljanum að Kiljan sé enn á línunni," fullyrti Andlitið. „Jœja," sagði Sixpensarinn og glotti, „hvaða línu?" „Krúsjeffslinunni," sagði Andlitið. „Já - einmitt," sagöi Sixpensarinn, sneri sér að mér og ávarpaði mig svofelldum orðum: „Heldurðu hann fari að rigna?" Ég hrökk við og stamaði: „Já-nei-jú, œtli það ekki." Þetta var skipulögð innrás fannst mér, ég ætlaði að snúast á hæli og flýja, en þá kallaði Sixpensarinn aftur: „Þeir eru aö segja að Stalín sé ekki dauður, hvað segir þú um það?" „Ekki dauður nei, ha-jæja?" stamaöi ég, „kannski hann sé ekki dauður." „Jú, hann er áreiðanlega dauður," sagði Sixpensari?m þá og klðraði sér undir derinu, „Ef hann vœri ekki dauður, þá væri ekki svona mikill hveitiskortur í Rúss- landi." „Nú, hvernig þá?" spurði ég og var nú farinn að hlusta eins og hver annar blaðamaður. ,,Þó að Krú sjeff sé slœmur," sagði Sixpensar- inn hróðugur, „þá er hann ekki svo slœmur. Nú þurfa þeir nefnilega að gefa fleiri Rússum að éta en ef Sta- lín hefði lifað." Ég þakkaði fyrir mig og kvaddi. Sixpensarinn tók ofan, Andlitið reigöi sig. Ég hraðaði mér burt í þeirri fullvissu að enn e'mn spámafi ur væri risinn upp meðal hinna út- völdu „ísraelsmanna Norðursins." M 30. tölublað 1963 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 5

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.