Lesbók Morgunblaðsins - 01.03.1964, Blaðsíða 4

Lesbók Morgunblaðsins - 01.03.1964, Blaðsíða 4
mr ótt saga leiklistarinnar hér á landi sé ekki ýkja löng eða margþætt, þá er þar margs að minnast, margra góðra manna og kvenna, sem lagt hafa þar hönd á plóginn, og margra atburða, smærri og stærri, sem skapað hafa þá merkilegu sögu. Nú er það svo að oft er erfitt eða næsta ógerlegt að gera sér ljósa grein fyrir mikilvægi atburð- anna á því augnabliki, sem þeir gerast. Slíkt kemur ekki í ljos fyrr en eftir á, oft löngu síðar, í Ijósi sögunnar. Ein- stakir atburðir eru þó í eðli sínu og framkvænnd svo áberandi og gildi þeirra fyrir framtiðina svo augljóst, að þeir teljast strax til stór-viðburða, sem marka muni djúp spor og jafnvel tímamót. í sögu og þróun leiklistarinnar hér í höf- uðstaðnum eru í þessu tilliti t.d. tveir atburðir, sem ber hæst. Það er bygging Iðnaðarmannahússins (Iðnó) og stofn- un Leikfélags Reykjavíkur 1897, og svo bygging og stofnun Þjóðleikhússins 1950. Þessir tveir stór-viðburðir eru stærstu sporin, sem stigin hafa verið fram á við í leiklistarmálum þjóðarinn- ar, og marka skörp tímamót í sögu þeirra mála. Svo eru ýmsir aðrir at- burðir, sem gerzt hafa og eru enn að gerast, sem láta svo litið yfir sér, að þeir vekja tiltölulega litla eftirtekt, og gildi þeirra og mikilvægi fyrir fram- tiðina fer fram hjá flestum eða öllum. Það er ekki fyrr en slíkir atburðir vaxa í lifandi starfi og þroska ár frá ári, að hið raunverulega gildi þeirra kemur í ljós. J. ilefni þessa greinarstúfs er ein- mitt einn slíkur atburður, sem átti sér stað á leiksviðinu í Iðnó fyrir réttum 40 árum, nánar tiltekið þ. 28. febrúar 1924. Það kvöld lék Indriði heitinn Waage sitt fyrsta hlutverk hjá Leik- félagi Reykjavíkur, „Valentin" í „Ævin- týrinu", frönskum gamanleik. Hann hafði að vísu komið á „fjalirnar" áður í nokkrum barnahlutverkum og með knattspyrnumönnum, er þeir sýndu Skugga-Svein, en það heyrir ekki und- ir hið eiginlega leiklistarstarf hans og telst því ekki með í þeim skilningi. Ég sá ekki Indriða í þessu hlutverki (en það er líka eina hlutverkið, sem hann lék og ég ekki sá hann í), en Indriði Waage. n-.ér var sagt, að hann hefði leyst það mjög vel af hendi, en án þess þó að vekja neina sérstaka eða almenna at- hygli, enda varð fremur lítil aðsókn að leiknum. En í hópi kunnugra og áhuga- manna um leiklist hlýtur þessi atburð- ur að hafa vakið nokkra forvitni og athygli, þegar sonur Jens B. Waage, eins ágætasta leikara og mætasta leik- húsmanns, sem við höfum átt, og dóttur- sonur Indriða Einarssonar, þess alkunna í:í"'- Indridi Waage í hlutverki dr. Görtlers í „Ég hef komið hér áður" eítir J. B. Priestley, leikárið 1933—34. leikhúsfrömuaar, þreytti sína fyrstu prófraun á leiksviðinu. En þo þessi atburður hafi þannig vakið nokkra eft- irtekt, og jafnvel miklar vonir við hann bundnar hjá einhverjum, þá held ég þó, að enginn hafi á þeim tíma rennt grun í hið geysimikla- mikilvægi hans fyrir allan vöxt og viðgang leiklistarinnar hér á landi næstu fjóra áratugina, og án efa lengur. Með honum hefst hinn langi og stórmerki leiklistarferill Indriða Waage. á, sem þessar línur ritar, átti Þetta fann hann líka og vissi með sjálf- um sér. Hann sagði mér einu sinni frá því, að þegar hann rúmlega tvítugur ákvað að snúa sér fyrir alvöru að leik- listinni og helga henni krafta sina og hæfileika, þá hafi það eiginlega komið al sjálfu sér, eins og hver annar sjálf- sagður hlutur, sem maður gerir. En áður en hann hæifist handa í þeim málum, vildi hann afla sér meiri þekk- ingar og þroska og auka á víðsýni sitt. Þeirra erinda fór hann utan og dvald- ist árlangt í Þýzkalandi, aðallega í Berlín. Þar kynnti hanri sér alla leik- husstarfsemi svo sem bezt voru föng um var ætlað stærra og mikilvægara hlutverk í leiklistinni. Strax um haust- ið sama ár varð hann aðal- (og eini) leikstjóri (eða leiðbeinandi, eins og það þá hét) hjá Leikfélagi Reykjavikur, og það var hann næstu 3—4 árin og síðar að meira eða minna leyti, þar til Þjóð- leikhúsið tók til starfa. Með leikstjórastarfinu og formennsku í félaginu, sem hann tók við árið eftir, þá aðeins 23 ára gamall, hefst forustu- hlutverk Indriða í leiklistarmálum okk- ar, sem hann gegndi á einn eða annan hátt um nærri 40 ára skeið, eða meðan líí og heilsa entust, en síðustu ár ævi Brot úr sögu leiklistarinnar: Indríði Waage, leikari og leikstjóri því láni aS fagma að vera nemandi og náinn samstarfsmaður Indriða öll þessi ár og eiga einlæga og trausta vináttu hans. Ég fylgdist með öllu starfi hans og lífi svo að segja dag frá degi. Og þegar ég nú effir á hugleiði með sjálf- um mér allt hans leiklistarstarf og aðdraganda þess, þá finnst mér sem for- sjónin sjálf hafi frá upphafi útvalið hann til að gegna því mikilvægíi og sérstaka hlutverki í leiklistarmálum þ>óB arinnar, sem hann vissulega innti af bendi. í æðum hans rann blóð óvenju- listfengra og gáfaðra forfeðra og mæðra, þar sem tónlist og sönglist skip- uðu öndvegi. Sjálfur hlaut hann ríka leíklistargáfu og hæfileika í vöggugjöf. Heimili foreldra hans var eitt af höfuð- vígjum leiklistarjnnar í bænum, og sama máli og ekki síður gegndi um heimili afa hans og nafna. Segja má með sanni, að öll bernskuár sín og æsku hafi hann lifað og hrærzt í leiklistinni. Meðvitað og ómeðvitað drakk hann í sig andrúmsloft og innsta eðli hennar, þar til hún var orðin hluti af honum sjálfum, sem hann gat ekki án verið. á, las leikbókmenntir og sótti leikhús af keppi. Það var ekki helduc í kot vísað að koma til Berlínar þeirra erinda á þessum tímum, því að þýzk leiklist stóð þá með miklum blóma og reis ef til vill hærra en nokkru sinni fyrr eða síðar. Að lokinni þessari mjög svo gagnlegu tíííi-r^ivöl erlendis snýr Indriði svo heim aítur fullur áhuga, bjartsýni og stór- hugar. staðráðinn í þeim ásetningi að freista þess að verða íslenzku leiklistar- starfi að liði, sem hann og sannarlega efndi. En fyrst varð að hugsa fyrir dag- legum þörfum, en því hlutverki var leiklistarstarfsemin ein ekki vaxin í þá daga. Hann gerðist þá starfsmaður í Islandsbanka og vann síðan þar og síð- ar við Útvegsbankann samhliða leik- starfinu alla tíð til ársins 1950, er hann var fastráðinn sem leikari og leikstjóri við Þjóðleikhúsið. 1? yrsta verkefni Indriða var eins og fyrr segjr hlutverk Valentins í ,,Ævintýrinu" í ársbyrjun 1924. En hon- sinnar átti hann viS mikla vanheilsu að stríða, sem hafði mjög lamandi áhrif á starfsorku hans og líkamsþrek. Að rekja alla þá sögiu yrði bæði langt mál og margslungið og mér ef til vill of nátengt til þess að ég sé rétti mað- urinn til þess. Hér verður því aðeins stiklað á stóru, en sem þó kann að veita öðrum nokkra innsýn í hið geysi- mikla og merka starf, sem eftir Indriða hggur í þessum málum. x\rið 1925 var hann kosinn for- maður Leikfélagsins og var það til árs- ins 1928. Aftur var hann formaður þesa 1940—1941. Árin 1930—33 var hann einn af' þeim sex mönnum í Ábyrgðarmanna- félaginu, sem önnuðust starfsemi félags- ins fyrir eigin reikning. í mörg ár var hann í leikritavalsnefnd félagsins, eftir að hún komst á, og var reyndar alia tíð einn helzti ráðamaður um leikrita- val, því að í þeim efnum var hann allra manna bezt að sér, átti t.d. mikið og gott safn leikrita og annarra leikbók- mennta, sem hann stöðugt jók við. Þar Framhald á bls. 14. 4 LESBÓK MORGUNBLADSINS 8. tölublað 1964

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.