Lesbók Morgunblaðsins - 11.04.1965, Síða 11

Lesbók Morgunblaðsins - 11.04.1965, Síða 11
s I y y 1 s / x P o n a u i • i — LyfseSill! Já, læknir. Ég skila honum svo aftur, þeg- ar henni batn- ar. Skáldsögur The Amhassador. Morris West. Heinemann 1965. 25s. Þessi ástralski höfundur er þekktur hér á landi eftir að tekið var að lesa „The Devil’s Advo- cate“ eða Málsvara myrkrahöfð- ingjans í útvarpið á siðastliðnu ári. Bækur hans eru ákaflega vin- sælar og sú bók sem hér um ræð ir, mun ekki draga úr þessum vinsældum. Sagan gerist í Viet- nam þessa dagana og undanfarin misseri. Höfundur notar þetta stríðstætta land sem svið fyrir þær persóur og atburði, sem hann lýsir, sem eru hans eigin til- búningur. Bókin er rituð í fyrstu persónu. Bandariski sendiherrann Amberley segir söguna.Hann berst inn á sögusviðið og hlýtur nauð- ugur viljugur að gerast örlaga- valdur í þessu landi. Hann verður að taka ákvarðanir um dauða ein- valdans og útskúfun ættar hans. Honum varð að fórna til þess að vinna stríðið, að sögn herforingj- anna. Þetta var mjög einfalt, en svo varð ekki lengi. Amberley er einn taflmannanna, og hann stjórnar einnig öðru tafli. Og ef- inn er á næsta leiti. Hver er sann- leikurinn? Hið einfalda verður margþætt og botnlaus flækja. Þetta er saga sem er að gerast þessa stundina, það er mikið í húfi fyrir alla heimsbyggðina og ekki sízt fyrir höfund bókarinnar sjálfan, hann býr í Sidney og ör- lög Ástralíu verða ráðin í Viet- nam. Þetta er höfundi ákaflega ljóst og því glæðir hann bókina óvenjulegu lífi. Þessi skáldsaga skýrir ástandið I þessu landi ef til vill betur en skýrslur dipló- mata og frásagnir blaðamanna, Höfundur skrifaði bókina í Sai- gon og Sidney og lauk við hana í október s.l. Forlagið ætlaði að gefa hana út síðar á þessu ári, en útgáfunni var hraðað vegna at- burðarásarlnnar í Vietnam. Bókin kom á markaðinn 22. marz sl. Saíía Augustine of Canterbury. Marga- ret Deanesly. Nelson 1964. 25s. Höfundur var prófessor við Lundúna-háskóla 1942-50. Hún hefur lagt mikla stund á miðalda kirkjusögu og almenna miðalda- eögu. Þessi bók hennar fjallar um Ágústfnus af Kantaraborg, þann er sneri heiðnum Engilsöxum til réttrar trúar og hóf upp staðinn Kantaraborg sem megin stað kristninnar á Englandi. Kristni hafði áður fyrr verið í Englandi, á dögum Rómverja, en við komu. Engilsaxa hefst heiðnin þar aftur þótt kristnir menn byggju á út- skögum landsins og á írlandi, án sambands við móður-kirkjuna. Ágústínus bindur ensku kirkjuna Rómapáfa. Gregóríus mikli send- ir þennan postula 596 til Englands. Helzta heimiidin um þessa ferð og starf Ágústínusar á Englandi er rit Beda hins fróða, enska kirkju- sagan, en hún er skrifuð á áttundu öld. Margt breytist í meðförum á styttri tíma en rúmri öld og höf- undur gefur fyllri mynd af þessu trúboði og styðst við rannsóknir á riti Beda og fleiri heimildir. Hún gefur einkar skýra mynd af þessum Guðs postula, hvers vegir flutu fram í Guðs miskunn. Þetta er einnig fróðleg bók fyrir þá sem áhuga hafa á íslenzkri sögu, ísl. frumkirkjan var tengd þeirri ensku og er það efni enganveginn rannsakað. Allt það, sem gæti auk ið þekkinguna á því sviði, ætti að vera íslendingum kærkomið. Og svo gerir þetta rit. Egypt of the Pharaohs. An Intro- duction. Sir Alan Gardiner. Ox- ford University Press 1964. 12/6. Höfundur taldist einn mesti Egyptolog á 20. öld. Hann ritaði þessa bók bæði fyrir námsmenn og leikmenn, hún hefst á frum- sögu Egypta og nær til daga Alex anders mikla 332 f. Kr. Bókin kom fyrst út 1961 og er þetta fjórða prentun. Þetta er handhæg bók, fyrstu kaflarnir fjalla um sögu rann- sókna 1 egypzkum fræðum, mál- iS, landið og tímatals aðferðir. Annar hluti bókarinnar er saga Egyptalands frá því konungdæmi er reist £ landinu og fram á daga Alexanders mikla. f þessum hluta er ágætur kafli um trúarbrövðin og trúarlegar byltingar. Þriðji hlutinn er um forsögu lands og þjóðar. f viðbæti eru taldir upp konungar og konungsættir ásamt tímatali og loks er registur. Áhugi fyrir sögu Forn-Egypta hefur alltaf verið mikill og fer stöðugt vaxandi. Þessi bók er hentugt inngangsrit að þessum fræðum. Listir Painting as a Pastime. Winston S. Churchiil. Penguin Books 1964. 6/— Hinn ágæti höfundur þessa kvers, setti saman 1932 tvær grein ar um tómstundaföndur og að mála sér til gamans. Þetta kver er soðið upp úr þessum greium og kom fyrst út í þessari mynd 1948. Nú er það endurprentað i Pen- guin. Höfundi var margt til lista lagt og meðal annars hefði hann getað lifað af málaralist sinni, ef annað hefði ekki komið til. Mynd ir eftir hann voru sendar á sýn- ingar undir dulnefni og þóttu góð- ar, ýmsar þeirra fengu viðurkenn- ingu. Honum fór stöðugt fram sem málara. Hann var einn þeirra manna, sem aldrei gat verið iðju- laus og á því skeiði sem hann var útilokaður frá þátttöku í opinber- um málum, dundaði hann við að mála milli þess sem hann setti saman hinar ágætustu bækur. Þessi bók er tjáning á eigin reynslu hans sem föndrara í mál- aralist og huganir um listina og einnig leiðarvísir fyrir þá sem langar til að byrja en hika. Næm- leiki höfundar fyrir litbrigðum lofts og lagar, birtu og skugga- spili kemur fram bæði i lesmáli og þeim myndum, sem fylgja bók- inni. Þetta er snoturt kver, gefið út um það leyti sem höfundur varð níræður. European Painting and Sculpture. Eric Newman. A Pelican Book. Penguin Books 1964. 6/— Þessi bók hefur verið prentuð átta sinnum, hún kom fyrst út 1941. Þetta er endurskoðuð útgáfa. Höfundur gefur stutta en glögga mynd af þróun lista £ Evrópu frá upphafi fram á þennan dag og einkum málaralistar. Hann segir sögu listamanna og listastefna í tengslum við liðandi tfma og for- tiðina, slítur ekki samhengið. Höf- undur lýsir afstöðu sinni til lista í fyrstu köflum bókarinnar og þeim sérkennum, sem hann telur að einkenni evrópska list. Þetta er skemmtilega persónu- leg bók um þessi efni. Höfundur ætlaði sér í upphafi að gerast listamaður, en mistókst, gaf sig að steintíglamyndagerð um tíma, fann vanmátt sinn einn- ig í því og gerðist listagagnrýn- andi og er gagnrýnandi við The Guardian. Hann er ágætlega lærð- ur í listasögu og kann tæknina og er mikils virtur gagnrýnandi á Englandi. Jóhann Hannesson: ÞANKARÚNIR „Tólfskildingsmyntir og mörkin slegin, sem möl hann læt- ur detta á veginn" sagði Pétur Gautur um sjólfan sig þegar hann svcif í draumórum sínum um lönd og hötf í loftferðinni yfir sæinn og var í eigin ímyndun orðinn svo auðugur að hann gat gert marga ríka. En slegin mynt dettur ekki aðeins á veginn í ævintýrum og draumum. Hér í borginni dettur hún daglega á veginn, og er ýmist troðin niður eða tínd upp eða látin ,,trilla“ unz hún veltur ofan í eitthvert ræsið. Hér í borg- inni þarf ekki lengi að ganga unz menn rekast á eina og eina mynt, en stundum líka á 2-3 nálægt hverri annarri. Hér er um að ræða eina af mörgum myndum gengisfellingar þegar menn láta myntimar falla og tína þær eikki up-p. Og þá er um fallna mynt að ræða þegar krakkar, sem langar í sælgæti, vilja ekki það til vinna að tína upp peninga, sem liggja fyrir utan búðardyrnar. Gengisfelling er hugsanleg með þrennu móti: Að ofan, fyr- ir aðgerðir stjórnarvalda, sem ákveða að skró myntina á ,,sannvirði“. Að handan, fyrir aðgerðir braskara, sem bein- línis búa til dýrtíð og vandræði og koma til vegar margvísleg- legum hæfckunum, sem menn skilja ekki hvernig á stendur, og að neðan, þegar almenningur vill ekki lengiur peninga, heldur heimtar í þeirra stað hluti þegar í stað. Um það leyti sem Tslendingar skrifuðu fornsögurnar, kunnu Kínverjar þá list að nota seðla fyrir gjaldmiðil. Þetta þótti svo fjarstæðukennt i Evrópu, þegar Marco Pólo sagði frá því í Feneyjum, sem á hans tímum var ein mesta verzlunar- borg Evrópu, að þvi var tekið sem hverri annarri lygasögu. Og Yuan keisararnir kunnu líka list gengisfellingarinnar svo vel að þeir léku hana til enda, gerðu peningana gersamlega verðlausa, hrökluðust frá völdum fyrir fullt og allt og espuðu landslýðinn til byltingar, en lýðurinn kallaði yfir sig nýja harðstjórn Ming-keisaranna. — Sennilega hefir þó engin þjóð leikið verðbólgu- oig gengisfellingalistina jafn fullkomlega og Þjóðverjar. „Ég man einstaka daga, þegar morgunblaðið kostaði fimmtiíu þúsund mörk, en kvöldblaðið hundrað þúsund. Þeir sem þurftu að víxla útlendum peningum, urðu að gera það eftir hendinni, því klubkan fjögur hafði andvirðið margfaldazt frá klukkan þrjú, og klukkan fimm var það enn orðið margfalt á við það sem fékkst stundu íyrr.... Fargjald með strætisvagni nam milljónum marka, og seðlastöflunum var ekið á vörubílum frá ríkisbankanum út í hina bankana, en rúmum mánuði síð- ar fundust hundraðþúsundmarkaseðlarnir í göturæsinu, betl- ararnir höfðu fleygt þeim sem hverju öðru flánýti. Ein skóreim kostaði nú meir en skór áður, ónei, meira en tízkuverzlun með tvö þúsnud pörum af skóm. Viðgerð á brotinni rúðu kostaði meir en allt húsið áður, ein bók rneira en heil prent- smiðja með hundruðum véla. Fyrir hundrað dollarara mátti kaupa raðir af sex hæða húsum við Kurfúrstendamm, miðað við erlenda mynt kostaði verksmiðja ekki meira en hjólbör- ur áður. Hálfvaxnir strákar, sem höfðu fundið gleymdan sápukassa á hafnarbakkanum, rússuðu í bílum vikum sam- an og lifðu eins og greifar með því að selja eitt stykki á dag .....En himinhátt yfir alla aðra gnætfði stórgróðamaðurinn Stinnes .... Biátt var fjórðungur Þýzkalands í höndum hans .. „Öllum verðmætum var kollvarpað, ekki aðeins hinum áþreifanlegu. Fyrirskipanir stjórnarvalda voru hafðar að spotti, venjur og siðgæði einskis virt. Berlín gerðist nú Bab- ylon. Vínveitingastofur, lystistaðir og knæpur þutu upp eins og gorkúlur .... Eftir Kurfúrstendamm spásséruðu andlitsförð- uð ungmenni í lífstykkjum, en þó voru piltar þessir ekki allir vændismenn að atvínnu. Sumt voru skólapiltar, sem vildu vinna sér inn skildinga. í rökkvuðum vínkrám mátti sjá stjórnarfulltrúa og hátt setta fjármálamenn dufla blygðunar- laust við fulla sjóliða .... (Zweig: Veröld sem var, ísl. þýð. 1958, bls. 286-287). Af eigin reynslu gæti ég margt talið fram frá verðbólgunni í Kína, og hef gert í öðru sambandi. Það skal ekki endurtekið hér. En þörf er að gefa gaum að einni afleiðingu verðbólgunn- ar: Menn læra að vantreysta tölum, jafnvel þótt rétt sé farið með þær. Menn vantreysta tölum'í munni fjármálamanna og stjórnmálamanna, einkum þegar um er að ræða samanburð, atf því að menn læra smátt og smátt að þessar tölur tákna ekki hið sama og tilsvarardi tölur fyrir fám árum táknuðu. 14 tbl. 1965. LESBÓK MORGUNBLAÐSINS H

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.