Lesbók Morgunblaðsins - 09.01.1966, Blaðsíða 8

Lesbók Morgunblaðsins - 09.01.1966, Blaðsíða 8
;.,..i.yv.-.;;,¦ vivvv.; y.v.v -. ¦ .^O-X^vv.yy.^^^^ ¦¦¦¦¦'¦¦ ¦¦¦j?.,-:.-;-/.:-**~:-~.-, 'tt wiw/*w':vW?wíw!w?!!( Stóra-Heiði í Mýrdal. Þar sátu löngum prestar Reynisþinga. Kirkjur og prestar í Reynisþingum iallt fram á síðasta fjórðung 19. aldar voru tvö prestaköll í Mýrdal. Það voru Reynisþing með kirkjum á Höfða- brekku og Reyni og Sólheimaþing, þar voru kirkjur á Dyrhólum og Sólheim- um ytri. Brauðanefndin, sem skipuð var 1877, lagði til að bæði þessi brauð væru sam- einuð í eitt prestakall. Gekk það fram. Og með lögum 27. febr. 1880 var hið nýja kall stofnað og nefnt Mýrdalsþing. Ekki voru Mýrdælingar ánægðir með þessa skipan sinna kirkjumála, þótt þeir fengju ekki rönd við reist. Fyrsti prest- ur í Reynisþingum var sr. Lárus Þor- láksson, bróðir sr. Arnórs á Hesti. Hann var heilsuveill og andaðist eftir þriggja ára prestþjónustu í Mýrdal 28. apríl 1885. Tveim dögum eftir lát hans er haldinn almennur sveitarfundur í Loftssalahelli „til að ræða ýmis mál- efni". Var þar fyrst og fremst haft á orði það sem fundarmenn töldu sitt „áhugamesta og lífsnauðsynlegasta mál, nefnilega í hve andlega ánauð vér vor- um hrepptir þegar oss var skipaður einn prestur í stað tveggja, sem frá öndverðu hafa verið í Dyrtólahreppi". Því næst er minnt á, að héraðsfundur hafi ráðið frá þessu, því það mundi illa gefast, sem reynslan hafi líka sýnt og sannað. Sérstaklega geti „söfnuðinum ekki dul- izt hvert banamein trúarlífi þeirra sé sú erfiða og ónóga þjónusta, sem einn prestur geti þeim í té látið í mjög erfiðum yfirferðar fjórum kirkjusókn- um". — Sú þjónusta hafi líka gengið það nærri prestinum, að hann hafi misst heilsuna á öndverðum sl. vetri og sé nu látinn. — í Skógum kominn undir áttrætt), sem naumast getur veitt viðunanlega þjón- ustu í sínu eigin kalli, „svo eins og stendur erum vér nærfellt sviptir allri prestsiþjónustu hvers sem með þarf." Hafa þeir jafnvel á orði, að útvega sér sjálfir prest, „en veita ekki móttöku, þó hingað yrði skipaður einn prestur, en kirkjur vorar mundum vér brúka eftir þörfum þar þær eru bændaeign og í þeirra ábyrgð". Ályktar því fundurinn að skora á stiptyfirvöldin að gera þá ráðstöfun, sem í þeirra valdi stendur. 1. Að oss verði veitt prestsþjónusta, sem allra fyrst að verða má, þó þannig 2. að Mýrdalsþingin verði ekki full- komlega veitt einum presti fyrr en reynt er hvort ekki fæst að skipta þeim aft.ur í tvö prestaköll. Undir þessa ályktun skrifuðu safnað- arfulltrúar í Mýrdal o.fl. og sendu biskupi. . Þessi afstaða Mýrdælinga í kirkju- málum var næsta eðlileg. Þeir höfðu ætíð haft tvo presta í Mýrdalnum, og þótt annað kallið væri autt í bili var hægurinn hjá að fá hinn prestinn til þjóriustu þegar hann var innan sveitar. Allt öðru máli var að gegna þegar slíka þjónustu þurfti að sækja austur yfir Mýrdalssand eða út yfir Sólheimasand með óbrúuðum stórvötnum á báðum þessum eyðimörkum. Effir séra Gísla Brynjólfsson fyrir og um 1600, og er með vissu á ]Lfi 1608, en annars er harla fátt um hann kunnugt. Hann bjó fyrst á Reyni, en síðar á Heiði í Mýrdal. Svo sagði dr. Jón heitinn Þorkelsson þjóðskjala- vörður eftir Þorgerði Loftsdóttur, gam- alli ekkju á Litlu-Heiði, að séra Gamal- íel hafi orðið úti á Arnarstakksheiði í frosti og snjó, og hafi fundizt þar látinn undir steini á heiðinni, en þá er hann var villtur orðinn hafði hann pjakkað með broddstaf sínum á steininn vísu þessa: Ein er kindin úti í vindi ef illa fer, stafirnir vindir standa blindir á steini hér. Geti þess lýðir, að gert hefur smíðið Gamalíel. R, Þ að er heldur ekki vænlegt til úrlausnar að leita til nágrannaprest- anna. Annar er í miklum fjarska undir- okaður embættismönnum (sr. Brandur í Ásum hafði þá Álftaver líka) hinn er aldurhniginn og hrumur (sr. Kjartan Leynisþing mun hafa þótt með betri brauðum sunnan lands, eða a.m.k. í meðallagi. 1 bauðamatinu frá 1868 var það næst-hæstmetna brauðið í Vestur-Skaftafellsprófastsdæmi. — Kirkjubæjarklaustur eitt hærra. í þessu brauði voru ýmsir merkisprestar, en ekki verður nema fárra getið hér í þessum þáttum. Séra Gamalíel Eyjólfsson XI ann var prestur í Reynisþingum Sonur séra Gamalíels var séra Jón, er prestur varð eftir föður sinn í Reynis- þingum, og bjó á Heiði fyrir og eftir 1630, en hann hefur hingað til verið svo ókunnur, að engin prestatöl þekkja nafn hans. (H. P.). Séra Björn Þórðarson O r. Björn Þórðarson var prestur í Reynisþingum árin 1650—54. Hann ólst upp á Lundi í Borgarfirði hjá sr. Eyjólfi Jónssyni og Katrínu Einarsdóttur móð- systur sinni. Síðan fór hann í skóla og var haldinn á dögum Brynjólfs biskups eitt hið skarpasta höfuð, sem var í Skál- holtsskóla. Vígðist hann 19 ára til Reyn- isþinga 1650. En ekki nutu Mýrdælingar lengi þessa mikla gáfumanns, því að 4 árum síðar féll hann í barneignarmál með Elínu nokkurri Árnadóttur. Það barn vildi sr. Björn ekki meðganga, en Elín sannaði sögu sína með eiði og hlaut sr. Björn því að missa kjól og kall. Gaf hann sig þá í lausamennsku á Hjallasandi undir Jökli. Þar eignaðist hann annað launbarn. Árið 1668 fór sr. Björn utan til að fá uppreisn og gekk sjálfur fyrir konung. Hafði hann góða von um uppreisn, ef hann gæti lagt fram það fé sem upp- reisnarbréfið kostaði. Kom hann út aftur félaus og leitaði nú til góðra manna um aðstoð. Er sagt að hann hafi farið í því skyni um allt land nema Vestfjörðu og orðið vel ágengt. Aflaði hann sér, með aðstoð vina og náunga, 100 ríkisdala, sem hann sendi út til Hafnar sem greiðslu fyrir restitutionsbréfið. En það var eins og það ætti ekki fyrir sr. Birni að liggja að komast aftur í hempuna. Peningar hans fórust á leiðinni eða m.k. komust þeir aldrei til skila. Sr. Björn gaf því upp alla viðleitni sína til frekari kenni- mennsku. Hann kvæntist, gerðist bóndi á Signýjarstöðum í Hálsasveit og hélt þar skóla á vetrum „og undirbjó marga góðra manna sonu í latínulærdómi og góðri skikkan áður en þeir voru sendir í skóla". Séra Jón Salómonsson E Magnús Hákonarson, Vík í Mýrdal. I ftir hinn skammæja prestskap sr. Björns, tók Reynisþing maður, sem var þaulsætnari í því embætti. Það var sr. Jón Salómonsson, sem hélt þau í 42 ár 1654—96. Þótt ekki færi eins illa fyrir honum og fyrirrennara hans, hafði sr. Jón samt ekki heppnina með sér í kvennamálum. Mælt var, að hann hefði trúlofast stúlku, sem fékk bezta orð af öllum kunnugum. En þegar komið var að því, að þau giftust, andaðist stúlkan. Nokkru síðar skal hann hafa lofazt annarri stúlku, jafnvel systur hinnar, en þá er sagt, að hann hafi komizt í kunn- ingsskap við bústýru sína og hafi þá stúlkan sagt honum upp og þá hafi hann komizt í ýmsar kröggur. En ekki ber á öðru en hann haf i komizt klaktolaust út úr þessu kvennastandi. Segir í Æviskrám, að sr. Jón hafi verið tvíkvæntur og átt a.m.k. tvær dætur með seinni konu sinni. Á prestastefnu á Þingvöllum 1693 bar sr. Jón fram mörg mál í spurningar- formi til úrlausnar fyrir prestfistefnuna eins og t.d. 1. Hvort prestar væru ekki skyldir að gegna boðum prófasts til Al- þingisprestastefnu. 2. Hvort líðast eigi árlegur skorrur á brauði og víni af þeim, sem það eigi að leggja til. 3. Hvort menn hafi leyfi til að byrja ferð sína frá sóknarkirkju sinni á laugardegi eða sunnudags- morgni. LESBÓK MORGUNBLAÐSINS- 9. .ianúar 1966

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.