Lesbók Morgunblaðsins - 16.01.1966, Blaðsíða 2

Lesbók Morgunblaðsins - 16.01.1966, Blaðsíða 2
' rezk-bandaríska skáldið Wystan Hugh Auden, sem er mörgum íslendingum minnisstæður ¦ af bók hans „Letters from Iceland" (1937) og' af seinni heimsókn hans hingað fyrir tæpum tveimur árum, er í flestu tilliti sérstæður maður. 'Andlit hans er veðrað og markað rúnum margvíslegrar reynslu (sjálf- ur segir hann að það sé eins og brúðkaupsterta sem hafi verið skil- in eftir úti í rigningu) og hugur hans er sístarfandi, leitandi að nýj- um leiðum til að tjá hugsanir sínar og tilfinningar. Hann er sífellt að brjóta móðurmál sitt til mergjar, endurskapa það og ljá því nýjan ferskleik. Honum hefur að þessu leyti verið líkt við lax sem stekkur mót straumi. Hann hefur gaman af spakmælum og líkingum, og beitir þeim gjarna í samræðum. Nýlega sagði hann til dæmis: „Tungan er húsmóðir en ekki vinnukona hugs- unarinnar". Auden er kominn af miSstéttafólki, hlaut hefðbundna menntun og hefur í flestu gætt borgaralegs velsæmis, en samit hefur hann í 36 ár verið nokkurs konar ógnvaldur í brezkum bókmennt- um, vakið, eggjað, reitt til reiði og valdið vonbrigðum með ljóðlist sinni og ótvíræðu valdi yfir enskri tungu. I. yrsta Ijóðabók hans kom út 1927, þegar hann stóð á tvítugu. Hún var prentuð af vini og skáldbróður Audens, Stephen Spender, með handknúinni prentvél, meðan þeir voru báðir við nám í Oxford. Auden hafði komið til Ox- ford staðráðinn í að leggja stuhd á lóf- "*" fræði. en ákvað brátt að snúa sér að ensiku. Spender segir, að hann hafi haft á sér „vafasamt orð fyrir að geyma skarnmbyssu í skrifborðsskúff unni og vinna um hábjartan daginn við . raf- magns.ljós". » ¦ Fyrsta lj'óðahóik Audens er fágæt og vandfundin nú orðið, én Faber-forlag- íð gaf skörmmu síðar út stærri ljöðabók eftir hann, sem hann nefndi einfaldlega „Poems", og voru fyrstu ljóðin einnig þar, en með margvíslegum lagfæring- um. Næsta bók hans var „The Orators", og sú bók kemur út í nýrri og endur- bæbtri útgáfu innan skamims, um svip- að leyti og síðasta verk hans, „About tihe House". .uden fæddist árið 1907 og ólst Úpp í Birmingiham. Síðan hann fór fyrst að setja saman ljóð 15 ára gamall, hefur hann að mestu farið sínar eigin leiðir, án tillits til óska eða vilja ann- arra. Á seinni árujn dyelsit . hann að "jafnaði sumarlangt í litlu búsi sínu í Austurríki, en eyðir vetrum vestan hafs. Síðasta bóik hans, „About the House", er; safn ljóða urn. herbergin í húsi hans 2 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS- í Austurríki, og er hvert Ijóð tileinkað einum vina hans. Fyrir seinni heims- styrjöld samdi Auden ljóðaleikina „The Ascent of F. 6" og „The Dog Beneath the Skin" í sanrvinnu við ævi- langan vin sinn, Christopher Isherwood, og eitt ljóðanna er tileinkað honum — það fjallar um salerni hússins! Eitt hefti' brezka tímaritsins „New Verse", seim Geoffrey Grigson gaf út, var helgað Auden árið 1937. Meðal greinar- höfunda var Ishérwood, og þá hafði hann meðal annars þetta að segja: „Ef mér væri falið að kynna eimhverjum les- anda ljóðlist W. H. Audens, m'u'ndi ég byrja á því að segja honum að hafa þrennt hugfast: í fyrsta lagi, að Auden er í eðli sínu vísindamaður: og kannski mundi ég bæta við „vísindamaður á mennitasíkólasitigi"; í öðru lagi, að Aud- en er tónlistarmaður og helgisiðaunn- andi___þegar við vinnum saman verð ég sífellt að hafa auga með honum, því annars eru persónurnar óðara farnar að knékrjúpa (sjá „F. 6"): ef Auden fengi að ráða, mundi hann gera hvert leikrit að samiblandi af óperu og há- messu ..:.; í þriðja lagi, að Auden er af norrænum stofni. Auden-ættin kom upphaiflega frá íslandi. Auden ólst upp á ísiendingasögum, og áhrif þeirra á verk hans hafa verið djúptæk". En undir ísbreiðunni leyndust ókunnar hættur sem skáldið orti líka um: hann skynjaði fyrirboða ógnvænlegra at- burða. Árið 1928 fór Auden frá Oxiford, og foreldrar hans veittu honum heimild til að eyða ári erlendis. Hann ákvað að dveljast í Berlín. Skýring hans er frum- leg: „í>egar ég var smástrákur í barna- skóla á stríðsárunuim fyrri og fékk mér aukabrauðsneið með smjörlíki, var ein- hver kennaranna vís með að segja: „Það er auðséð, Auden, að þú vilt að Hún- arnir sigri". Þannig skapaðist í huga mér saimtoand mil'li Þýzkalands og for- boðinnar ánægju". Ha »1 örg af hinum glæsilegu æsku- kvæðum Audens eru hörð, björt, héluð; þau brenna eins og hörkufrost. ísinn og norðurljósin heilluðu hann. Raust hins unga sikálds var skýr og óvænt. lann dvaldist í Þýzkalandi með Isiherwood, sem hefur í einni af bókurn sínum lýst hinum uggvænlegum tím- umn í Ber.lín á þeim árum. Árið 1936 fór Auden ásamt ljóðskáldinu Louis Mac Neice til ís'lands, og eftir þá för sömdu þeir í sameiningu „Letters from Ice- land", sem Auden á raunar bróðurpart- inn af. Um þetta leyti átli Auden í al- varlegu sálarstríði. Hann kveðst ekki vita, hvað hafi raunverulega bjátað á, en honum fannst hann verða að komast burt frá Bretlandi. Hann fór til Kína árið 1&38, og þegar hann köm heim áft- ur ákváðu þeir Isiherwood að brenna skip sín og halda tíl Bandaríkjanna, þar sem þeir urðu amerískir borgarar. Auden er þannig í „útlegð", þó hon- um sé ekki meira en svo gefið um það orð og þá rómanitísku og pólitísku undir- tóna sem það ber með sér. Hann hefur ævinlega neitað að viðurkenna að hann væri „pó.lit.ískt skáld", og eiíca þóít vinir hans, Stephen Spender og ,C. Day Lewis, séu oft flcikkaðir með hón- um af gagnrýnendum, andmælir hann því harðlega að „AudenJhópurinn" hafi nokkurn tíma verið annað en hugar- fóstur. Hann var vinstri-sinnaður, en gekk kommúnistum aldrei á hönd, og var aðeins skamma hríð á Spáni meðan á borgarastyrjöldinni stóð. Hann hatar af heilum hug allar einræðissttefnur, hvort heldur er í pólitík eða skáldskap. E ¦¦ ins og fyrr segir skiptir Auden mi árinu milli litla hússins í Austur- ríki og lítillar íbúðar í New York, ssm hann leigir við vægu verði. Eri hánn kemur eftir sem áður reglulega til síris gamla heimalands, að minnsta kosti einu sinni á ári. Hann hefur ekki skorið á ræturnar sem tengja hann fortíðinni, og það var í Norður-Englandi sem hann á bernskuárunum uppgötvaði hiha „helgu staði" sína. Þegar hann var í leyfi heima. fór móðir hans með hann til dal- anna í Yorkslhire og til Norbhumberlands, þar sem hann gerði sér flóknar dag- drauma-veraldir með vélum og alls kyns tilfæringum, lokaðar veraldir þar sem hann var eini mennsiki íbúinn og eini skaparinn. í þessum dagdraum- um bernskunnar heimsctti hann oft blý- námurnar nálægt Rookhope, sem lagðar hcfð'u verið niður en gáfu ímyndunar- aflinu nc'g að starfa, og kalkmýrarnar í Norður-Englandi. Þetta umhverfi skýt- ur oft upp kollinum í ljóðum 'hans, og hann er þakklátur fyrir áhrifin sem hann varð fyrir, en þjáist ekki af heim- þrá og sér ekki eftir að hafa flutzt burt. jís.uden heldur því sjálfur fram, a3 hann hafi skrifað „alltof mikið", en uim það munu ekki allir velunnarar hans á sama máli. Hann hefur stöðugt verið að gera tilraunir með ný ljóðform og hef- ur mikið yndi af að reyna nýja hætti — eða endurnýja gamla hætti. Hann hefur sérstakt dálæti á óperum, hefur bæði þýtt og frumaamið óperutexta. Þegar Stravinsky bað hann að semja textann við „The Rake's Progress", taldi hann sér mikinn heiður sýndan. Tónlist hefur ævinlega verið honum mikilsverið, og enda þótt ekki sé neibt píanó í husi hans í Austurríki, leikur hann mikið áf hljómplötum. Ein ástæða þess að haryi kaus að búa í þorpinu Kirchstetten vár sú, að þaðan er greiSfært til Vínarborg- ar. Hann á Volkswagen sem honum þyk- ir gaman að aka, og er víst talsverður ökufantur. >: Á, ís.uden ólst upp í strangtrúarlegu andrúmi ensku biskupakirkjunnar og söng í drengjakór heimakirkjunnar. Síð- an sagði hann skilið við kirkjuna, og það var ekki fyrr en hann hafði setzt að í Ameríku, að hann tók aftur upp kristna trú. Mikið af ljóðum hans á seinni árum hefur .kristilegan undirtón. Sjálfur telur hann að einn mikilvæg- ásti atburðurinn í lífi sínu hafi verið fundur hans við Charles Willianis, þann : Framlhald á bls. 15 FiamKv.í,ij.: piglas Jónsson. . ... Ritstjórar: Sigurðtir BJai-násoh frá Víeux. I jyiatthíás Jphariöessen. Eyjólíur Konráð Jónsson. Auglýsingar: Arnl Garðar Kristinsson. Rítstjórn: Aðalstræti 6. Sím) 22480. Utgerandl: H.t. Arvakur. ReyKjavfK. lö'.f janúár )196ð

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.