Lesbók Morgunblaðsins - 12.06.1966, Blaðsíða 5

Lesbók Morgunblaðsins - 12.06.1966, Blaðsíða 5
Bókasöfn forn og ný II: ERGAMON - SAFNIÐ og ðnnur söfn Eftir Siglaug Brynleifsson (ergamon var ein fegursta og auðugasta borg allra grískra borga. Attalidarnir, en svo hét sú konungsætt sem lengst af réð í borginni, fegruðu hana mörgum ágætum byggingum, ráku einn frægasta höggmyndaskóla forn- aldar og söfnuðu saman öðru mesta bókasafni fornaldar. Attalos I stofn- aði til bókasafnsins og reisti yfir það ágætar byggingar. Talið er að tekið hafi verið að nota pergament eða skinn í bækur þar, þegar kon- ungurinn á Egyptalandi bannaði út- flutning á papýrus til Pergamon, ef það mætti verða til þess að hamla vexti bókasafnsins þar, en Evmenes og Ptólemeinn á Egypta- landi kepptust um bókasöfnun. Þetta safn taldi um 200 þús. bindi þegar Antoníus lét flytja það til Egyptalands sem gjöf til Kleópötru. í Pella, höfuðborg Makedóníu, var sæmilegt safn; það var flutt til Rómar um 168 f. Kr. Við lækna- skólann í Kos, sem var víðfrægur allt frá þvi að faðir læknisfræð- innar, Hippókrates, frægði staðinn, var safn læknisfræðirita. Víðar voru söfn í sambandi við skóla. Framan af öldum virðist lítið hafa verið um einkasöfn; þó get- ur nokkurra; þau verða ekki al- geng fyrr en með hellenismanum og svo í Róm á síðasta hluta lýð- veldisaldar og keisaraöldinni. Söfn í Rómaborg. I Róm er ekki vitað til að hafi verið nein bókasöfn fyrr en á 1. öld f. Kr. Getið er opinberra skjalasafna fyrir þann tíma. Fyrstu söfnin þar, sem eitthvað kvað að, voru einkasöfn. Og eru þar nefndir Atticus og Ciceró. Ciceró var mikill safnari og keypti bæk- ur víða að, komst yfir nokkur góð söfn. Safn hans dreifðist þegar hann er daemdur til útlegðar 58 f. Kr. Mörg ágæt söfn voru flutt til Rómar sem herfang, einkum frá hellenísku rikj- unum. Safnið í Pella var flutt til Róm- ar, og síðár flutti Súlla mikið magn bóka frá Grikklandi þangað. Týranníó, sem var fluttur til Rómar sem þræll, átti mikið safn bóka, um 30 þúsund bindi. Seneca getur þess, að á hans dögum (á 1. öld e. Kr.) voru einkasöfn kom- in í tízku; þau voru álitin jafnsjálf- sögð og baðherbergi; og fólk, sem ekki var talið sérlega sinnað fyrir bóka- lestur eða fræðimennsku, hrúgaði að sér bókum af þeim sökum. 1752 fannst bókaherbergi í húsi nokkru í Hercul- aneum; bókunum eða ströngunum var raðað í hillur meðfram veggjunum, skáparnir skreyttir myndum frægra hofunda, eða marmarastyttur þeirra stóðu ofan á þeim. Á miðju gólfi voru lestrarborð. Sesar lét safna fyrir sig bókum og ætlaði að stofna opinbert bókasafn í Róm, en það fórst fyrir. Sá, sem varð fyrstur til þess, var Asinus Pollíó, sarn- kvæmt frásögn Ovidíusar og Plíníus- ar. Hann opnaði bókasafn í „Atrium Libertatis". Þetta var fyrsta opinbera bókasafnið í Rómaborg. Þegar kemur fram á keisaraöld eru mörg slík söfn stofnuð af keisurunum. Agústus stofn- aði til tveggja safna í Róm; báðum þessum söfnum var skipt í latneska og gríska deild, og í þeim var lestrarsalur. Bæði þessi söfn voru tengd hofum. Það fyrra hét Oktavíanska safnið og var helgað systur keisarans og stofnað 33 Bókasafn frá miðöldum f. Kr. Hitt safnið var staðsett á Palat- ín-hæðuinni. Bæði þessi söfn brunnu síð ar. Lengi var því haldið fram, að Greg- óríus páfi mikli hafi látið eyðileggja Pal- atin-safnið á 6. öld, en það fær ekki staðizt. L iberíus lét stofna bókasafn í sambandi við Ágústusar-hof, sem hann lét reisa, en það var ekki vígt fyrr en á dögum Caligula 36 e. Kr. Vespasíanus, keisari lét stofna safn í Friðar-hofinu, sem reist var eftir bruna Rómaborg- ar á dögum Nerós. Þetta safn var stofn- að 78 e. Kr. Capítólska safnið var stofn- að af Dómitíanusi eða Hadrianusi keis- ara; það átti að koma í stað þeirra safna sem brunnu á dögum Nerós. Merkasta safnið í Róm var stofnað af Úlpíusi Trajanusi keisara um 113. Það var nefnt Úlpían-safnið og þar voru varðveitar grískar og latneskar bæk- ur, auk skjalasafna; þetta safn var síð- ar flutt í sérstaka álmu baðhallar Díokletíanusar. Þetta safn var við lýði fram á 5. öld. Það hafa fundizt leifar safnahúsa við fornminjauppgröft frá 3. öld. Flest þessara safna voru í tengsl- um við hofin í borginni, og talið er að alls hafi verið 26 opinber bókasöfn i Róm. Fleira er heilsuspillandi en slœmt húsnœði og ónógt viðurvœri. Of gott viðurvœri og öll þœgindi, sem við sœkjumst hvað mest eftir, geta líka spillt heilsunni. Nú orðið verða ungir menn jafnvel jyrir varanlegu heilsutjóni af völdum vel- sœldar. Með- álvegurinn er vandrataður hér sem víða annars stað- ar. Þetta er til- í I * 1 ' tölulega nýtt vandamál, sem verður stöðugt alvarlegra. Samt gefum við því ekki nœgan gaum. þeim, sem búá við góða heilsu og kenna sér einskis meins, eru í rauninni allir vegir fœrir. En sjaldnast kann fólk að meta þessa lífsins gjöf til fullnustu fyrr en hún er frá því tekin. Á hverj- um degi fréttum við um nýjar hörmungar — ungra og gamalla — þegar álvarlegir sjúkdómar leggjast á sálir og líkama. Og slíkt getur gerzt hvar sem er, gegn því fæst engin trygging. Þess vegna er það furðulegt hve við leggjum yfirleitt litla áherzlu á að varðveita heilsuna — og hin- ir heilbrigðu líta á það sem sjálf- sagðan hlut, að þeir haldi hreysti sinni — án þess að stuðla sjálfir að því, nema síður sé: Reykingar, nœturvökur, svall. Hve mikil van- líðan, hve mikið heilsutjón, hve mörg dauðsföll fyrir aldur fram? Og suo er það maturinn. Sannar- lega er það margt miður bætandi, sem eykur sœtleika stundarinnar, og það er e.t.v. ekki nauðsynlegt að iieita sér um allan munað ef menn hafa raunverulegan áhuga á að finna honum skynsamleg takmörk. Þessar hugleiðingar verða ó- hjákvœmilegar, þegar vorið vekur görðina af vetrardvalanum, hún fer að grœnka, trén að laufgast og smáfuglarnir að syngja í kvöld- kyrrðinni. Bbrnin þurfa ekki vor- ið til að gleðjast, því að þau finna alltaf gleði í einhverju. En hinir fullorðnu finna nýjan straum fara um sig, þeir finna endurnýjun í uorinu, því ¦ueturinn var langur. Þeir, sem jafnvel vorið megnar ekki að vekja, œttu að reyna að hrista af sér slenið, ganga út á grasið, þegar kvöldar — og draga andann djúpt. Þá er goman að lifa. Vorið ætti að hvetja okkur bll til þess að rœkta heilsuna betur, nota sumarið vel, ganga út í nátt- úruna, — og þeir, sem að jafnaði reyna lítið á likamann, þurfa að rétta ærlega úr sér og reyna á vöðvana. Þeir, sem hafa þann leiða ávana nútímans að reikna allt í pening- um, œttu að gera sér grein fyrir því, að það ódýrasta, sem völ er á, er að varðveita heilsu og þrek — og það er jafnframt bezta fjár- festingin. Fyrir hina, sem ekki hugsa um krónurnar, er útiveran mesta énœgjan og jafnmikill heilsu brunnur. Minna er nú talað um hjartaverndunar- og megrunar- gbngur en um árið, en þörfin er nú hins vegar enn meiri. Göngum út % vorið, iafnvel þótt hann rtgni. Haraldur J. Hamar. 1 12. júní 1966 ¦ LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 5

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.