Lesbók Morgunblaðsins - 12.06.1966, Blaðsíða 13

Lesbók Morgunblaðsins - 12.06.1966, Blaðsíða 13
mma • Vk <W töOWtA WfclUÍOIIAfc KIKIt HAHUÞWiOÖ: •5AWÍLATI ÞMLLINN, CAW<;LÖr flrtBATT. H£L KAST4£>( HANM 'í N'/FLH£(M. ...ÖK3AF HEMNl V/U.DYFIRNÍUHE.MUAVATHON SKYLDI ÍKIP7A ÖLLUM VI5TUM /4E-D ÞElM.ERTlL HENNAR VARU SENDIR, EN ÞflT ERU S'oTTDAUOlR MENM OKELLIDAUDIR. HOM'A WW MIKLA &2>L- STAÐI, OK ERU GARDAR HENNAR FORKUWNARHAV- IR OKTÍRIWDR STORAR. EtJÚWlR H&TlRSAUt HENNAS, HUMGR DlSKR HEMMAR,mTR HATlFR -^HEMNAR, IXFíNN FÆDDV/tSlR HE'MA, OK HAFDITYR ElNN DJARF- LEIK' ÆTGANGA TlL AT «J7\ WONUM MAT. ... FALLANDAFOR4P ÞRESKÖIDUR HEtíNM, £R INNGENGR. KÖRSÆNq, BL'/tfJ/1WDA&Öt.'/?RSALl HENNAR. HDM £R BLA MJUF.EMHALFa.ED HÖRlWDARWr.ÞV/ ER UOH AU0- KENND OK H6LDR dWOPLElT OK SRIMMlfG. fræðilegar skýringar á trúarlærdómum að grískum hætti, sem varð m.a. til þess að ein deild hennar, Nestoríanar, fór í útlegð til Asíu, en þar stofnuðu þeir ihinn fræga læknaskóla í Gondishapur við Persaflóa. Arabar sýndu umburðar- lyndi þeim sem trúðu á einn guð alls- herjar, sem sé kristnum mönnum og Gyðingum, og í þessum skóla, sem geymdi og þýddi læknisfræðirit forn- aldarinnar, átti rót sína hin arabíska læknisfræði, sem náði hámarki sínu með Avicenna hinum persneska (¦980-1037), einum frægasta lækni allra alda. ¦/¦¦usturkirkjan varð ambátt ríkis- valdsins og staðnaði eins og það sjálft. Þó rækti hún framan af félagslegt hlut- verk sitt með stofnun mikilla og merki- legra spítala. Vesturkirkjan losnaði aft- ur á móti undan yfirráðum keisaranna í Býzans, mest fyrir stjórnvizku Gregor- íusar mikla (um 540-604), eins mikil- hæfasta manns, sem setið hefur á páfa- stóli. Hún varð því ekki statisk eða steinrunnin, eins og Austurkirkjan, heldur dynamisk eða þróunarmögnuð og tókst því að aðhæfa sig gerbreyttu um- hverfi. Ora et labora i þessari framþróun átti á naestu öldum mikinn þátt munkareglan, sem kennd er við Benedikt frá Nursia (um (480-544), mótuð af rómverskri skipu- lagsgáfu og hagsýni, enda var heilagur Benedikt rómverskur aðalsmaður. Móð- urklaustur hennar er á Cassinó-fjalli ©g V£ir það að miklu leyti skotið í rúst í innrás Bandamanna á ftalíu í síðustu heimsstyrjöld, en hefur síðan verið end- urbyggt. Æðsta boðorð hennar var: Ora et labora, bið og vinn, því að Benedikt hafnaði þeim stranga meinlætalifnaði, sem einkenndi margar munkareglur Austurkirkjunnar og lét munka sína skipta deginum milli guðræknisiðkana og hvers kyns vinnu, einkum jarðrækt- ar, en einnig lesturs og fræðaiðkana. í klaustrinu á Cassinó-fjalli voru t.d. grisk og arabisk lækningarit þýdd á latnesku löngu síðar og átti það sinn þátt í þróun læknisfræSinnar á siðari hluta miðalda. Benediktsmunkar komu á ýmsum endurbótum í jarðrækt, héldu uppi skólum, gististöðum og spítölum. Regla þeirra breiddist út um öll Vestur- lönd, m.a. til íslands með stofnun í>ing- eyraklausturs 1133. í rska kirkjan þróaðist að ýmsu leyti á sérstakan hátt og í lauslegum ¦^mnmm Inngangur að Hótel Dieu. Miðaldamy nd tengslum við Róm. Hún varð að miklu leyti utan við umrót og ófrið þjóðflutn- ingatímans, enda náði bókleg menning á sínum tíma hærra þar en í nokkru öðru vestrænu landi. Frægasta klaustur hennar var á Eyjunni helgu Hy eða Iona, en það var hvað eftir annað lagt í rústir af norrænum víkingum. Frá ír- landi hélt heilagur Columban (543-615) ásamt lærisveinum sínum í trúboðsferS til meginlands Evrópu og stofnuðu þeir þar víðsvegar klaustur, alla leið suður í Sviss og á ítalíu, en þau gengu síðar undir Benediktsreglu, þar á meðal var Reichenau, frægt lærdómssetur og áíangastaður pílagríma á suðurgöngu frá Norðurlöndum, sem sjá má af gesta- bók klaustursins, þar sem eru ýmis nor- ræn nöfn frá þvi um 1100, og eru þau prentuð í I. bindi fslenzks Fornbréfa- safns. Ef til vill er eitt þeirra, Viimund- er, nafn Vilmundar í>órólfssonar, fyrsta ábótans á Þingeyrum, sem hefur þá lært þar rétta klausturreglu. Ýmsar af nunnureglunum héldu einn- ig uppi skólum, sem sjá má af því, að fsleifur síðar Skálholtsbiskup stund- aði nám í slíkum skóla í Þýzkalandi. Sumar nunnur stunduðu og lækningar, svo sem Hildegard abbadís í Bingen (1098—1180), sem skrifaði lækninga- bók. Svo segir í The Shorter Cambridge Medicval History eftir Previté-Orton: „Kristnin viðurkenndi persónuleika kvenna og það ekki aðeins sem mæðra." — „Konur gátu orðið píslarvottar og tekið á móti syndajátningu eins og karlar." kJ pítalar höfðu verlð til í fornöld, Rómverjar reistu t.d. ágæta herspítala, og Arabar áttu veglega spítala á blóma- 12. júní 1966 -LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 13

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.