Lesbók Morgunblaðsins

Ulloq
Ataaseq assigiiaat ilaat
Saqqummersitaq pingaarneq:

Lesbók Morgunblaðsins - 26.11.1967, Qupperneq 13

Lesbók Morgunblaðsins - 26.11.1967, Qupperneq 13
Uppáhalds- matur eigin- mannsins Oddný Björgvinsdóttir segir frá Spurning þáttarins var í þetta sinn lögð fyrir Oddnýju Björg- vinsdóttur, eiginkonu Hallgríms Jónassonar flugmanns. Þau hjón- in og litli sonur þeirra, Björgvin Pétur, búa sem stendur hjá foreldrum Oddnýjar að Goðheimum 19. Oddný segir, að sér þyki gaman að búa til mat, en ekki kveðst hún hafa verið á neinum húsmæðraskóla. Hins vegar skipta þær með sér matseldinni, mæðgurnar, og það er sennilega ekki verri skóli en hver annar fyrir unga húsmóður að geta bæði lært af eigin reynslu og reynslu eldri kynslóðarinnar. Eitt af því allra bezta, sem Hallgrímur fær að borða hjá konunni sinni, er ítalskur kjötréttur. Uppskriftin er handa 4 til 6 manns. 250 g nautahakk 300 g saltkjötshakk 75 g smjörliki 150—200 g hveiti 1 lítri vatn 1—2 laukar salt, pipar, sósulitur, tómatsósa Nautahakki og saltkjöti er blanda'ð saman. Hveitinu sáldrað saman við ásamt pipar og salti. Helmingurinn af smjörlíkinu er settur á pönnuna og helmingurinn af lauknum er brúnaður. Síðan er bætt við því sem eftir er af smjörlíkinu og hakkið látið út í. Þetta er látið aðeins brúnast og vatninu því næst bætt út í, smátt og smátt, ásamt sósulit og tómatsósu, eða tómatmauki, eftir smekk. Þegar þetta hefur kraumað nokkra stund, er það sem eftir er af lauknum skorið í sneiðar og stráð yfir kjötið á pönn- unni. Þegar þetta hefur verið látið dampast smástund er rétt- urinn tilbúinn og má bera hann fram á pönnunni. Méð er borið soðið spaghetti eða hrísgrjón. Á eftir þessu eru hjónin sammála um að bezt sé að fá léttan ávaxtaábæti. 3—4 epli 2 bananar 50 g súkkulaði 1 dl. rjómi Áxextirnir og súkkulaðið er skorið niður í bita og síðan hrært saman við þeyttan rjómann. veiða í skógunum þar sem færið var venjulega sárstutt. Ein þjóð tók þó fegins hendi við hinum nákvæmu rifflum en það voru frum- byggjar Norður-Ameríku í Bandaríkjun- um og Kanada. Þeir áttu allt sitt und- ir því að byssan væri nákvæm og brygð- ist ekki í Indiánabardögum og þar sem veiðar voru snar þáttur í lífsafkomunni varð riffillinn jafn sjálfsagt tæki í hönd- um hvers manns sem skóflan og skóg- aröxin. Byssusmiðir í austurfylkjunum, einkum í Pennsylvania og Kentucky, sem laert höfðu iðn sína í Evrópu hófu að smíða riffla sem hentuðu hinum sér- stöku kringumstæðum vestra. Árang- urinn var Kentuckyriffillinn, léttbyggð- ur, hlauplangur og hlaupmjór því frumbyggjarnir þurftu oft að spara bæði púður og blý með afbrigðum. Þessi riffill hafði náð fulkomnun um 1750 og það var ekki langt þar til að amerískar skyttur fengu færi á að sýna hæfni sína. Árið 1775 skall frelsisstríð Bandaríkjanna á og nýlendubúar komu sér upp 'hersyeitum rifflaskyttna. Þess- ar sveitir gátu ekki staðið hinum or- ustuvönu atvinnuhermönnum Englend- inga snúning á opnum orustuvelli en hinir langdrægu rifflar þeirra og ó- venjuleg markhæfni skyttanna sem Bretar furðuðu sig mjög á gerðu þá ærið skeinuhætta. Hinir lýðræðissinn- uðu nýlendubúar þekktu lítið til evrópskra stríðsreglna og sóttust eftir að skjóta niður liðsforingjana, sem var algert brot á siðareglum þeirrar tíð- ar!!. NORRÆNT Framhald af bls. 4 auðga þá þjóðerniskenndu listsköpun, sem okkur er svo eiginleg. Án efa eru ýmsar leiðir til þess að skipuleggja þessi mót, þannig að sem beztur árangur náist. Þarna á ekki að- eins að ræða um gagnrýni skáldverka, heldur einnig gagnrýni á gagnrýnina. Þarna á og að ræða almennt um nor- ræn leikhús, þjóðfélagsskáldsögur o.s.frv. Til þess að hægt verði að hafa umræðugrundvöllinn þetta víðan, verð- ur að stofna til fastrar skrifstofu, sem starfi ár hvert í nálægð næsta fundar- staðar. Til þessa hafa mótin farið fram í Oslo einu sinni og tvisvar sinnum í Gautaborg. Slík lyftistöng og uppskeru- akur nýrra hugmynda ætti heldur að færast frá míðju menningarsviðsins, — það yrði ekki lítill gróði fyrir menn- ingarlíf dreiflbýlisins, einkum ef upp yrðj tekin einsikonar þátttaka áheyrn- arfuiltrúa. hókmenntir Framhald af bls. 5 sér fyrir hendur, verði honum að pen- ingum. Hann hittir mann, sem ekki stendur í neinu sambandi við hinar viðurkenndu málverkasölur. Maðurinn læzt vera listaverkasali í stórum stíl. Hann hittir viðskiptavin sinn í bar glæsilegs hótels, þar sem hann hefur ekki einu sinni herbergi, og segir hon- um, að hann eigi góða mynd eftir Gauguin eða Utrillo, sem hann vilji selja á vægu verði, af því að hann þarfn ist peninganna strax. Hann bendir á, að með því að kaupa af honum, sé hægt að sleppa við skatta. Hann sýnir fölsuð staðfestingarskjöl. Því miður er auð- veldara að falsa slík skjöl en málverk.“ En sé málverk keypt á viðurkenndri franskri málverkasölu, sem gefur með því lögmætt staðfestingarskjal, ber eig- andi málverkasölunnar þrjátíu ára á- byrgð á því, að um ósvikið verk sé að ræða. Herschel T. Elkins í Los Angeles seg- ir, að oftast sé um að ræða „svefnher- bergisviðskipti", þegar menn kaupa fölsuð listaverk. „Þessir seljendur, eða safnarar, hengja upp málverk, sem eiga að vera eftir Rembrandt, í stofum, svefnherbergjum og jafnvel í bílskúrn- um,“ segir Elkins. Venjulega segist selj- andinn hafa fengið málverkin í Evrópu eða í einhverju járntjaldslandanna. Eða hann segist í rauninni ekki geta hugsað sér að láta mynd, af því að þetta hafi verið svo lengi í eigu fjöl- skyldunnar, en vegna knýjandi fjár- hagsvandræða væri hann til með að láta eina mynd fyrir nokkur þúsund dollara. Annað bragð, sem þessir „list“- salar nota, er að segja: „Þú skalt ekki taka þessa, þetta er eftirlíking," um nokkrar myndir til þess að sannfæra viðskiptavininn um heiðarleik sinn, þegar sannleikurinn er sá, að allt myndasafnið er falsað. „Listfalsarar í Kaliforníu eru eins og amöbur," segir Charles O’Brien. „Þeir hafa skipti og kaupa hver af öðrum. Þeir eiga það jafnvel til að bjóða fólki, sem þeir vita að hefur verið blekkt í listaverkakaupum, að hjálpa því til að ná aftur einhverju af fé sínu, ef það sé fúst til samstarfs og kynna það síðan fyrir náungum af sama sauðahúsi og þeir eru sjálfir. Náungi nokkur í San Fransiskó hafði þetta að aðalviðfangs- efni. Hann aflaði sér upplýsinga um, hver væri nógu ríkur og heimskur til þess að vera líklegur til að kaupa varn- ing hans, og þegar það var upplýst, hófst hann handa við að rýja hann að skyrtunni." Prang. Því miður bera safnarar ekki síður sök á þessu svindilbraski en falsararnir og listaverkasalarnir. „Fólk skammast sín fyrir að bera fram kvartanir,“ segir O’Brien. „Það vill heldur bíta á jaxl- inn og bera 100.000 dollara tap óbætt en fara lagaleiðina." Ósjaldan reyna safn- arar að pranga verðlausum málverkum inn á einhvern annan til þess að fá fé sitt aftur. Þessi verk eru oft notuð sem veð til tryggingar lánum. „Við höfum grun um, að ýmsir bankar hafi lánað peninga gegn tryggingu í málverkum, sem eru einskis virði,“ segir Elkins. „Við vitum með vissu, að' ákveðnir Suður-Kaliforníumenn hafa reynt að fá peninga að láni gegn veðum í málverk- um. “ Hvernig getur marghrelldur kaup- andinn komizt hjá því að vera blekkt- ur? Hann les um það, að Meadows hafi farið illa út úr viðskiptum við Fern- and Legros, listsala í París (frönsk yf- irvöld hafa rannsakað málið, en ekki lagt fram neina kæru á hendur Legros). En Legros segir: „Það er bandarískra listsala að sanna að málverkin séu föls- uð. Þetta er ekki nein raunveruleg ákæra á mig, heldur er tilgangurinn með þessu að ná betri samkeppnisað- stöðu við franska listamarkaðinn. Ég hef aldrei átt sýningarsal — ég naut engrar verndar, hafði engin völd, eng- an orðstír. Perls heldur, að hann geti hrætt bandaríska safnara með því að gera svona mikið veður út af þessu. Ég geri mig ánægðan með tíu eða fimm- tán prósent gróða af sölu málverks. Perls vill þrefalda það. Perls stagast á því, að hann hafi lofað pabba gamla því í Berlín að selja aðeins úrvals góð mál- verk. Hann vill gera sjálfan sig að krossfara, en ég hef rekizt á heílmikið af rusli í sýningarsal hans. „Þessi mál- verk, sem ég seldi Meadow, voru ekki sérlega góð,“ bætir Legros við. „Þess vegna var verðið á þeim ekki hærra. En þau voru ófölsuð." Nú og hvað er þá helzt til ráða fyr- ir tilvonandi listaverkakaupanda? „Kaupa af þekktum og traustum list- sölum eða á uppboðum eða af ættingj- um málarans,“ segir franskur embættis- maður. Louis Lefkowitz lögfræðingur í New York hefur gert það að baráttumáli sínu að vernda almenning gegn listföls- un. Hann vill stofna ráð sérfróðra manna frá söfnum og háskólastofnunum og e.t.v. úr hópi listsala, sem kvæði upp fræðilega úrskurði um listaverk. Sér- fræðingar þessir skyldu lögverndaðir við álitsgerðir sínar á listgildi lista- verka. Hann hefur þegar fengið sam- þykkt lög, sem gera listsalann ábyrgan fyrir gildi verks, sem hann lýsir yfir í sölusamningi, að sé ósvikið. Lögfræðing urinn og safnarinn Alvin S. Lane hef- ur samið drög að frumvarpi, þess efn- is, að gerð verði sameiginleg listaverka- skrá fyrir öll ríki Bandaríkjanna. Myrkviði. Everett Ellin, aðstoðarframkvæmda- stjóri Guggenheimsafnsins í New York, er andvígur lagaboðum. „List er ekki nauðsynj avara,“ segir hann. „Hún er tómstundagaman. Hví skyldu stjórnar- völdin leiða áhrifagjarna tómhöfða við hönd sér gegnum myrkviðið? Langi þig til að eignast góð listaverk, verð- urðu að beita dómgreind þinni. Laga- boð spilla þeirra ánægju.“ Ellin hall- ast fremur að hugmyndinni um aukna listfræðslu, t.d. á umræðufundum, eins og þeim, sem Hoving hefur stofn- að til í Metropolitan. En Lefkowitz seg- ir: „Hinn almenni borgari og listaverka kaupandi hefur æskt hjálpar, og ég er lögfræðingur hins almenna borgara." Þungamiðja þessa vandamáls er safn- arinn. Sumir safnarar kæra sig kollótta um hvort verkið er ósvikið, eftir því sem Lane segir. Þeir sækjast eftir lista- verkum vegna frægðarljómans, sem um þau leikur. Ef einhver segir við sjálf- an sig: — Hugsa sér, hann er bara með Picasso í stofunni, — þá er tilgangin- um náð. Einlægur safnari veltir fyrir sér gildi vafasamrar myndar og hefur ekki eirð í sínum beinum fyrr en örugg vissa er fengin. Þegar til lengdar læt- ur, verður það atferli og sjálfsvirðing safnarans, sem úrslitum ræður um mór- alinn í listaheiminum. 26. nóvember LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 13

x

Lesbók Morgunblaðsins

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.