Lesbók Morgunblaðsins - 05.10.1969, Qupperneq 3

BÖKMENNTIR
OG LISTIR
Ifivjm
f |WTÆ'
tþu'
ejaa
il|mu
sjjarfjwC
Súrrealistískt eða hálf-súr-
realistískt líkingamál einkenn-
ir Imbrudaga, samanber orð
skáldsins: „Ég reynai að fanga
það sem í hugann kom án þess
að hafa of mikil áhrif á hvað
úr því yrði.“ í segulbandsum-
ræðum, sem áttu sér stað í
Unuhúsi milli nokkurra skálda
árið 1958, og Einar Bragi bió
til prentunar í Birtingi 3—4.
h. sama árs, er Hannes Sigfús-
son ómyrkur í máli um ís-
lenska nútímaljóðlist. Það, sem
Hannes kallar „viðhorfin til líð
andi stundar", segir hann að
komi greinilega fram í Tíman-
um og vatninu, Ljóðum Sigfús-
ar Daðasonar og Dymbilvöku:
„Þessi nýju viðhorf eru fólgin
íslensk nútímaljóðlist: 16. grein
Hvaða orð eru
Eifandi
HANNES SIGFÚSSON
Eítir Jóhann Hjálmarsson
í því að höf. bera ekki tilfinn-
ingar sínar á torg jafn opin-
skátt og áður tíðkaðist. Og fyr
ir alla muni: þeir forðast að
prédika. Þeir fela hugsanir sín-
ar myndum og líkingum og
seilast fremur eftir margræðum
setningum en beinskeyttum
staðhæfingum. Hugmyndatengsl
— stundum óvænt — sitja í
fyrirrúmi í stað augljósari lík-
inga. Sálfræðileg forsenda þess-
ara vinnubragða er að líkind-
um fólgin í upplausn nútíma-
menningarinnar, þar sem „allt
flýtur“, hugsjónirnar virðast
hafa gengið sér til húðar eða
reynst skinhelgin einber,
„göfgi mannsins" er dregin nið-
ur í forað frumstæðrar villi-
mennsku og orð virðast ekki
framar gilda nema sem tæki til
hræsni. Á slíkum tímum virð-
ist eðlilegt að skáld dragi sig
inn í skel um sinn og tali í
lágum hljóðum við sig sjálf —
flýi jafnvel á náðir háspeki-
legra abstraksjóna að dæmi
Steins." Haninies teikiur enin
dýpra í árinni, þegar hann seg-
ir: „Mér finnst nútímaljóðtð
ekki fært um að gegna því
hlutverki sem ljóðlistin á að
gegna nú á dögum — af því
að það er í eðli sínu jafn inn-
hverft og það var fyrir rúm-
um áratug: vegna þess að það
hefur ekki þróazt með tíman-
um og hlýtt kröfu hans urn
uppreisn, kveðið sér hljóðs,
tekið af skarið!“ Hann lýkur
máli sínu á orðum, sem tákna
fyrst og fremst stefnubreyt-
ingu hjá honum sjálfum: „Það
er skoðun mín að ísl. nútíma-
skáldum sé nauðsynlegt að sigr
ast á vantrausti sínu á orðinu,
þeirri vanmáttarkennd sem
nú gerir þá að einrænislegum
föndrurum við heldur vært -
kært tilfinningalíf. Ég held að
tími hins skorinorða ljóðs sé
kominn!"
Því ber ekki að neita, að
þessar yfirlýsingar Hannesar
Sigfússonar komu mörgum, sem
þekktu skáldið, til þess að
glotta í laumi. En þær sýndu
glögglega að hjá Hannesi var
um afturhvarf að ræða til hins
rómantíska kommúnisma, sem
hann játaði innan við tvítugt.
Mörgum fannst það gegna
furðu hve heittrúaður komm-
únisti Hannesar var orðinn
einmitt á þeim tíma þegar flest-
ir skáldbræður hans efuðust
um gildi stefnunnar, for-
dæmdu aðgerðir Rússa í Ung-
verjalandi og gagnrýndu harð
lega forystumenn íslenskra só-
síalista.
Hér verður Hannesi Sigfús-
syni ekki stefnt fyrir pólitísk-
an dómstól. Það er einkamál
manna hvar þeir skipa sér f
sveit. Forvitnilegt er aftui á
móti að athuga hvernig Hann-
esi hafi tekist að rækja skyld-
ur sínar við hið ,,skorinorða“
ljóð.
Þriðja ljóðabók Hannesar
Sigfússonar, Sprek á eldinn,
kom út 1961. Þá voru tíu ár
liðin frá því að Imbrudagar
komu út. Að vísu hafði Hann-
es sent frá sér skáldsögu,
Strandið, 1955, en fyrir Ijóð-
skáldinu Hannesi Sigfússyni
hafði ekki mikið farið. Með
nokkjrum rétti talar Hannesum,
„ófrjósemi“ þeirra, sem hann
kallar „frumherja íslenzks nú-
tímaljóðs", en þeir eru að hans
áliti Steinn Steinarr, Jón úr
Vör, Stefán Hörður Grímsson,
Sigfús Daðason og hann sjálf-
ur. Tíiminn og vatnið, kom út
1948 og var seinasta ljóðabók
Steins, enda þótt Steinn birti
fáein Ijóð á prenti eftir það.
Með örvalausum boga, eftir Jóri
úr Vör, kom út 1951, og síðari
kom engin bók út eftir Jóri
fyrr en Vetrarmávar, 1960, ef
undan er skilin endurskoðuð
útgáfa Þorpsins 1956. Síðari
hefur Jón úr Vötr allrækilega
afsannað ófrjósemi sína, eins
Fnaimh.. á bOis. 11
Kristján Karlsson:
Og hvað ég haldi um dauðann?
Ég hefi séð hann í ryðguðu saxi,
hnífsbliki yfir vesturfjöllunum,
konu, sem gengur hvítum leggjum í sól.
Á hinn bóginn hvítt rúm, þurr mold, eftirmæti, etc.,
ásamt mörgum öðrum arfgengum, alþekktum dulbúningum dauðans.
Og hvað ég haldi um dauðann?
Sem allsherj arform er auðvitað borin von,
að ljár, sem birtist oss núorðið aðeins í einslegum teiknum
og kyrrstæða-r myndir, sem minna á eilífan frið,
megi sín einhvers á móts við hinn ávala voða,
sem umleikur oss að sögn,
ó, atómstyrjaldar kynslóð,
í einum vindling og illa lokaðri dós.
5. oikitóber 1969
LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 3