Lesbók Morgunblaðsins - 12.10.1975, Side 9

, >i>
•átóMfr'
Jfflfc-*;*#'. ” '*• <**«rm
Til hægri: LögmannshllS
i Glæsibæjarhreppi.
hangað var ungmenninu
Hjálmari stefnt fyrir rétt
sem „blygðunarlausum
lim Lögmannshliðar-
kirkju safnaSar."
afirði.
Til vinstri: Unglingsárin var Hjálmar á Blómstur völlum i Glæsibæjar-
hreppi með föður sinumjog fóstru.
hljóðaði dómurinn uppá, að gerð
yrði húsleit að Ytra-Krossanesi,
verkum níðskáldsins safnað
saman og þeim brennt ásamt með
óhræsis rúnaristingum, sem talið
var að gætu verið galdrakukl.
Á Krossanesárunum mun
Hjálmar hafa trúlofast, en misst
kærustuna, Mariu Einarsdóttur.
Þrátt fyrir nálægð Akureyrar,
hefur hann litið haft þangað að
sækja. Ibúatalan þar var um 50
manns og bærinn hafði illt orð á
sér fyrir drykkjuskap, ryskingar
og lauslæti kvenna. Fátækt var
mikil um þetta leyti; siglingar
brugðust alveg sum árin og
bjargarskortur var mikill, eink-
um á árunum 1810—1815. Allt
var notað til matar, sem mögulegt
var, svo sem sjávarþang, holtaræt-
ur og skinn. Járn var ekki til né
heldur trjáviður og kom fyrir, að
lík voru jarðsett án þess að
smíðað væri utan um þau. Þannig
var ástandið, þegar Hjálmar Jóns-
son ákvað að freista gæf-
unnar vestur í Skagafirði.
Útsýni efst af túninu I Uppsölum i
Blönduhlíð, þar sem bærinn stóð.
þegar Hjálmar vinnumaður á Silfra-
stöðum felldi ástarhug til Guðnýjar
heimasætu á Uppsölum. Hjálmar
gerðist vinnumaður þar.
,Á Silfrastöðum
Ekki fara neinar sögur af ferða-
lagi Hjálmars vestur um Öxna-
dalsheiði vorið 1820. Hann hefur
þá verið í blóma lífsins, 24 ára og
orðinn kunnur við Eyjafjörð fyrir
skáldskap sinn. Leið Hjálmars
hefur legið framhjá Bægisá, þar
sem bjó höfuðskáld þess tima,
séra Jón Þorláksson. Og innar i
dalnum, hefur Hjálmar farið
framhjá Iírauni án þess að vita,
að þar var þá drengur um ferm-
ingu, sem átti eftir að verða lista-
skáldið góða. Leið Hjálmars lá
ekki til skólabekkjanna eins og
leið prestsonarins á Hrauni. Og
ekki vitum við, hvað Hjálmar
hafði meðferðis; hingað til hafði
hann ekki hirt um að halda saman
kveðskap sínum.
Við hittum hann næst á Silfra-
stöðum; þar er hann vinnumaður
hjá Árna bónda Hallgrímssyni.
Og þar hefjast kynni hans af
Akrahreppi. Móðursystir hans bjó
á næsta bæ, að Uppsölum. Guðný
dóttir hennar var þá 19 ára, talin
fögur en skapmikil. Þar varð ást
við fyrstu sýn, þegar þau hittust
Hjálmar og Guðný, eða svo hefur
verið sagt. Vorið eftir að Hjálmar
kom að Silfrastöðum, fæddi
Guðný honum dóttur. Og sama
vor gerðist Hjálmar vinnumaður
hjá Ólafi á Uppsölum.
Þjóðleiðin liggur ofan við bæ-
inn á Silfrastöðum. Túninu snar-
hallar niður að eyrunum, þar sem
Norðuráin rennur út í Héraðs-
vötn. I suðri sést út á Kjálkann.
Undirlendi er naumast til þarna,
en bæjarstæðið er fallegt. Og
kirkjan á Silfrastöðum er með
sérkennilegustu kirkjum lands-
ins: Lílil um sig og sexstrend.
Vestan við bæinn sianda leifar
gamla tfmans; torfkofar úr
klömbruhnaus og grjóti. Þegar
síðasti klömbruhnauskofinn
hverfur niður f svörðinn, verður
Skagafjörðurinn ekki sá sanii á
eftir.
Líklegt má telja að þetta fyrsta
ár Hjálmars f Skagafirði hafi
verið hamingjurfkasta tímabil
ævi hans. Ilann er ungur og ást-
fanginn; kærastan aðeins bæjar-
leið fyrir vestan. Og þó er citt kot
á milli: Bólstaðagerði. Þar átti
líka eftir að vera viðkomustaður.
Nú stendur bærinn á Uppsölum
rétt ofan við veginn, rcisulegt
tveggja hæða stcinhús, sem
Bjarni bóndi hefur byggt og gnýr-
inn berst langar Ieiðir frá
blásaranum, sem þurrkar heyið f
stórri hlöðu austan við bæinn.
Fyrsti áfangastaour t Skagafiroi: SilfrastaSir. ÞangaS réSist Hjálmar sem vinnumaSur. Fjær sést inn á Kjálka.
Bakki í Öxnadal þar sem Hjálmar og Guðný byrjuðu búskap.
Þegar Hjálmar var vinnumaður
í Uppsölum, stóð bærinn miklu
ofar á túninu. Nú sjásl lítil merki
um þennan bæ, þar sem Hjálmari
og Guðnýju fæddist dóttirin Sig-
ríður — og þar sem hún dó aðeins
mánaðar gömul. En það var bara
fyrsta éliö. Hjálmar var vinnu-
maður i Uppsölum ár til viðbótar.
Það er rneð öllu óvíst, hvort
nokkurntíma var reynt að stía
þeim Hjálmari og Guðnýju i
sundur um það leyti er sam-
dráttur þeirra hófst. En sagan
segir, að Guðnýju hafi verið
komið fyrir í Dalsplássinu,
handan Héraðsvatna og hafi
Hjálhiar vaðið Héraðsvötnin til að
ná fundum hennar. Vötnin eru
reið þarna, en mönnum ber
saman um, að þau hljóti aðteljast
nálega ófær gangandi manni. Og
þó; það er aldrei að vita, hvað
menn geta gert, þegar kvenmaður
er annars vegar.
Bakki í Öxnadal
Þau Hjálmar og Guðný byrjuðu
ekki búskap í Skagafirði; leið
Hjálmars lá aftur austur yfir
heiðina í fæðingarsýsluna. Þeim
stöð til boða að reisa bú að Bakka
í Öxnadal í tvíbýli við hjón, er þar
bjuggu. Þjóðsagan hefur fundið
upp þá skýringu, að bóndann á
Bakka hafi vantað góðan liðs-
mann til þess að yrkja fyrir sig