Lesbók Morgunblaðsins - 03.07.1977, Blaðsíða 4

Lesbók Morgunblaðsins - 03.07.1977, Blaðsíða 4
Bjartmar Guðmundsson á Sandi GENGIÐ A BJARG v "V Það heitir Látrabjarg fullu nafni og er ekkert smá- smfði. í kvæöi hefur það verið kallað: Öldubrjóturinn kargi. Hann býður úthafinu byrginn: Hingað og ekki lengra. Það er mátturinn 14 km. langur og 300—440 m. hár þar sem hæst er. Það er ógnarbjarg þeim, sem vanmáttugir vilja við það fitla. Það er dýrðarbjarg og þjónar fleygu lífi. Það er þess fæðingarbjarg og barnaskólastaður. Það er uppeldisstað- ur heimsfrægrar karlmennsku í Rauðasandshreppi á íslandi, er sannaði sig áþreifanlega sem slíkan 12.—15. desember 1947. Það er undrið, sem að baki stóð og undir Björgunarafrekinu", sem fór um víða veröld. Enginn veit hversu margar vængjaðar milljónir út- skrifast þaðan úr skóla lífsins á ári hverju. Enda þótt Magnús Gestsson hafi skrifað um það heila bók og sagt eitthvað á þessa leið að gamni sínu: Ef allir íbúar þess með vængi tækju sig til í eindrægni og gerðu ferð sína samtímis upp í tungl í einfaldri fylkingu, goggur við stél, myndi hún ná alla leið þangað upp. Þó gerir hann hálft um hálft ráð fyrir að þrefalt fleiri en það búi í bjarginu, jafnvel fimmfalt fleiri. Enginn maður er ég til að fullyrða að endurskoða útreikning Magnúsar. En burði hef ég til að fullyrða að aldrei dettur neinum Látrabjargsfugli í hug að leggja upp í tunglf erð. Þeir haf a öðru að sinna við sköpun nýrra og nýrra fugla í bjargi að boði lifsins lögmála. Á slðasta sumri gerðu Suður-Þingeyingar ferð slna i stórum hóp til Vestf jarða, flestir i fyrsta sinn, og gáfu sér viku til. Vegna vinsælda okkar I hæstu hæðum fengum við viku sólskin til ferðar og gáfum Vestfirðingum af því með okkur. Ferðin var farin á vegum búnaðarsambands sýslunnar undir stjórn Hermóðs I Árnesi. En landkynn- ingu annaðist Halldór á Kirkjubóli, Rebekka Eiriksdóttir kona hans og fleiri stórmenni vestur þar. Svo hefur mér sagt vestanmaður að sólskinið hafi horfið með þingeyingum og ekki sést framar á því sumri. En ég var byrjaður að reyna að draga til stafs um Látrabjarg. Ferðir sem þessi kallast bændaf arir. Við höfðum haft tvo ferðalagsdaga er við tókum að nálgast Bjargið, sem tíðum nefnist svo stuttu nafni af þvl það er meira öllum öðrum björgum á landi hér. í dag höfum við komið á stórstaðinn Reykhóla. En ekki gat ég séð Gretti bera uxann frá sævi heim til bæjar. Því á leið hans er risin þörungaverksmiðja, þeirra þar aðal- stolt. Sagt er þó að hún eigi að fara á hausinn, en er vonandi lýgimál. Annað stoltið til er kynbótahrútabú. Þeir stóðu inni hvítir sem snjörinn fyrir norðan og eiga að koma fótum undir eins hvíta ull og útrýma gulkunni, sem verið hefur okkar norðanmanna mesta stolt að rækta I nærri 100 ár. Annars: Undir háttatíma vorum við öll samankomin að Flókalundi i ágætu gistihúsi sem stendur I landareign Flóka heitins Vilgerðarsonar. Þar við hús og inni I þvl var þá samankomið allt stórmenni vestfirskra sveita ásamt okkur, önnum kafið að kjálka okkur niður til næturdval- ar i Vestursýslu. Hlutskipti mittog Fríðu konu minnar, svo og Þorsteins á Bjarnastöðum varð gisting I Kvfindis- dal f Rauðasandshreppi hjá Þórdísi Magnúsdóttur og Snæbirni Thoroddsen. Þau biðu eftir okkur langt fram á nótt með hlaðið borð og fögnuðu okkur eins og þjóðhöfðingjum eða eigin krökkum, sem væru að koma frá Amerfku. Þó var eitt að: Við vorum bara þrjú. „Og ég sem hélt að við ættum að fá f jóra gesti", sagði Þórdís. ^ Það er ónotalegt að horfa í sjónauka til lengdar. Því var það að ég fór að mjaka mér ofurhægt og varlega aftur á bak frá þessari sýn. Ætlaði ég svo að finna mér annan stað og næði til að dást að því að svona blettur skyldi enn vera til á jarðríki, sem búið er að aleyða hundruðum tegunda villidýra láðs og lofts með hryllilegri grimmd og græðgi. Veit ég þá ekki fyrri til en að hjá mér stendur einn af köppum Barðstrendinga svo hugsandi, ef ekki talandi: Þig umgangist hættuna hér af gáfulegri varúð. Ef menn álpast fram af geta þeir meitt sig illilega. Góðir þóttu mér gullhamrarnir, þó seinna hafi mér betur skilist aðdáun hans I ætt við góðmennsku, og hughreystandi orðalag. Eigi veit ég hversu mörgum þingeyskum f latlendingum hefur verið hjálpað þarna með svipuðum hætti og mér. En öll komum við aftur til bifreiða og enginn dó. Þar heitir Flaugarnef, sem Látramenn og margir aðrir þeirra sveitungar fóru niður I desember 1947 og hrifu 12 útlenda skipbrotsmenn úr dauðans greipum af sökkvandi "flaki, drógu upp á Bjarg og komu til bæja. Nú er hér sólskin eins og fegurst fæst. Þá var náttmyrkursem mest verður það í hvassviðri og regn, frosin jörð, hálka, klakahrun, grjóthrun. Enn er ég ekki orðinn meiri bjargshetja en svo að mig sýndi sig og skekktu, samhjálp og s Brátt erum víð svo kt sá sejri ekki þarf að Gvend? Hyerer sásem ekkrH _ véraldar? Þær éru gerðar aF^Kfefárendt) þeim sjáifum til heiila og öðrurri'og §ru& Steinar, 5 steírrar, margir, margir stein'dK,l;L- iv< .. ¦•,. |>;i eru gwH-erkavtoóúr og mátti -etíginn svo um götu fJrs ÍyðítSáJÍ^tiWekicr^^ sig viðl)Ótah'OTð. Annars gat illa farið. 1 öðrum byggöSÍÍoguníóg áriðrua! heiðum köstúðu rrienn grjötinu á dysjar sekia manna o niddust þaonig á beinunv þeirra. Hér hafaverið þetfi menn að betri verkum. Hver er lika hér á ferð, sem ekki þarf að s^gja htrima f slnu riki; Svo sáum við niður i Kefiavík <jg yitum nú hérumbil hvar Eggert „ýrti fra kaldri SkorV. Frá erfið- ustu döeum landsbyggðarinnar fara tæpleia sðgur af bungunfíslcum á suðvesturhorninu. Látravíkjgaf fi^glisk. Bjargið gaf. Breiðifjörður gaf. O* nágrannabvggðif nutu góðs af. Þarna hafa möguleikar|ur verið meyt Wnl t.d. á norðausturhorninu. Þvi hefur manndómurinr/þárstjaldp- ar níð^ niður eða orðið hungurrrtorða. f Seint að kvöldi vitjuðum við sömu gististiða tig næátá: kvöid á undan eftlr stórkostlegán dag. Ef v» hÖFum eRki þá verið orðin (víð greindari en þegar við fórum, er það ekki Biirðstrcndirigum að kenna. I; 'j Næsfa morgun er við höfðum kvatt okkarfckemmtileiu gistivini í Kvigingisdal i tveim gestgjafahúsUm var okkjír ekið áfram á vegum ágætrar fararstjórnar. Ekki s^m; góssi, heldur til meiri rannsókna á Vestfirðirigum. 1 i ' Aftur fór ég þá að hugsa um Júdas steinisem nefmiur var og \iggur i umkomuleysi við bilslóðin| i rauðasandi Látravíkur. Saga hins hófst þegar hann varitekinn f fjöru fyrir ^00, 300 eðá 400 árum ásamt öðrum sæbörnum bræðrum sínum ofe settur I búðarvegg. Liklega hefuri hann verið heldur iila lagaðyr og innrættur. Nema fljót-f lega smokraði hanji sér út ur samfélagi annarra góðrá steina og skildi eftir sig skarð. Aftur var hann settur ái sinn stað I veggnurii og aftur kom Bann sér út úr honumi Þá reyndu búðarjnenn að hafa r|ann f grjótgarð, sem notaður var tii að herða á steinbití Eigi vildi steinsi þar vera og kom ser einnig þar út úr sam|élagi annarraí þarfiegra steina. Þá var körlunum, sem sjóinn sóttu út yfir Látraröst nóg boðið. Létu þeir hann sjðan liggja, þar sem hann var komipn, jusu hann yatni oj| ktílluðu hann Júdas. Sérhllfni hentaði ekki Látrarastarmönnum á þeim tíma, né öðrum. Hún hentaði hvergi og ekki heldur enn ef vel á að f ara. Fáein dæmi svo um heiðursmenn, sem blása á sérgæðin og henda ágirndinni út I veður og vind: Að Hnjóti virðist bóndinn gera fullt svo miklar kröfur til sín I hljóði sem samfélagsins með óhljóðum. Hann hefur komið upp merkilegu munasafni (byggðasafni) á eigin kostnað og hýsir það á heilli hæð í húsi sfnu á sama manns kostnað. I Laugaskólakjallara I Dölum sáum við líka mikið munasafn, sem Magnús Gestsson hefur dregið þar saman Framhald á bls. 16. ©

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.