Lesbók Morgunblaðsins - 05.05.1979, Blaðsíða 8

Lesbók Morgunblaðsins - 05.05.1979, Blaðsíða 8
Þetta er birna núnwr 1795. Hún varð víofrwg fyrir Þeð að twra á aér. senditwki mánuðum saman á iaið sinni frá Alaska til Síberíu. Eölithvötin vísaði twnni leið, an tilgangurinn var að finna sameiginlegan stað, Þar sam birnumar fwða unga sfna. g, Á ísaárum hefur bað ítrakað átt sér stað aö bjarndýr komu hér uppá landið og þöttu einlægt vágestir. Hræðsla manna við bjamdýr í nyrstu byggöum landsins, var heldur ekki út í bláinn, Því trulega er ógerningur að verjast soltnum birni án þess að hafa til þess skotvopn. Örnefni benda til þess að bjarndýr hafi sést hér annað veifiö allt frá landnams- ötd og má vel ímynda sér, að mönnum hafi ekki Þðtt árennilegt að vinna á bangsa áður en skotvopn komu til sogunnar. Bjarndýrið, hvítabjðrninn eða ísbjðrn- inn eins og hann er nú oftast nefndur, er dœmi um frábœra aðlögunarhæfni nátt- úrunnar. Bjöminn er konungur noröur- hjarans og engin skepna getur unnið é honum. Sagt er bjamdýr geti brotið álnarpykkan, eða 60 cm Þykkan ís með hramminum. En bjarndýr um hefur farið fœkkandi, mest af manna völdum, — og nú eru í gangi aðgerðir og rannsóknir til Þess að fylgjast með ferðum dýrsins og fremur leitast við að vemda Það en eyða Því. í pví sambandi er erfiðast að berjast við græðgi mannsins; bjarndýrsfeldur hefur alltaf Þðtt og Þykir ennpá kon- ungsgersemi. Þessi feldur er eitt af undraverkum náttúrunnar og einmitt Það sem gerir biminum kleift að lifa á ísbreiðum norðursins. Það sem hór er sagt um bjarndýr, er samantekt úr Þýzka vikuritinu Quick. Þar segir m.a. frá austurríska fjallgöngu- manninum Bernd Mubka, sem tók Þátt í vísindawioangri til Magdawnfjaroar é Svalbarða. Hann vaknaoi við vondan draum einn morguninn: Tjaldinu var svipt ofan af höniim, sem vwri Þaö úr pappfr og risastðrt bjarndýr stöð á MEÐ LIPURÐ KATTARINS en heljaraf I í hramminum afturtöppunum yfír manngreyinu, Þegar Mubka nuddaði stírurnar úr augunum. gafst ekki tfmi til að hrópa á hjálp; bjarndýrið sló til hans með vinstri hramminum svo sem bjarndýra er vani. Mubka féll til jarðar stórslasaður, en björninn réoist Þegar á hann og beit hann til bana. Allt gerðist Það svo akjótt, að félagar Mubka komu ekki á vettvang fyrr en um seinan. í annan staö nefnir þýzka vikuritiö dæmi um bjarndýr, sem kom mönnum á óvart og svipti upp dyrum í karlaklúbbi í bænum Churchill í Manitoba. Þar dund- uöu menn sér viö pílukast og urðu orölausir, þegar bangsi drattaöist inn- skeifur eftir gólflnu í áttina til peirra. Barþjónninn var fyrrum liöþjálfi úr brezka hernum. Honum varö á aö æpa: „Aögang- ur bannaður nema fyrir félaga, — út héðan". Og hvað skeður; bjarndýriö, hlýöir eins og hundur og labbar sneipt út. Þannig eru birnir; óútreiknanlegir. Hér eru dæmi um tvö. Annaö er óargardýr, en hitt er eins og vel vaninn hundur. Hvernig er raunverulega skaplyndi þessa dýrs, sem býr á ísbreiöum heim- skautsins, og er jafnt í sjó sem á landi? Flestir heimskautafarar yppta öxlum og fullyröa, um leiö og þeir taka ðryggiö af byssum sínum, aö ísbirnir séu óútreiknan- Fylgst er nwð bjamdýrum úr lofti og til bess að gara rannsóknir auðveldari, eru aum dýranna avwfð og máluð á Þau núnwr, sam ajást langar leiöir. legir. En þrátt fyrir, aö þetta spendýr sé mjög háþróað, fylgir þaö vissri eólishvöt í þessu harðgerða umhverfi sínu. Þess vegna er vel. hægt aö áætla framferöi þess, eins og hægt er aö áætla framferöi þeirra dýra, sem eru ótrufluö í umhverfi sínu. Þetta er skoöun hins kunna spen- dýrasérfræöings Dr. Theodor Haltenorth í Munchen. Alwin Pedersen, danskur náttúrufræö- ingur, heldur því fram, aö bjarndýriö vilji í raun og veru aöeins vera í friöi og fá aö afla sér matar ótruflaö. Pedersen hefur oftar en 200 sinnum oröið á vegi „hvíta risans" í daufri birtu miönætursólarinnar. „Ef björn kemur þrátt fyrir allt í áttina til manns, er þaö annaðhvort af hungri eöa forvitni. Þaö er þó sjaldgæft aö hungraöur björn ráöist á mann." Bjarndýrið, sem drap Hubka, haföi veriö á veiðum í ísbreiöunni viö austur- hluta Spitzbergen, en rekiö síöan meö rekís aö suöurströndinni, þar sem ísinn bráönaöi í golfstraumnum. Eftir langa og matarlausa sjóferö haföi Nanook, eins og Eskimóarnir kalla hann, synt til lands og haldiö í átt aö selveiöistöðvunum í noröri. Birnir geta veriö lengi matarlausir, því annars gætu þeir ekki komist af, en löng fasta veikir siöferöiskennd þeirra. Þessi björn drap ekki af drápsfýsn, heldur úr neyö. Hann tók fórnarlamb sitt í kjaftinn og synti burtu meö líkiö og fannst hvorki af því tangur né tetur. A öskuhaugunum í Churchill er aftur á mó.ti svo mikiö af ætu rusli, aö birnirnir þurfa ekki aö svelta. Churchill er enda- stðö járnbrautarinnar, sem flytur hveiti frá komekrum Kanada aö höfninni, þar sem því er síðan lestaö í skip til Evrópu. Auk þessa liggur Churchill á aldagamalli slóö ísbjarnanna. Á hverju sumri halda þeir í noröurátt, 400 kílómetra meöfram ströndinni, aö Kap Churchill, sem er klukkustundar akstur frá bænum. Þar bíða stríöalin karldýrin vetrarins. Þau vilja ekkert meö kvendýrin hafa nema á' frjóvgunartímanum, sem er frá mars til aprílloka. Þau gerast ráörík og plássfrek og reka kvendýrin, ungana og hálfvöxnu karldýrin í burtu í vesturátt, en þaö er einmitt í áttina aö bænum. „Frá septembermánuöi má sjá barndýr þvælast um göturnar í Churrchill bæöi á nóttu sem degi," segir náttúrufræöingur- inn Richard C. Davis... „Stundum fylgir þeim hópur barna og hunda, en einnig má sjá heimamenn meö Ijósmyndavélar sínar aö ná myndum af þessu fyrirbæri. Þaö er gert grín aö yfirvöldum bæjarins, sem reyna aö halda dýrum í öruggri fjarlægö frá mannfólkinu. ©

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.