Lesbók Morgunblaðsins

Ulloq
Ataaseq assigiiaat ilaat
Saqqummersitaq pingaarneq:

Lesbók Morgunblaðsins - 16.07.1983, Qupperneq 2

Lesbók Morgunblaðsins - 16.07.1983, Qupperneq 2
Böövar Guðlaugsson Heimur hins heyrnar- skerta Oft er sagt um alvarlega heyrnarskert fólk: 0, hann eöa hún heyrir þaö sem hann eöa hún vill heyra. Þetta er alrangt. Því fer fjarri aö heyrnardauft fólk vilji ekki heyra þaö, sem sagt er viö þaö eöa talaö í návist þess. En tilviljun ræöur því oft, hvaö hinn heyrnardaufi heyrir og hvaö ekki. Oft kemur fyrir aö hann læst heyra hvaö sagt er til aö forðast aö endurtaka þurfi frásögnina fyrir hann einan. Heyrnarskerðing er ein teg- und fötlunar, og fötlunin þá náttúrulega þeim mun alvar- legri sem skerðingin er meiri. Ég er engan veginn viss um, að fólk geri sér grein fyrir því, hve skert heyrn er alvarleg fötlun, og á ég þá vitaskuld við skerð- ingu á háu stigi, svo mikla t.d. að fólk verður að nota heyrnar- tæki til þess að geta að ein- hverju gagni fylgst með venju- legu mæltu máli. Viðhorf almennings til þess- arar tegundar fötlunar hefur þó breyst mikið á seinni árum, að ég hygg, eins og raunar viðhorf samfélagsins til fatlaðra og sjúkra yfirleitt. En ég held að talsvert skorti á, að almenning- ur geri sér í raun og veru grein fyrir því, hvers alvarlega heyrn- arskertur einstaklingur fer á mis í daglegri umræðu fólks. Þ'etta er að ýmsu leyti mjög skiljanlegt. Heyrnarskerðing verður síður greind í fljótu bragði en margar aðrar fatlanir, fólk ber hana ekki utan á sér, fljótt á litið. í öðru lagi áttar velheyrandi fólk sig misjafnlega vel á því, hve talað orð er stór þáttur í samskiptum. manna, þýðingarmikil tjáskipti í dag- legri umgengni einstaklinga hvers við annan. Auðvitað má segja, að það sé bættur skaðinn fyrir hinn heyrnarskerta, þótt hann heyri ekki allt, sem talað er í návist hans, það er svo sem nóg af málæði, sem enginn hef- ur gagn eða gaman af að heyra. 2 Lausnin er ekki að brýna raustina Hitt er miklu lakara, að oft ræður tilviljun ein því, hvaða orð og setningar hinn heyrn- arskerti grípur, og hvað fer fram hjá honum. Það getur allt eins verið, að hann nemi vita þýðingarlaust snakk, en missi af kjarna málsins, og fái alranga mynd af inntaki umræðunnar. Oft misheyrir heyrnarskert fólk líka það sem talað er við það, og svarar þá alveg út í hött. Getur slíkt hljómað hjákátlega, og þykir oft hin besta fyndni, en er þó ólíkt góðlátlegri og lausari við alla illkvittni en áður var, finnst mér. Heyrnarskert fólk hváir vitanlega oftar en fólk með óskerta heyrn, og skiljan- lega verða viðmælendur þess oft óþolinmóðir, þegar þeir þurfa að tví- eða þríendurtaka sömu setninguna. Grípa þá margir til þess ráðs að hækka röddina upp úr öllu valdi, nánast æpa, svo að hinn heyrnarskerti dauðsér eftir því að hafa verið að hvá, og ofgera máske bæði þolinmæði og raddböndum viðmælandans. Á hinn bóginn er heyrnarskerð- ingu margra þann veg háttað, að það er engu betra að æpa hátt á þá en tuldra niður í bringu sér, hvort tveggja er hæpin aðferð til að láta heyrnarskert fólk nema orðræðu sína, þannig að gagn sé að. Skýr framburður, þar sem kveðið er vel að hljóð- um málsins, en ekki aðeins tæpt á þeim, skikkanlegur talhraði, en ekki eins og verið sé að tala í ákvæðisvinnu eða uppmælingu og fólk fái visst gjald fyrir hvert orð, er miklu vænlegri leið til að láta heyrnarskert fólk heyra til sín en óp og tuldur. Ég hef oft velt því fyrir mér, hvort fyrirlesarar eða upplesar- ar yfirleitt geri sér grein fyrir því, að áheyrendur þeirra kunni að heyra misjafnlega vel. Dettur þeim nokkurn tíma í hug, að þeir kunni að þurfa að breyta framsögn sinni eitthvað, til þess að inntak ræðu þeirra komist sem best til skila? Auðvitað ætti hver sá sem hefur svo skerta heyrn, að hann nemur ekki venjulegt mælt mál að nota heyrnartæki. En þegar fyrirlesari talar ofan í ræðu- púltið við skrifuð blöð, og þá gjarnan í mjög lágum tón, sennilega af kurteisisástæðum, þá koma heyrnartæki að tak- mörkuðu gagni. Sem trúnaðarmál væri ... Þetta á einnig við í ýmsum stofnunum, sem almenningur þarf að leita til; afgreiðslufólkið talar svo lágt og hratt, að veru- lega heyrnarskertur maður fylg- ist ekki með. Hitt er annað mál, að þegar maður biður um nánari upplýsingar og vekur athygli á lélegri heyrn sinni, þá bregst flest afgreiðslufólk vel við og leggur sig fram um að tala hægt og skýrt. Iðulega er manni líka vísað inn til einhvers ákveðins fulltrúa, sem „hefur með málið að gera“, eins og sagt er, og full- trúinn reynist oft tala við mann, eins og verið sé að hvísla í trún- aði að manni þýðingarmiklu leyndarmáli. Slíkt hentar heyrnarskertum illa. Hér hefur aðeins verið drepið á örfá atriði, sem gefa til kynna örðugleika heyrnarskertra í samskiptum við talað mál. Fjölmargt fleira mætti nefna. Hér hefur hins vegar ekki verið rætt um algera heyrnleysingja, enda hef ég ekki eigin reynslu við að styðjast í því efni. En nú spyrja kannski ein- hverjir; Hvernig í ósköpunum getur heyrnarskert barn lært að tala nokkurn veginn eðlilega? Er þá átt við barn, sem að mjög takmörkuðu leyti heyrir hvað talað er í nánasta umhverfi þess. Sem svar við þessu vil ég segja eftirfarandi: Frændi minn einn var strax í bernsku alvar- Iega heyrnarskertur, og þegar í ljós kom, að hann lærði ekki að tala með eðlilegum hætti tók amma mín til sinna ráða og bókstaflega kenndi drengnum sínum að tala. Hún sat með hann og lét hann hafa eftir sér orð og setningar og útskýrði merkingu þeirra fyrir honum; Þetta sagði móðir mín mér, og ég veit það er satt. Drengurinn lærði svo að lesa með aðstoð ömmu og heimiliskennara. Og löngu seinna, þegar þessi frændi minn var orðinn fulltíða maður, dáðist ég oft að því, hve ótrúlega glúrinn hann var í stafsetningu. En vafalaust hefur afburða traust sjónminni og minni yfir- leitt, komið þar til. Sendibréf, sem hann skrifaði, voru að jafn- aði kórrétt stafsett, stuttorð og oft barnslega einlæg, en aðal- efninu alltaf komið afdráttar- laust til skila. Þessi frændi minn gat engan þátt tekið í samræðum í margmenni, t.d. við matar- eða kaffiborð, það varð að tala við hann einan og alveg hjá honum, ef maður vildi láta hann heyra til sín. Ég minnist þess sem krakki, að hann var stundum að spyrja um hvað fólkið hefði verið að tala við matborðið áðan, þegar allir hlógu svo mikið? Óþægileg tilfinning Því miður gat maður ekki nærri því alltaf gefið fullnægj- andi svör. Oft hafði umræðuefn- ið verið stórum fáfengilegra en hann hélt, og stundum hafði maður blátt áfram ekki nennt að hlusta svo náið, að maður gæti endursagt honum samræð- urnar að neinu gagHi. Ég fann oft, að honum sárnaði þetta, og hélt jafnvel, að maður væri vilj- andi að leyna hann einhverju, og á hinn bóginn fannst mér hann stundum óheyrilega forvitinn. Ég skildi því miður ekki fyrr en löngu síðar, hve sárt það hef- ur verið að sjá glaðlegt masandi fólkið allt í kring um sig, en

x

Lesbók Morgunblaðsins

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.