Lesbók Morgunblaðsins - 07.06.1986, Blaðsíða 6

Lesbók Morgunblaðsins - 07.06.1986, Blaðsíða 6
Guðmundur Guðmundsson hlynnir aðgróðrí ríð danska sendiráðið. Ragnar Jónsson heyrði leikið á píanó, var það í „Húsinu" á Eyrarbakka. Þá veit maður það að dönsku kaupmennirnir voru ekki menningarlausir. Dönsku kaupmennirnir við einokunar- verslunina höfðu margir rnikil áhrif á menningu okkar. Til dæmis má nefna að prófessor Haraldur Sigurðsson sem hefur kennt við tónlistarskólann í Kaupmanna- höfn, kynntist fyrst tónlist í „Húsinu". Hann hefur sagt frá þvi. Þar fékk hann að leika á píanó. Ragnar hefur sagt mér það. Það fínnst mér gott. Loksins fengum við bíl og keyrðum til Reykjavíkur. Það var þoka og ferðin tók langan tíma. Ég man að biskupinn sat og kenndi ungu prestunum hvaða skírnarnöfn mætti nota á íslandi. Plestir vilja skíra staðbundnum þekktum nöfnum, ekki undar- legu samblandi útlendra nafna. Þegar við komum til Reykjavíkur hefði hann getað látið mig taka próf. Þá og um alla framtíð hafði ég lært hvaða nöfnum fólk gat látið börnin sín heita á íslandi. Ferð eins og þessi var einkennandi fyrir innihaldsríka, mannlega og gamansama upplifun sem alltaf hendir þegar rnaður er á ferðalagi á íslandi. Það er einkennilegt að maður veit aldrei hvað fyrir kann að koma, en alltaf kynntist maður fólkinu betur og betur. Viljiðþér nú ekki segja okkur frá herran- um sem þér dönsuðuð við um daginn? Já, það var fyrir þremur vikum í lýð- háskóla. Þar var listsýning og hátíð þegar sýningin var opnuð. Þá fóru allir að dansa eins og venja er á lýðháskólum, allir í kring- um tré, sönginn um Þyrnirósu, kvæði sem þekkist einnig á íslandi. Og þá var maður vinstra megin við mig sem ég þekkti ekki og veit ekki enn þann dag í dag hver var. Allt í einu segir hann við mig þarna á lýð- háskólanum um miðja nótt: „Kunnið þér að beygja hestur í fleirtölu á íslensku?" Þetta var svolítið undarlegt, en ég verð að segja að ég var ánægð því þetta kunni ég vel. Eitt af því sem undraði mig nokkrum dögum eftir að við komum til Reykjavfkur oggekk niður Hverfisgötu að utanríkismála- ráðuneytinu, hitti ég mann sem ég þekkti dálítið frá gömlu dögunum og þegar við skildumst sagði hann: „Bið að heilsa bónd- anum." Og það tók mig dálitla stund að skilja og ég áttaði mig ekki alveg strax á því hvað hann átti við og að á íslandi notuðu menn heiðursnafnbótina bóndi. Einn helsti kostur hússins á Hverfisgötu sem á margan hátt hafði verið niðurnítt var að þar var mikið húsrými og vegna þess að íbúðin var á efri hæðinni og skrifstofurn- ar á neðri hæð, gat maður einnig notað neðri hæðina til að taka á móti gestum. Það gerðum við þrisvar eða fjórum sinnum. Einnig breyttum við þeim og gerðum að litlum görðum í „Pileallén" og breyttum með ýmsum hætti. Það var hægt að borða niðri og svo varsafnast saman og dansað á efri hæðinni. Ég hafði mikla ánægju af þessu. Okkur þótti ákaflega gaman að bjóða til okkar fulltrúum íslenskra félagasamtaka, t.d. þegar bændur héldu fundi í Reykjavík. Einnig þegar norrænir prestar héldu fundi, sömuleiðis á mótum íslenskra kvenna þar sem voru frú Sigríður Magnússon, sem var formaður kv°nréttindafélagsins, og frú Guðrún Pétursdóttir frá Kvenfélagi íslands. Það var ein af mínum ánægjuleflrustu stund- um þegar ég fór frá íslandi að frú Guðrún Pétursdóttir, sem í sannleika sagt var ekki sérstakur Danavinur gekkst fyrir miklu skilnaðarhófi. í því hófi töluðum við beint frá hjartanu, eins og við meintum, um kynni okkar og hvað áunnist hefði um skilning okkar á milli. Mesta og stærsta verkefnið var að semja um það sem við tæki er sambandslögin féllu úr gildi. Það voru mörg sérmál, ríkisborg- araréttur Dana á íslandi og íslendinga í Danmörku. Það var spurningin um rétt Færeyinga við veiðar á Islandsmiðum og um verslunarmál, ýmis fjármál sem þurftu að ræðast, þar sem skoðanir voru skiptar, en þó fór allt fram með friði og ró. Það má þó segja þrátt fyrir ýmis vandamál sem þurfti að leysa í viðskiptum ríkjanna. Þegar maður minnist jákvæðra hluta verður manni hugsað til fslenskra stúdenta og dvalar þeirra^ á stúdentagarðinum í Kaupmannahöfn. Ég held að það hafi verið strax á tímum Friðriks konungs annars að stúdentar frá íslandi og Norður-Noregi fengu þrjár máltíðir á dag þar sem ekki var gert ráð fyrir að fjölskyldur þeirra gætu sent þeim mat. Svo seinna þegar stúdenta- garðurinn var reistur á stjórnarárum Krist- jáns fjórða, fengu íslendingar sinn hlut og þar með aðgang að evrópskri menningu og þeim námsgreinum sem hafa yerið svo mikils virði fyrir ísland, æskulýð íslands og íslands gáfuðu ungmenni í gegnum aldirnar. Það hefur ekki aðeins verið yfirstéttarfólk, efhafólk og auðmannssynir sem var valið vegna auðlegðar til náms. Þetta hefur mér alltaf þótt vænt um og ég hef hugsað um það. í sambandi við sambandsslitin, einnig af hálfu Dana, urðu handritamálin mikils- verðust allra mála. Það er mér mikil gleði að minnast þess að þeim málum lyktaði á glæsilegan, fagran norrænan hátt. Það varstundsem aldreigleymist. Má ég afhenda yður þennan bækling. Hann er um garðinn í Reykjavík. Þakka yður fyrir. Má ég biðja yður að segj'a frá blómaræktunyðar í Reykjavík? Fannstyður ekki kvíðvænlegt að koma tilþess hrjóstruga lands, þar sem tæpast erræktaðgrænmeti'svo nokkru nemi? Já, þá er nú fyrst að segja frá því að ég hef ekki sérstakt dálæti á grænmeti svo það varð nú ekki mikið um þess konar ræktun. En hvað um blóm? Já, blóm. Það var óhætt að treysta Guð- mundi Magnússyni fyrir blómaræktun. Þar áttum við hauk í horni. Ég held að hann hafi um áratuga skeið með einstökum hætti hugsað um blóm og gróður sendiráðsins með þeirri alúð og nærfærni að ég hef aldrei séð meira blómaskrúð en í Reykjavík. Ég held að það sé vegna þess hve næturnar voru bjartar að blómin döfnuðu svona vel. Aftur á móti fannst mér svolítið leiðinlegt að þessar ítölsku skálar við inngangshliðið áttu heima í öðru loftslagi og þar var ekki annað að sjá en hálf visin blóm. En heimsókn konungshjónanna gladdi okkur. Þá fengum við stóra sendingu af blómalaukum frá Danmörku og við gróðursettum blóm í skál- arnar við innganginn og einnig í garðinn, þannig að í byrjun aprílmánaðar var allt í fullum blóma. Það hafði mig ævinlega deymt um. Ráðskona mín sá um allt húshald í sendi- herrabústaðnum. Það var frú Nielsen. Hún var einstök og óviðjafnanleg. Hún kom með mér frá Danmörku og var mér tit mikillar hjálpar þau sjö ár sem ég dvaldist á íslandi. Það birtust margar myndir frá konungs- heimsókninni. Þérmuniðþann tíma vel. Já, það verður minnisstæður atburður. Það var sögulegur viðburður. Fyrst og fremst vegna þess að það var í fyrsta sinni er dönsk konungshjón heimsóttu frjálst ís- Iand og það var til mikillar gleði að allt heppnaðist vel, heimsóknir hjá einstakling- um, sýningin í leikhúsinu og vitundin um það að almenningur fagnaði dönsku kon- ungshjónunum. Eg verð að segja að það voru indæl þáttaskil á ferli mínum áður en ég hvarf heim. Ég held að konungsheim- sóknin hafi átt mikinn þátt í að bæta sambandið milli landanna. Einhvern veginn fannst mér að íslending- ar er sóttu Dani heim að loknu stríði og skilnaði væru þeirrar skoðunar, aðDanir felldu sig ekki við málalok, skilnað fslands ogDanmerkur. Nei, það var erfitt fyrir íslendinga að skilja þá auðmýkingu sem Danir urðu að þola vegna hernáms Þjóðverja. Almenn afstaða Dana, vel að merkja þeirra sem ekki þekktu sambandslögin, var sú, að ís- lendingum bæri að taka tillit til hins aldraða konungs,_ sem naut mikilla vinsælda í Dan- mörku. Á hverjum degi söðlaði hann hest sinn og reið um götur Kaupmannahafnar til þess að hvetja þjóð sína. Af þeim sökum hefðum við gjarnan óskað þess, að íslend- ingar hefðu slegið ákvörðun sinni á frest. Það má ekki glepja okkur sýn. Margir hafa bent á það að við vorum líka hersetin þjóð, hemumin og gátum því ekkifylgst meðfréttum frá Danmörku. Það er hugsanlegt. Það verður oft mis- skilningur vegna skorts á upplýsingum og þess vegna var það mjög fallegt og karl- mannlegt af konungi að senda símskeytið 17.júníl944. Eg mætti kannski spyrja yður um afstöðu til kvenréttinda. Maður opnar naumast blað án þess að sjá greinar varðandi þau mál. Já, en ekki eftir mig lengur. Hefuryður aldrei fundist þér vera undir- qkuð? Ég held að við sem erum svo heppnar að hafa fæðst um 1900 lifum hamingjusama tíma og getum verið algjörlega kvenlegar og þroskað hæfileika okkar án þess að þurfa að vera kúgaðar. Láita kúga sig, sjá fyrir sér eða á annan hátt vera háður gömlum lifnaðarháttum. Þess vegna koma nú svo margar konur til starfa ekki bara í opinber embætti en í ýmis önnur störf í þjóðfélaginu og það er mjög gleðilegt. Að það taki langan tíma þarf engan að undra, þar sem misrét- tið hefur viðgengist þúsundir ára um allan heim, stutt af öllum trúarbrögðum. Það er ekki hægt að neita því að fólk reyndi stundum að stríða mér á íslandi f þeirri von að ég tapaði jafnaðargeðinu. Það held ég hafi hent mig aðeins einu sinni og það var við 100 ára afmæli póstþjónustunn- ar á íslandi að mig minnir. Það var gesta- móttaka í húsinu við tjörnina, Ráðherrabú- staðnum. Það stóð heill hópur af fólki, starfsmenn og aðrir sem höfðu haft störf með höndum við póst og síma. Guðmundur Hlíðdal var þarna. Svo byrjaði ég að heilsa fólkinu, þangað til einn af gestunum segir um leið og hann kynnir sig: „Ég er svo óheppinn að vera fæddur í Danmörku." Þá gat ég ekki setið á mér lengur og sagði: „Ég held, hr. prófessor, að óheppnin hafi verið okkar megin." Þetta voru mjög alvarlegir tímar milli landa sem höfðu á ýmislegan hátt unnið saman og tilheyrt hvert öðru í fimm hundruð ár, þess vegna var ég mjög þakklát fyrir að eiga þátt í því að treysta vináttubönd þjóðanna er áttu svo margháttuð samskipti um aldaraðir og stofna til nýrrar vináttu. Pétur Pétursson er útvarpsþulur. Um Ole Kortzau sem bæði er arkitekt, málari og einn kunnasti listhönnuður Dana um þessar mundir Skreytingar á postuiin fyrír Den Konge- iige Porcelinsfabrík. nmnii.....nn.iyiiii......miiniiiiiiiiiwi«iii|r-i Y'^WR Bekkurínn — vatnsiitamynd frá 1972. Klæðnaður, hannaður af Ole Kortxau.

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.