Lesbók Morgunblaðsins - 17.01.1987, Blaðsíða 3

Lesbók Morgunblaðsins - 17.01.1987, Blaðsíða 3
^m :; * m @ b m m m m e h m ® op h b Útgefandi: Hf. Árvakur, Reykjavík. Framkvstj.: Haraldur Sveinsson. Ritstjórar: Matthias Johannessen, Styrmir Gunnarsson. Aðstoð- arritstjóri: Björn Bjarnason. Ritstjórnarfulltr.: Gísli Sigurðsson. Auglýsingar: Baldvin Jóns- son. Ritstjóm: Aðalstræti 6. Simi 691100. Mannkynið er búið að vera mun lengur að bjástra á jörðinni en haldið var fyrir fáum áratugum. Breyttum skoðunum á því valda m.a. upp- götvanir, sem vísindamennirnir Louis og Mary Leakey hafa gert í Tanzaníu, þar sem þau hafa fundið 3,7 milljón ára gamla slóð. Rostungar kunna betur við sig á norðurhjaranum og við strendur Alaska er mikill fjöldi þeirra. Lifnaðarhættir þeirra eru sérkennilegir, t.d. mynda karl-rostungarnir einskonar karia- klúbb á Round Island og líta ekki við kvenpeningnum fyrr en í skammdeginu - og ástalífið gerist í kafi. Forsíðan sýnir, að margt er skrýtið í kýrhaus listar- innar eins og fyrri daginn. Það er þó eins og sjá má mannshaus, sem þarna er á ferð- inni og höfundurinn er Robert Lostutter, bandaríkjamaður frá Chicago, sem orðinn er frægur fyrir vestan fyrir myndir af þessu tagi. Myndin er birt í tilefni umfjöllunar um bandaríska myndlist: Stefnur til allra átta, sem birtist hér í Lesbók og er eftir Gísla Sigurðsson Bíllinn er búinn að vera förunautur og þarfasti þjónninn í 100 ár. En þegar þeir Daimler og Benz hófu framleiðslu á farartækinu 1886, hafði hægfára þróun átt sér stað mestalla öldina og búið var að fínna upp eitt og annað, sem gerði bílinn mögulegan. Frá því segir Jón B. Þorbjörnsson. INDRIÐI G. ÞORSTEINSSON: Nýársdags- morgunn 1987 Árerliðið, öldin dvínar enn errunninn morgvnn. Dagvr lengist, lundin hlýnar. Löng er orðin nótt að sinni. Upp með skál við eldri kynni. Einn égsit aðhugsun minni. Vakiég, en vakafleiri, við sitt glingur dunda unsþeir verða menn aðmeiri. Mitt íeinsemdinni eins oghjartsiátt annan fmni. Einn égsit aðhugsun minni. Hvarmaljós frá Hðnum árum logaþennan morgun, tindra föl á tunglskinsbárum þótt tíminn áþeim vinni. íölkolluþótt eitthvaðgrynni einn sit ég að hugsun minni. Ársem kveður, ársem kemur, aðeins brot aftíma. Ævileiftur, nótt sem nemur, núermálaðlinni. Ekki svoégá mér fmni. Einn sit ég með hugsun minni. B m þessar mundir þurf- um við oft til þess að taka, að ræða saman um ímyndaðar og óraunverulegar ríkis- stjórnir; alvörustjórnin hans Steingríms Her- mannssonar er löngu horfm í skuggann af öllum þykjustustjórnunum sem kannski taka við af henni með vorinu. En hvaða nöfnum gegna þær nú réttu lagi, allar þessar gersemar? Og þá alveg sérstaklega það splunkunýja hugarfóstur sem gert var að heiman undir heitinu ,jafn- aðarstjórn", en hefur sætt hálfgerðu aðkasti fyrir að vera bara enn ein vinstrí stjórnin. Eða hvað er eiginlega vinstri stjórn? Athug- um söguna. Núverandi flokkakerfi hefur verið við lýði í stórum dráttum síðan 1942. Á því tíma- bili hafa verið myndaðar ellefu meirihluta- stjórnir. En aðeins tvenns konar stjórnar- mynstur heur endurtekið sig. Algengast er samstarf af því tagi sem nú stendur: Sjálf- stæðisflokkur og Framsóknarflokkur saman. Um þetta er stundum haft niðrunar- heitið „helmingaskiptastjórn", en það er ekki nothæft fyrir aðra en andstæðinga Vinstri stjórn, hvað er það? slíkrar stjórnar. Ef við notum á annað borð hugtakið vinstristjórn, þá virðist einsýnt að láta þetta gagnstæða fyrirbæri heita hægri stjórn. Um hægristjórnir höfum við þá fjögur hrein dæmi: stjórn Steingríms Steinþórsson- ar 1950, Ólafs Thors 1953, Geirs Hallgríms- sonar 1974 og Steingríms Hermannssonar 1983; svo er stjórn Stefáns Jóh. Stefánsson- ar 1947 afbrigði af sama mynstri, þótt Alþýðuflokkurinn væri þar með aukreitis. Hitt stjórnarmynstrið, sem upp hefur komið oftar en einu sinni, er Framsóknar- flokkur, Alþýðuflokkur og Alþýðubanda- lag. Þannig var stjórn Olafs Jóhannessonar 1978, og þannig hafði stjórn Hermanns Jónassonar 1956 einnig verið saman sett, en það var einmitt hún sem sjálf kallaði sig vinstristjórn. En það heiti er einnig rótgróið um stjóm Ólafs Jóhannessonar 1971, þar sem Framsóknarflokkur og Alþýðubandalag unnu ekki með Alþýðuflokki, heldur Sam- tökum ftjálslyndra og vinstrí manna, og einnig var því haldið fram um stjórn Gunn- ars Thoroddsen 1980, þar sem fáeinir sjálfstæðismenn mynduðu meirihluta með Framsóknarflokki og Alþýðubandalagi, að hún væri nánast vinstristjórn líka. Hér eru þegar taldar níu af ellefu meiri- hlutastjórnum tímabilsins, og eiga þær eitt sameiginlegt ailar: Framsóknarflokkinn. Hann hefur nefnilega verið — í eigin augum og í reynd — hinn náttúrulegi stjórnarflokk- ur, miðflokkurinn, sem starfar til hægri eða vinstri eftir atvikum, deilir og drottnar. Og „vinstristjórn" — það er í rauninni framsókn- arhugtak, komið á dagskrá hjá framsóknar- mönnum löngu áður en Hermann Jónasson gerði það í fyrsta sinn að veruleika. Ég held að veruleikinn og málvenjan falli best saman með því að við köllum það hægristjórn sem Framsóknarflokkurinn stendur að með Sjálfstæðisflokknum, en vinstristjóm sem Framsóknarflokkur á hlut að án Sjálfstæðisfiokks. Meirihlutastjórnir án Framsóknarflokks- ins eru svo sárasjaldgæfar að þær skiptast ekki í neinar tegundir, heldur taka þær sér sérstakt nafn hverju sinni: Nýsköpunar- stjórn, Viðreisnarstjórn (fleiri eru þær nú ekki, og það þótt leitað væri 60 ár til baka). Og hin hugsaða „jafnaðarstjórn", sem hvorki Framsóknarflokkur né Sjálfstæðis- flokkur ætti hlut að væri auðvitað svo splunkuný uppákoma að hún verðskuldaði þess vegna nýslegið nafn, ef hinir áformuðu aðstandendur hennar gætu komið sér saman um nafnið. HELGI skúli kjartansson

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.