Lesbók Morgunblaðsins - 16.05.1987, Blaðsíða 3

Lesbók Morgunblaðsins - 16.05.1987, Blaðsíða 3
HsnnasisKiBsisiiimiiii Útgefandi: Hf. Árvakur, Reykjavik. Framkvstj.: Harakrur Sveinsson. Rfistjórar: Matthias Johannessen, Styrmir Gunnarsson. Aðstoð- arritstjóri: Bjöm Bjarnason. Ritstjómarfulltr.: Gisli Sigurðsson. Auglýslngan Baldvin Jóns- son. Ritstjórn: Aðalstrætí 6. Slmi 691100. Forsídan er af málverki eftir Einar Hákonarson, sem hann nefnir Ævintýri og er á sýningu hans á Kjarvalsstöð- um. Af því tilefni er samtal við Einar ásamt fleiri myndum eftir hann og ræðir hann þar t.d. tákn- myndir, sem skjóta upp kollinum hjá honum í vaxandi mæli, nútíma myndmenntun, eða öllu heldur mennt- unarskort, svo og starf sitt sem forstöðumaður Kjarvalsstaða. Lauga- vegurinn Múrrista hefur gengið gegnum ýmis þróunarstig svo sem fram kemur í annarri grein Guðjóns Friðrikssonar sagn- fræðings, sem hann nefnir „Ljúfri mætti ég snót" og vísar þá til þess, að eitt sinn gengu allir karl- menn með hatta og þá var sjálfsagt að taka ofan, þegar maður mætti ljúfri snót. heitir sú tækni í myndlist, sem Gunnsteinn Gíslason leggur stund á. Hann heldur nú sýningu á myndum af þessu tagi á Kjarvalsstöðum og af því tilefni skrifar Gunnar B. Kvaran grein um Gunnstein og list hans. ..*. ...... .... Bílar ,140 «• 120 100 n % \ ' I i „ 160180^, eru sífellt gerðir hraðskreiðari og nú fást þrjár gerðir, sem ná yfir 300 km hraða á klst. Það hefur þó sína annmarka að aka á þeim hraða, jafnvel við beztu aðstæður og um það skrifar Jón Baldur Þorbjörnsson bílaverkfræðingur. 02284« t <4 e - Í=HV1C3 200 220 « *, 240' B Allir með búmannsklukku aður einn lagði það til í dagblaði í fyrravetur, að sumar- dagurinn fyrsti yrði færður fram til föstudags í fyrri hluta malmánaðar, enda væri oft lítið sumarlegt um sumarmál, en með því að hafa hann á föstudegi rask- aðist vinna minna. Enginn andmælti þessu i blað- inu. Einn bréfritari tók undir það og taldi þetta sjálfsagt mál. Þó hefur engu verið breytt. Þrátt fyrir nafnið getur dagur- inn vitaskuld ekki orðið eiginlegur sumardagur, ekki frekar en að fyrsti dagur ársins gæti orðið venjulegur dagur hins nýja árs. Báðir eru þeir dagar fyrirheita og vona. Ekki veit ég, hvernig hið forna tímatal var ákveðið, með tvískipt- ingu ársins í vetur og sumar, þar sem almanakssumarið spannar yfir vor, sumar og haust í veður- fari. Hugsum okkur, að maður fengi það verkefni að skipta árinu í tvær árstíðir, vetur og sumar, og velja dagana, sem teljast skilja á milli. Hugsum okkur, að hann teldi rétt að fara eftir hitastigi og láta þann hluta ársins, sem er hlýrri en meðalhiti ársins, teljast sumar, en hinn hlutann vetur. Samkvæmt hitamælingum í Reykjavík 1951—80 yrðu skilin 28. apríl og 19. október. Þá yrðu sumardagarnir heldur færri en vetrardagarnir. Nú hafði maður- inn einnig fyrirmæli um að hafa árstíðirnar jafnlangar. Það fengist með því að hafa 4—5 daga undir meðalhita ársins sumarmegin vor og haust, en þá yrðu skilin 23. apríl og 23. október. Sumardaginn . fyrsta bar einmitt upp á 23. apríl í ár, en fyrsta vetrardag upp á 24. október. Verða önnur skil betur valin? Af þessu mætti ætla, að árstíðaskipti fornaldar hefðu verið fundin með nákvæmum veð- urathugunum. Ef sumardagurinn fyrsti yrði færður fram undir miðjan maí og hafður á föstudegi, fengju margir þrjá samfellda frídaga skömmu fyrir næstu þrjá samfelldu frídaga, hvítasunnuna (bæri það ekki líka upp á lögboðna kosn- ingahelgi I maí?). Þá mundi útilega freista margra, sem horfðu til himins út um glugga, en gáðu ekki að gróðurleysi og næturkuldum. íslendingar eru svo mikið sum- arfólk, að þeir hafa sumartíma allt árið. Þannig fær fólk bjartara sfðdegi vor og haust og meira myrkur á morgnana í skammdeg- inu. Börn lenda því í myrkri á leið í skóla mörgum vikum lengur en áður var, þegar klukka fylgdi sól að vetrinum. Víða bæta menn um betur í maí og júní, trúlega að ráði kvenna, og breyta vinnutíma og byrja fyrr til að geta notið leng- ur sólskins að loknum' önnum dagsins. Þeir, sem stjórna landinu og höfuðborginni, opna skrifstof- ur sínar klukkan 8, en þá er sólarklukka 6.35 (höfuðborgarsól- in er nefnilega í hádegisstað fyrst kl. 13.25). Mér þykir ósennilegt, að annars staðar sé farið svo snemma að stjórna, nema ef vera kynni í löndum, þar sem lokað er um miðjan daginn vegna hita. Óhugsandi er, að nokkurs staðar sé hætt að stjórna landi og höfuð- borg eins snemma og hér er gert að sumrinu eða þegar sólarklukka er 14.35. Áður en sími og útvarp tengdu heimilin saman, gat hvert heimili haft eigin klukku, án þess að tímasetning misskildist til vand- ræða. Ýmsir höfðu klukkuna á undan sól, einni, hálfri annarri eða tveimur stundum (mest fjórum stundum, svo ég viti), eða á undan simaklukku, eins og sagt var, og hófu þá t.d. vinnu kl. 9 eða 10, þegar símaklukka var 8. Dagurinn þótti nýtast betur með slíkri blekkingu, enda kallað búmanns- klukka. Ég hef kynnzt fólki, sem ólst upp við hana og þótti munað- ur að fá þannig að liggja fram eftir, en fara þó ekki seinna á fætur en annað fólk, jafnvel fyrr. Nú býr öll þjóðin við búmanns- klukku árið um kring og heldur, að hún leyfi sér að sofa lengur fram eftir en aðrar þjóðir. BJÖRN S. STEFÁNSSON J.L.RUNEBERG Kvæði um bónda Helgi Hálfdanarson þýddi Fram af dalnum, uppi á hrjóstur-heiði, Hróar bóndi sat á rýru koti, braut sitt land með iðjusemi og elju, uppskerunnar vænti úr Drottins hendi; nægjulátur bjó með konu og börnum, brauðs i sveita andlits með þeim neytti, síki gróf og sáði í plægðan akur. Vorið kom, þá leysti fönn og frera, flæddi burt með hálfu nýjan gróður; og með sumri hryðju-veður hrakti helming þeirra axa er sprottin voru; loks kom haust, og öll hin frostið felldi. Kona Hróars hár sitt sieit og mælti: „Hróar bóndi, þú ert gæfusnauður; tökum stafinn! Guð vill okkur granda; grimm er húsgangs raun, en sultur verri." Hróar þrýsti hennar mund og sagði: „Herrann reynir sína, en grandar engum. Settu að hálfu barkar-mél í brauðið; betur mun ég fleiri síki grafa; uppskeru ég hlýt úr Drottins hendi." Konan lét að hálfu börk í brauðið, bóndi gróf nú fleiri síki en áður, fargar ánum, kaupir korn og sáir. Vorið kom, svo Ieysti fönn og frera, flæddi þó ei burtu nýjan gróður; en með sumri hryðju-veður hrakti helming þeirra axa er sprottin voru; svo kom haust, og öll hin frostið felldi. Konan mædd sér barði á brjóst og sagði: „Bóndi minn, þú gæfusnauði halur, deyjum nú, því Guð vill okkur granda! Grimm er feigðin, þó er lífið verra." Hróar þrýsti hennar mund og sagði: „Herrann reynir sína, en grandar engum. Settu nokkru meira af berki í brauðið; betur mun ég stærri síki grafa; uppskeru ég hlýt úr Drottins hendi." Konan jók við barkar-mél í brauðið, bóndi gróf nú fleiri síki og stærri, fargar kúnum, kaupir rúg og sáir. Vorið kom, svo leysti fönn og frera, flæddi þó ei burtu neitt af gróðri; sumar kom, en hryðju-veður hrakti hvorki gróðurnál né korn í öxum; haustið kom, en frostið gekk hjá garði, gullin öx lét standa bg skurðar bíða. StiIItur beygði Hróar hné og mælti: „Herrann reynir sína, en grandar engum." Þá féll kona hans á hné og sagði: „Herrann reynir sína, en grandar engum." Mælti svo til bónda glöð í bragði: „Bregða skaltu sigð með fegins huga, bóndi minn; nú bíða góðir dagar, barkar-méli er ráð að kasta í vindinn og úr hreinum rúgi brauð að baka." Hróar þrýsti hennar mund og sagði: „Herrans raun sá einn er fær að þola, sem í neyð ei sínum bróður gleymir. Settu að hálfu barkar-mél í brauðið; bitinn frosti stendur grannans akur." Johan Ludvig Runeberg (1804—77) var málvísindamaður og fremsta skáld Rnnlands á öldinni sem leið. Hann ritaöi verk sín á sænsku, og hafa nokkur Ijóöa hans veriö þýdd á íslenzku. Þar ber umfram allt að nefna þýðingar Matthiasar Jochumssonar úr söguljóðabálkinum Fánrik Stáls Sanger. LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 16. MAÍ 1987 3

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.