Lesbók Morgunblaðsins - 06.06.1987, Blaðsíða 5

Lesbók Morgunblaðsins - 06.06.1987, Blaðsíða 5
Hin árlega þjóðhátíð 1 Sjónvarpinu: tsienzku lögin kynnt og allir eru að gera það gott. að vísu viss um að það gerist ekki í tíð núverandi útvarpsstjóra, sem hefur ekki minni metnað fyrir hönd útvarpsins en fyrir- rennarar hans. Ríkissjónvarpið hefur að ýmsu leyti vald- ið vonbrigðum og naumast verður sagt, að þar hafí verið haldið jafn vel á spilunum og hjá útvarpinu. Sem myndlistarmanni er mér efst í huga, hvað sjónvarpið hefur ger- samlega brugðist sem ákjósanlegur myndmiðill og augljós farvegur til kynning- ar á myndlist og raunar öllu sem að myndmennt lýtur. En það er rétt, sem Sig- urður A. Magnússon bendir á í grein sinni og nefnir dæmi um frá Frakklandi, að sjón- varpið getur einnig með góðum árangri nýtt sér bókmenntir og hlúð að þeim um leið. Þess í stað er hlúð að síbyljunni með myndböndum af hljómsveitum, sem kaupa- héðna dreymir um að troða inn í sjónvarps- þætti. Það verður stórfrétt og heljarmikill viðburður ef erlendur poppsöngvari kemur til að raula í öldurhúsi; þá er setið fyrir honum um leið og hann staulast út úr flug- vélinni og fyrsta spurningin er klassísk: „How do you like Iceland?" Við slíkum imba- spurningum verður venjulega lítið um svör, því manngreyið hefur varla séð hina unaðs- legu fegurð umhverfis Keflavíkurflugvöll hvað þá meira. Á ári hverju koma hingað einnig annars- konar stjórnur; heimskunnir túlkendur klassískrar tónlistar, sem fá húsfyili þakk- látra áheyrenda í Háskólabíói. En þeir þykja yfírleitt ekki kræsilegt sjónvarpsefni. Ekki virðast forráðamenn sjónvarpsins heldur hafa hugmynd um þá staðreynd, að fleira fólk kemur á sýningar á Kjarvalsstöðum einum á ári hverju en á íþróttavöllinn í Laugardal. EINHÆF ÍÞRÓTTAUMFJÖLLUN íþróttir fá mikla umfjöllun í ríkissjón- varpinu, en raunar eru öll þau ókjör einn samfelldur fótboltaþáttur með dálitlu hand- knattleiks-ívafí, þegar eitthvað er að gerast þar, en allar aðrar íþróttir eru aukaatriði og brotabrotum af þeim skotið inn til mála- mynda. A þessu verður fréttastjóri sjón- varpsins að taka, ef þessi plássfreka umfjöllun á ekki að vera endalaust til skammar og fjölda íþróttaunnenda einungis til skapraunar. Dagblöðin, Morgunblaðið þar á meðal, eru undir sömu sök seld og halda úti viðamiklum þáttum, sem kenndir eru við íþróttir, en eru oftast einungis um knatt- spyrnu og álíka einhæft fóður og síbylja poppsins. Fræðslustjóri af Vestfjörðum gerði þetta að umtalsefni í ágætu erindi um daginn og veginn í ríkisútvarpinu í vetur. Hann ræddi m.a. um hnignun frjálsra íþrótta frá því sem áður var og taldi, að þá hnign- un mætti rekja til þess, að nú væri yfírleitt ekki minnst á frjálsar íþróttir fremur en þær væru ekki til, en einhæfni íþróttablaða- manna beindi áhuga ungra drengja í einn farveg: Að knattspyrnu. Þetta er líkast þræl- skipulagðri miðstýringu. Ekkert hef ég á móti knattspyrnu og ég tek ekki undir þann söng sumra menningar- vita, sem telja að fjölmiðlar eigi sem minnst að sinna íþróttum. Það er gömul kommabá- bylja, að íþróttir séu fyrir neðan virðingu hugsandi manna. í þeim röðum þótti fínt að vera anti-sportisti og eimir vist eitthvað eftir af því enn, enda byggist Allaballaríið að sögn ritstjóra málgagnsins á því að vera á móti því sem fólk vill almennt nú á dög- um. En það er önnur saga. í stað þess að skera íþróttaþætti niður við trog, vil ég að þeir standi undir nafni; að minnsta kosti verður að gera þá kröfu til ríkisútvarps- og sjónvarps, að gróf mis- munun eigi sér ekki stað þar. Frjálsu stöðvarnar hafa það raunar f hendi sér, hvernig þær matreiða efni eins og íþróttir. Og það verður að segjast Stöð 2 til hróss, að íþróttaþátturinn þar stendur þó betur undir nafni. Það þarf engan veginn að vera á kostnað menningarlegs efnis, þótt vel sé gert við íþróttir, enda eru allskonar íþróttir algengasta tómstundaiðjan hjá stórum hluta þjóðarinnar. Áreiðanlega er keppikefli, að sem flestir stundir íþróttir við hæfí, en fjöl- miðlarnir eru mestan part að sinna keppnis- íþróttum og stjörnudekri. Það er gott og blessað að hafa það með í fóðrinu, en al- menningsíþróttum þarf einnig að sinna, til dæmis með kennslu, sem upplagt er að hafa í sjónvarpi. HVERT A AÐ LEITA EFTIR SJÓNVARPSEFNI Þegar rætt er um menninguna, eiga menn oftast við hluta hennar: Listmenn- ingu. Allt sem við tökum okkur fyrir hendur er hluti af menningunni; íþróttir þar á með- al. En við viljum trúa því, að listmenning sé göfgandi og að það sé hluti af menntun hvers einstaklings, að honum sé kennt að njóta listar. Kennt, segi ég, og það er ein- mitt lykilorð í þessu sambandi. Líklega er hægt að kenna öllum að njóta ljóða og ann- arra fagurbókmennta, klassískrar tónlistar, góðrar myndlistar og leikhúss. Enginn skyldi þó skilja orð min svo, að ég vilji endi- lega láta svo hástemmt góðmeti þoka öðru efni burtu úr sjónvarpinu. Það þarf aðeins að hafa það með í blöndunni i ríkari mæli og til dæmis er óskiljanlegur slympuskapur, að sjónvarpíð skuli ekki notfæra sér Sin- fóníuhljómsveitina betur en raun ber vitni um. Þegar sjónvarpi var hleypt af stokkunum fyrir 20 árum, létu sumir bjartsýnismenn sér koma til hugar, að þessi nýi og magn- aði miðill yrði sú akademía, þar sem hægt yrði að kenna fólki að njóta fagurra lista. Tæpast er hægt að segja, að það hafí verið reynt, enda er árangurinn núll. Ríkissjón- varpið telst ekki slæmt þar fyrir; raunar held ég að það sé skárra en sjónvarp í sum- um nágrannalöndum og borið saman við bandarískt sjónvarp er það alveg stórkost- legt. Samt er verið að leita fyrirmynda einmitt þar sem sízt skyldi og þessu er vita- skuld einkum beint til Stöðvar 2. Sigurður A. Magnússon segir réttilega í grein sinni: „Það sem ískyggilegast er við fjölmiðlaþróun á íslandi er sú ríka tilhneiging að leita eink- um fyrirmynda í Bandaríkjunum, sem eru verst á vegi stödd allra vestrænna ríkja í fjölmiðlamálum". Til úrbóta vill Sigurður leita „leiðsagnar og fyrirmynda" hjá Norðurlandaþjóðum. Það var þá staðurinn. Eg held þvert á móti, að þangað höfum við lítið að sækja, sem hresst gæti uppá sjónvarpið, enda víða hægt að leita fanga annarsstaðar, svo sem í spænska heiminum, Frakklandi og Þýzka- landi. Ameríski spæjaraþátturinn með töffaranum Mike Hammer, sem er blessun- ariega hættur, stenzt til dæmis engan samanburð við þann þýzka Derrick. Það er líka ófært að setja allt engilsaxneskt efni undir einn hatt. Við höfum til dæmis átt mjög gagnleg viðskipti við Breta, sem virð- ast eiga snjallari leikara en flestar aðrar þjóðir og geta framleitt margskonar áhuga- vert sjónvarpsefni, sumt beinlfnis menntandi á sviði náttúrufræði og sagnfræði, að ógleymdu skemmtiefni eins og „Já, ráð- herra", sem óhætt er að gefa hæstu einkunn. Ekki sé ég fyrir mér, að neitt ámóta gæti komið frá skandinövum. Þ JAKANDILEIÐINDII FRÉTTATÍMUM Samkeppnin við Stöð 2 hefur án efa ýtt við ríkissjónvarpinu og orðið til þess að það spjarar sig betur. Líka er rétt og skylt að viðurkenna, að margt hefur verið vel gert hjá Stöð 2 og það var í rauninni ótrúlegt, að þar tókst undir eins að hafa á útsending- um brag sannarar atvinnumennsku. I umfjöllun um lista- og menningarmál er óhætt að segja, að Stöðin hafi strax tekið forystu frá ríkissjónvarpinu, enda getur Jón Óttar leyft sér ýmislegt á sínum heimavelli, svo sem eikunnargjöf, sem væri kannski hæpið í ríkissjónvarpinu. Mig langar til þess í lokin að hnýta í báða, ríkissjónvarpið og Stöð 2, fyrir þjak- andi leiðindi í fréttatímum dag eftir dag og viku eftir viku, þegar vinnudeilur standa yfír. Ekkert er eins lamandi leiðinlegt og þessi tilgangslausu viðtöl við samninga- menn, sem ekkert geta sagt áhugavert og vilja pað ekki einu sinni. Er ekki hægt að hætta þessum andskota, sem kálar hverjum fréttatímanum af öðrum? Hverskonar fréttamat er þetta eiginlega? Það er líka eftirtektarvert, að leiðin- legustu fréttirnar koma alltaf frá erlendu fréttastofunum, sem virðast ekki sjá fréttir í neinu nema óeirðum og manndrápum. Áhugaverðast er hinsvegar yfirieitt það sem kemur frá „okkar manni" hingað og þang- að. Þar vil ég fyrst og fremst geta um og þakka fyrir framlag Ögmundar Jónassonar frá Norðurlöndum í sjónvarpinu og menn eins og Arthur Björgvin Bollason í Þýzka- landi og Kristinn R. Ólafsson á Spáni eru afar verðmætir ríkisútvarpinu. „hinn nýimaður" og Fjölmiðlarnir Hörður Bergmann taldi nýlega í útvarps- erindi, að það væri bábylja að sjónvarpið væri „áhrifamesti fjölmiðillinn" eins og oft er sagt og reyndi hann að rökstyðja þá skoðun með ýmsu móti. Mér virtist hann þó ekki hafa erindi sem erfíði. Hvað sem annars má segja um gæði sjónvarpsefnis og menningarlegt gildi þess, hygg ég að það standi óhaggað, að sjónvarpið er geysi- lega áhrifamikill miðill. Tökum stjórnmála- menn til dæmis. Sjónvarpið getur búið til slíka menn og gefíð þeim vind í seglin, svo sem dæmin sanna. En hitt er líka til, að menn njóti sín svo illa fyrir framan mynda- vélarnar, að myndin á skerminum verði afar neikvæð og þetta gæti_ hreinlega gert útaf við pólitískan frama. Ég tel að það sé af ýmsum ástæðum varlegt að gera ráð fyrir áhrifaleysi sjónvarpsins; áhrif þess á það, hvernig fólk ver frítíma sínum eru til dæm- is hafín yfír vafa. Tízka og tíðarandi eiga uppruna sinn í fjölmiðlunum nú um stundir, ekki sízt sjón- varpinu. Þessi miðill tekur þátt í uppeldi barna og unglinga ekki síður en heimilin og skólarnir. I því sambandi er ekki úr vegi að víkja að nýlegri grein úr Helgarpóstinum, þar sem reynt var að gera úttekt á „Hinum nýja^manni": „Út úr sjónvarpinu, af síðum blaða og tímarita og úr heimi kvikmyndanna geysist hinn nýi maður fram. Hann er maður afþrey- ingarinnar og léttmetisins, vill drepa tímann, og það er hann sem hefur komið með orðin létt og skemmtilegt inn í málið, enda gerir hann þá kröfu til allra hluta, að þeir séu léttir og skemmtilegir. Hann er yfirlýstur andstæðingur Menningarinnar, en ef hann er spurður um uppáhaldsrithöfund, þá nefn- ir hann hiklaust Halldór Laxness, Kjarval hendir hann á lofti eins og merkingarlaust orð ef hann er spurður út í myndlist og fer frekar í Plakat-gallerí og kaupir litríkt plak- at. Jónas Hallgrímsson, ástmögur þjóðarinn- ar, er bara einhver af þessum gömlu og sá nýi skynjar ekki muninn á Þórskabarett og Þjóðleikhúsi nema í hlátrasköllum". Og þá er ekki nema von að spurt sé: Er ekki árangurinn af öllu þessu fári að koma í Ijós? Er það ekki einmitt svona, sem við viljum hafa Hinn nýja mann? Mikið um dýrðir og síhyljan vex: Nokkrir starfsmenn Rásar 2, þegar nýjabrumið stóð sem hæst. Meira fjör eða fár: Bylgjufólk i útsendingu. LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 6. JÚNÍ 1987 5

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.