Lesbók Morgunblaðsins - 06.06.1987, Blaðsíða 13

Lesbók Morgunblaðsins - 06.06.1987, Blaðsíða 13
Brautryðjandinn. Lágmynd eftir Einar Jónsson á fótstalli styttu Jóns Sigurðssonar á Austurvelli. Ivan Franko,Einar Jónsson og Davíð Stefánsson Eftir GUÐMUND DANIELSSON Skáldið Ivan Franko fæddist 27. ágúst 1856. Hann var Úkraínumaður, frá Austur- Galisíu, sem í þá daga tilheyrði Austurríska keis- aradæminu, bóndasonur, en braust til mennta bæði í Lemberg og Vín. Hann var mikill þjóðernissinni og föðurlandsvinur, þrisvar sat hann í fangelsi vegna skoðana sinna. Frá unga aldri lagði hann stund á skáldskap í bundnu máli og lausu, auk þess liggur eftir hann bókmenntasaga og þjóð- sagnafræði. Mikill var hann tungumálamað- ur og þýddi á úkrainsku verk eftir Shakespeare, Calderon, Burns, Dante, Vict- or Hugo, Goethe, Chiller og Byron. Frumort ljóð Frankos voru fjölbreytileg að efni og formi. Hann dó í Lemberg 1916. Ljóð hans „Kamenjari" — „Brautryðj- endur" er líklega frægasta kvæði hans. Árið 1983 var það til að mynda gefið út eitt sér, hjá Dniproútgáfunni í Kiev, í 70 þýðingum, á nærri því jafnmörgum tungu- málum. Þessa bók hef ég rnilli handanna. Og ég hugsaði sem svo: Úr því að skáld allt að því 70 þjóða hafa lagt á sig að þýða þetta langa ljóð á þjóðtungur sínar, því skyldi ég þá ekki gera mína tilraun? í bók- inni er engin þýðing ljóðsins á Norðurlanda- málum, nema á finnsku, aftur á móti tvær mismunandi þýðingar á ensku og þrjár á þýsku. íslensku þýðinguna gerði ég eftir þeim ensku og þýsku. í formála fyrir „Kamenjari" á úkraínsku er tekin upp stutt umsögn um ljóðið eftir úkraínska skáldmeistarann Mykhailo M. Kotsjúbinski, höfund skáldsögunnar „Skuggar feðranna" sem Menningarsjóður gaf út 1986 í þýðingu okkar Jerzy Wiel- únski. Kotsjúbinski segir um „Brautryðjend- „Samfara trú á jákvætt eðli mann- kynsins, ól Ivon Franko í eigin hjarta von um bjarta framtíð þess á jörðinni. Sú framtíð er í vændum með nýtt og betra mannlíf, en fyrst verður að mola harðan klett rang- lætisins. Gegnum hann verður að brjótast til bjartari tíma, hversu margar beinagrind- ur sem eftir liggja meðfram veginum til mennskari tilveru. Eins og voldugt undir- spil endurómar þessi helga trú Ivans Frankos í ljóði hans „Brautryðjendur"." Á dögum þeirra Kotsjúbinskis og Frank- os, sem yoru samtímamenn, var engin sjálfstæð Úkraína til. Landið laut að hluta til keisaranum í Austurríki og að hluta til zarnum í Rússlandi. Um það leyti sem ég var að ljúka við að íslenska „Brautryðjendur", rifjaðist það upp fyrir mér, að á stöplinum undir styttu Jóns Sigurðssonar á Austurvelli, gerðri af Einari Jónssyni, er lágmynd, sem höfundurinn nefnir „Brautryðjandinn". Hún sýnir mann, sem brýtur björg og ryður veg miklum skara fólks, sem á eftir honum kemur. Myndin er gerð 1902, ljóð Ivan Frankos er ort nokkr- um árum fyrr. Þó að í ljóðinu sé það ekki einn maður, heldur samhlekkjaður múgur manna, sem ryður veginn, þá virðist svip- mót þessara tveggja listaverka, myndskálds- ins ísienska og ljóðskáldsins úkraínska, svo líkt, að tilviljun er nálega útilokuð. Þekkti Einar frá Galtafelli ljóð Ivans Frankos frá Lemberg? Eða hafði sömu eldingu slegið niður í sálir þeirra beggja? Eða áttu þeir sér sameiginlega fyrirmynd? Þessu get ég ekki svarað. En eitt er víst: báðir eru þeir að túlka sömu hugsjónina. Síðar tekur Davíð Stefánsson undir við þá í ljóðlínunni: „Fáir njóta eldahna, sem fyrstir kveikja þá." í apríl 1987. Á FRUMMALINU, ÚKRAÍNSKU H ðaMHB æhbhhíí coH. He.vioB nepe.10 mhoio Be3MÍpHa, Ta nycTa i AHKa ruioiUHHa, I n, npHKOBaHHii jiaHueM 3a.iÍ3HHM, ctóki U\a BHCoieHHoro rpaHÍTHoro cKajioro, A ita.ni thchhí TaKH.x caMH.x, hk h. Á ENSKU PAVERS OF THE WAY I dréamed a wondrous dream. Before my eyes unfolded A vast and barren plain, a flat, forbidding moor, And I was standing there, with heavy irons loaded, Before a mighty rock, a lofty granite boulder, And alongside of me stood many thousands more. A SPÆNSKU PICAPEDREROS He vivido un ráro suefio: como si a mi holgada frente se extendiera un gran llano salvajino sin poblar y yo de pie, encadenado por un sordo hierro hirient bajo una roca firme de granite y prominente, y otros miles como yo, en este indómito luga'r. Á ÞÝSKU DIE STEINBRECHER Es dúnkte mich im Traum, als ob vor mir sich dehne Unendlich weit und wild ein Anger, leer und stumm, Und ich, an eine Kette, die ich eisern wáhne, Geschmiedet, am Granit von hohen Felsen lehne Und Tausende, gleich mir gefesselt, stehn ringsum. Á UNGVERSKU A KÖTÖROK Álmomban elvadult, zordon vidékre leltem: sivár köpusztaság, kietlen, végtelen. És álltam közepén, csak álltam, láncraverten, egy gránit-sziklatömb az égre tört felettem, s sorstársak ezrei állottak ott velem. Á FRÖNSKU LES CASSEURS DE PIERRES J'ai fait un réve étrange. A l'infini s'étend Une steppe sauvage, un espace désert; Enchainé á un roc de granite géant, J'apercois alentour des milliers de gens Qui restent comme moi prisonniers de leurs fers Fyrsta erindi Brautryðjenda á sex tungumálum LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 6. JÚNl 1987 13

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.