Lesbók Morgunblaðsins - 16.01.1988, Qupperneq 16

allra flestum sviðum. Hún var rithöfundur
og blaðamaður og nýtur mikillar virðingar
í franskri sögu. Þannig hefur verið reist
stytta af henni í París og ein gata þeirrar
borgar er heitin eftir henni. Meðlimir áður-
greindrar stúlku töldu sig ekki geta fundið
neitt sem mælti gegn því að kona yrði
Frímúrari, nema vanhugsaða venju, og þar
af leiðandi vígðu þeir hana árið 1882.
Maria Deraismes beitti sér svo fyrir því
ásamt Dr. George Martin (d. 1916; hann
var stjómmálamaður og sat um skeið á þjóð-
þingi Frakka, en sneri sér að andlegum
málefnum), að stofnuð var Sam-Frímúrara-
reglan „Le Droit Humain" sem stórstúka í
París árið 1893. Voru stofnendur 18 og
meðal þeirra má nefna Clemence Royer
(1830—1902), sem einnig var í forystu fyr-
ir frönsku kvenréttindahreyfíngunni. Hún
vann að vísindastörfum, var fræðibókahöf-
undur og þýddi t.d. bók Darwins um
uppruna tegundanna. Hún var fyrsta konan
sem sæmd var heiðursmefkinu „Légion
d’Honneur" (1900). 11. maí 1899 var svo
stofnsett Hið Háa ráð 33. stigs (Supreme
Conseil), sem er yfírstjóm reglunnar í heim-
inum, en hún er starfandi í 40 löndum.
Stefna Og Hugsjónir
„Allsherjar Sam-Frímúrarareglan „Le
Droit Humain" lýsir yfír jafnrétti karla og
kvenna. Með því að gera „Le Droit Huma-
in“ (mannréttindi) að einkunnarorðum
sínum gefur reglan til kynna einlæga ósk
um, að karlar og konur um víða veröld
geti notið þjóðfélagslegs réttlætis á jafnan
hátt innan mannkyns, sem skipulagt er í
þjóðfélög á grundvelli frelsis og bræðra-
lags.“ Þannig hefst stefnuyfírlýsing regl-
unnar. Auk þess er lögð áhersla á að reglan
hafí engar trúarkreddur, heldur sé tilgangur
hennar að leita sannleikans. Meðlimum regl-
unnar er skylt að virða trúarskoðanir
annarra og að líta á aðra sem jafningja sína
án tillits til þjóðemis, litarháttar eða kyn-
þátta.
Tilgangur Sam-Frímúrarareglunnar er að
láta í té sérstaka aðferð sem meðlimir henn-
ar geta tileinkað sér með því að kynna sér
táknfræði Frímúrara og helgisiði, til að leita
sannleikans og skilja raunvemleikann, út-
breiða hugsjón bræðraþels og þjóna
mannkyninu. Til þess að ná þessum mark-
miðum sfnum hafa meðlimir reglunnar
fúllkomið frelsi til eigin skilnings. og til að
tryggja slíkt frelsi er gerð krafa um tillits-
semi og umburðarlyndi.
STARFIÐÁÍSLANDI
Eins og áður er getið, er Sam-Frímúrara-
reglan alheimsregla, þar sem heiminum er
skipt í umdæmi eða sambönd (federation)
undir yfírstjóm Hins háa ráðs í París, þar
sem fullrúar víðs vegar að koma reglulega
saman. Til íslands barst reglan árið 1921,
og voru stofnendur sjö talsins: Jón Amason
prentari, Engilbert Hafberg kaupmaður,
Henriette Christine Kjær, Astrid Berthine
Kaaber, Martha Kalman leikari, Ólafía
Hansen og Jakob Kristinsson fræðslumála-
stjóri.
Lengst af starfaði reglan á jíslandi sem
hluti af Skandinavíska sambanainu (Feder-
ation Scandinave; Finnland var sérstakt
samband), en 1. desember 1985 var stofnað
íslandssamband (Federation Islandaise)
með fullkomna sjálfstjórn í eigin málum.
Grundvallaratriði í starfí íslandssambands-
ins eru:
1. Viðurkenning á tilvist skapandi máttar
sem hver og einn hefur rétt til að skilja á
sinn hátt.
2. Opin rit heilagra fræða eru höfð
frammi í ölium stúkum.
3. Varðveisla hinna fomu landamerkja
Frímúrarareglunnar.
4. Að veita viðtöku konum og körlum
án tillits til þjóðemis, litarháttar, kynþátta
eða trúarskoðana.
5. Hlýðni við landslög og þögn um leynd-
ardóma reglunnar, krafa til meðlima um
sómatilfínningu og stöðuga viðleitni, þótt
ófullkomin sé, til að láta hugsjónir regiunn-
ar rætast í lífí sínu.
Áhersla er lögð á hinn andlega grundvöll
Frímúrarastarfsins, ástundun hans í dag-
legu lífí og til mótunar á skapgerð hvers
og eins. Ætlast er til reglulegrar fundar-
þátttöku, enda er hópstarf grundvailaratriði
í starfí Sam-Frímúrarareglunnar.
Grein þessi er rituð til að koma til móts
við ýmsa sem hafa spurst fyrir um Sam-
Frímúrararegluna, og er hér leitast við að
kynna regluna að svo miklu leyti sem það
er heimilt. óski einhveijir eftir frekari upp-
lýsingum, er hægt að skrifa til reglunnar,
og er utanáskriftin: Sam-Frímúrarareglan,
Pósthólf 7184, 127 Reykjavík.
Greinarhöfundur er yfirmaður Sam-Frímúrara-
reglunnar á íslandi.
Gissur Jónsson í Drangshlíð, Páll Barðason í Ytri Skógwn, Guðmundur Kjartansson, Thomsen kaupmaður
/ Thomsens Magasíni, sem varþýzkur konsúll, og 5 skipverjar af togaranum, sem strandaði á Skógafjöru.
Brema strandar á
Skógafjöru 1911
Mánudaginn 20. febrúar 1911 fór Guðmundur
Þorsteinsson, vinnumaður á Ytri-Skógum
undir Austur-Eyjafjöllum, á fjöru. Hann
gekk á reka sem hann ekki fékk dyggilega
borgið, enda Guðmundur þá líttharðnaður
unglingur. Þótti því brýnt að farið yrði á
Haugabrim var við
sandana seint í febrúar,
þegar Brema strandaði
og hélst það fram til 9.
mars. Tíu manns eða
ellefu skolaði fyrir borð.
Fimm björguðust, en
hinir drukknuðu.
Skipstjórinn sást
steypast ofan í
vélarrúmið, þar sem
hann hefur grafist í sandi
og fannst aldrei.
Eftir JÓN Á.
GISSURARSON
fjöru næsta dag til bjargar því sem rekið
hafði.
Jón Hjörleifsson, hreppstjóri í Drangshlíð,
lýsir síðar veðri aðfaranótt þriðjudags þann-
ig: Um nóttina var óvenjulega mikil snjó-
koma með ofsastormi af landnorðri. Hélst
það óbreytt til morguns en tók að lægja
um klukkan sex. Sló þá yfír þoku svo ekki
sást til fjalla frá sjávarströnd. .
Þriðjudag blés ekki byrlega til fjöruferðar
frá Ytri-Skógum, Skógasandur illfær vegna
fannfergis og þoka á og því villugjamt á
þeirri auðn. Við venjulegar aðstæður hefði
fjöruferð ekki hvarflað af neinum, enda
ekki rekátt liðna nótt, þar sem vindur hafði
staðið af landi. En fengurinn frá í gær var
í hers höndum og brýnt að bjarga honum.
Skógabændur, Guðmundur Kjartansson og
Páll Bárðarson, létu því ekki deigan síga.
Þeir söðluðu hesta sína og riðu suður Skóg-
áröldur þótt krókur væri. Þar töldu þeir að
mundi hafa rifíð af og því betra færi.
Segir nú ekki af ferðum þeirra bænda
uns þeir koma austur á miðja Skógafjöru.
Skammt austan við Heststein fundu þeir
þýska togarann Brema BX 58 strandaðan,
sem í réttarskjölum er kallaður botnvörp-
ungur samkvæmt málvenju þeirra tíma. í
réttarskjölum er strandstaður áætlaður 7
til 8 rastir vestan Jökuisárósa.
FÓTSPOR STEFNDU í AUSTUR
Engra manna urðu þeir varir, hvorki lífs
né liðinna. Ókleift reyndist að komast um
borð, enda gengu sjóir yfír skipið, en brim
var mikið á strandstað.
Skamma stund munu Guðmundur og
Páll hafa dvalist á strandstað. Þeir sáu fót-
spor sem stefndu í austurátt. Strandmenn
höfðu vitað byggð undir Pétursey og þang-
að skyldi haldið. En foræðið, Jökulsá á
Sóiheimasandi, lokar leiðum. Enginn hafði
ætlað sér þá dul, svo að vitað væri, að vaða
hana, enda öllum bráður bani vís, ekki síst
hröktum erlendum strandmönnum að vetr-
arlagi. Og þótt yfír kæmust var hinn langi
Sólheimasandur handan ár. Þar gat verið
villugjamt í slæmu skyggni. Ekki kemur
fram í réttarhöldum að strandmenn hafí
haft áttavita.
Skógabændur röktu nú slóð strand-
manna. í Jökulsáraumm riðu þeir framá
seytján ára ungling berfættan og berhent-
an. Húkti hann þar undir steini, en slóð
hinna lá áfram upp með Jökulsá.
Þótt eigi sé þess getið í réttarskjölum
má ætla að Guðmundur og Páll hafí fækkað
nokkuð fötum og hlúð að hinum vanbúna
pilti með eigin flíkum. Settu þeir hann á
bak hesti Guðmundar sem hélt með hann
heim að Eystri-Skógum, en Páll rakti slóð
hinna. Innan skamms fann hann hina fjóra.
Von bráðar kom Vigfús Ólafsson, bóndi í
Eystri-Skógum, honum til aðstoðar með tvo
til reiðar. Gátu þeir nú sett þijá á bak, en
undir þeim fjórða urðu þeir að ganga, enda
slæptur og reikull í spori. Komu þeir öllum
heilu og höldnu heim í Eystri-Skóga.
Guðmundur, Páll og Vigfús höfðu þannig
hrifsað fimm manns úr heljargreipum, því
aldrei hefðu þeir af sjálfsdáðum náð til
byggða og átt skammt líf fyrir höndum.
JónHreppstjóri
í DRANGSHLÍÐ
Víkur nú sögu heim í Drangshlíð. Þar sat
Jón Hjörleifsson hreppstjóri í skjóli sonar
síns, Gissurar, og tengdadóttur, Guðfínnu
ísleifsdóttur, en hafði búið áður í Eystri-
Skógum. Þegar hinum foma Eyjafjalla-
hreppi var skipt í tvennt kringum 1870
gerðist hann fyrstur hreppstjóri í eystri
hreppnum og hélt því embætti til æviloka,
árið 1914. Jón var fæddur 1830 og því iið-
lega áttræður.
Umdeildur hafði Jón verið stundum, eink-
um í hinum svonefndu Fjallamálum. Hlaut
þá hreppstjóri að vinna ýmis þau verk í
umboði sýslumanns sem síst voru vænleg
til vinfengis. Hinir dómhörðustu hefðu þó
mátt muna að hreppstjóri fékk afstýrt að
þeir brenndu inni Þorvald Bjömsson á Þor-
valdseyri og yrðu svo sjálfír höfðinu styttri.
Jón komst að fyrirætlan þeirra er einn
brennumanna reið á fund hreppstjóra til
16