Lesbók Morgunblaðsins - 16.01.1988, Blaðsíða 20

I
Gamla þorpskirkjan og aðlaðandi hús.
Rómantfskur
/ fjallabyggð Alpanna.
ar, engar rútur, engin ganga,
engin óþægindi.
Þetta var stórkostlegt til að
byrja með. En ókostir þessa skipu-
lags eru kannski að koma í ljós
núna. Ferðamaður nútímans er
ekki hrifinn af steinsteyptum
íbúðasamstæðum, of þéttri byggð
og óaðlaðandi byggingarstíl.
Skíðasvæðin, sem voru byggð í
frönsku Olpunum á árunum
1960-70, voru skipulögð af fjár-
málasérfræðingum í París. Þau
voru ekki skipulögð með hliðsjón
af náttúrufegurð og enn síður
fjallakyrrð. Fyrstu ómannlegu
„skíðablokkirnar" höfðu litið
dagsins ljós.
Sama átti sér stað á skíðasvæð-
um Bandaríkjanna, einnig í
Austurríki og Sviss en í miklu
minna mæli. Það er mikil freisting
fyrir skipuleggjendur að yfir-
byggja ný skíðasvæði. Lítum á
kostnaðinn við að leggja vegi,
vatn, rafmagn, rotþrær og allt
sem fylgir því að byggja þorp
hátt uppi í fjöllum. Besti kosturinn
til að borga niður byggingarkostnað
virðist í fljótu bragði vera sá að
koma eins mörgum gistirúmum
fyrir og landrými og öryggi leyf-
ir. En þetta getur orðið hættuleg-
ur vítahringur. Ferðamanna-
byggð, sem ekki gleður augað og
þar sem of mörgu fólki er þjappað
saman á litlu svæði, getur ekki
orðið vinsæl til lengdar.
Flestir bændur í Ölpunum
kunna sögur af fjáraflamönnum
mönnum sem keyptu landskika
af þeim, byggðu þar upp
nýtísku skiðastaði og græddu
offjár á skömmum tíma. En
dæmið getur snúist við. Þeir
sem byggja upp skíðasvæðin
standa oft og falla með vinsæld-
um þeirra. Margir þeirra eru
hræddir við minnkandi aðsókn
og við þá hugarfarsbreytingu
sem á sér stað varðandi gistiað-
stöðu í fjöllunum. Ferðamaður
nútímans er vandlátari og sæk-
ir i sívaxandi mæli inn í litlú
fjallaþorpin sem eru byggð í
hefðbundnum alpastil. Þar
finnur hann friðsæld og byggð
sem gleður augað.
- eða risa-
vaxnar íbúða-
samsteypur
íjallaþorpinu Chamonix og tveim-
ur skíðabæjum, Megéve og Val
d’Isére. Franskir skipulagsfræð-
ingar fengu tækifæri til að byggja
upp eitthvað alveg nýtt. Og í stað-
inn fyrir að byggja upp gistiað-
stöðu við rætur fjallanna, fóru
þeir með jarðýtur sínar hátt upp
í fjöllin þar sem snjórinn er örugg-
ur að minnsta kosti 5 mánuði á
ári.
ar á íbúðahótelunum og tekið þau
af sér á sama stað, þegar lyft-
umar lokuðu. Engir strætisvagn-
Trésvalir — blóm og út-
skornir bitar.
Omannlegar Ibúða-
SAMSTEYPUR
Frakkarnir byggðu ferða-
mannaþorp á snjóbreiðunum í
1.80.0-2.000 metra hæð, allt frá
Savoy til suðurhluta Alpanna —
La Plagne, Tignes, Les Arcs, Fla-
ine, Avoriaz, Les Menuires og
áfram. Skíðafólkið gat smellt
skíðunum á sig fyrir framan dyrn-
Komið í veg fyrir óþægindi — en iíka aðlaðandi byggð.
alpastíll
IAusturríki og Sviss vom
mörg gömul skíðaþorp fyrir
hendi þegar skíðaíþróttin
fór að ná vinsældum um
1950. En í Frakklandi og Ítalíu
voru fáir gististaðir í námunda
við Alpana sem gátu hýst ferða-
menn, að undanskildu gamla
sæki skíðasvæðin í vetur. Sam-
dráttur í ferðaþjónustu á skíða-
svæðum hefur áhrif á margar
þjónustu- og iðnaðargreinar, allt
frá framleiðendum skíðaútbúnað-
ar og skíðafatnaðar til ferðaþjón-
ustufólks á skíðasvæðunum,
þeirra sem framleiða skíðalyftur,
ferðaheildsala og ferðaskrifstofa,
að ekki sé minnst á skipuleggjend-
ur og eigendur svæðanna.
Framleiðendur
Skíðabúnaðar
Stærsti framleiðandi skíðabún-
aðar í heiminum er franska
fyrirtækið Salomon, en það selur
skíðabindingar, skíðaskó og
skíðabúnað fyrir 450 milljónir
Bandaríkjadala. Salomon spáir
samdrætti í sölu á skíðavörum.
Franska fyrirtækið Rossignol,
sem er stærsti skíðaframleiðandi
í heiminum, ræður yfir 24% af
markaðinum, er líka svartsýnt á
þróunina. Aðalkeppinautar Ross-
ignol eru nokkur austurrísk
fyrirtæki, sem skipta 35% af
markaðinum á milli sín, þar á
meðal eru Fischer, Atomic og
Blizzard. Amerískir skíðafram-
leiðendur, fyrirtæki eins og Head,
K2 og Olin, eru lítil í samanburði
við ofangreind risafyrirtæki.
Skíðaframleiðendur eru eins
leyndardómsfullir um nýjustu
efnasamsetningar og byggingu
skíða og Boeing-fiugvélaframleið-
endur um samsetningu flugvéla-
vængja. Samkeppnin er mikil og
eins gott að láta ekki of marga
framieiðendur vita um efnasam-
setninguna sem gerir skíðin svona
létt, sveigjanleg og stöðug. Tré-
skíðin eru orðin safngripir.
Japanir og margir evrópskir fram-
leiðendur eru að detta út af
markaðnum af því að þeir fyigjast
ekki nægilega vel með.
Hið sama gildir um skíðaskó.
Fyrir nokkrum árum voru skíða-
skór búnir til úr grófu, þykku leðri
og héldu svo fast að fótunum að
skíðamaðurinn fann fyrir óþæg-
indum frá þeim löngu eftir að
stigið var af skíðunum. Næsta
stig voru harðir, þungir plastskór,
sem var illmögulegt að komast í
eða úr. Núna eru skíðaskór eins
og hugur manns — léttir — nógu
háir og fastir fyrir til að hlífa og
styðja við ökkla og rist og þægi-
legt að smeygja sér í þá að aftan;
Hátæknilegar bindingar koma í
veg fyrir að skíðamaðurinn brjóti
sig. Með þennan hátæknivædda
skíðabúnað gæti hver miðlungs
skíðamaður hafa komist inn í
Ólympíukeppni á svigskíðum árið
1936 og trúlega unnið þar gull-
verðlaun! Samkeppnin um nýj-
ungar og meiri þægindi í
skíðabúnaði er mjög kostnaðar-
söm, en fyrirtækin þurfa að verja
himinháum fjárhæðum á hveiju
ári í tilraunir.
Uppfinningar á sviði skíðaí-
þróttarinnar eru ótrúlegar. Snjór
er búinn til þegar ekki snjóar.
Árin 1981 og 1982 voru að mestu
20