Lesbók Morgunblaðsins - 15.10.1988, Blaðsíða 10

Lesbók Morgunblaðsins - 15.10.1988, Blaðsíða 10
herrabústaðinn í Tjarnargötu 32. Því miður var Ingólfshvoll jafnaður við jörðu árið 1968 til að rýma fyrir nýbyggingu Landsbankans en hann var um margt merkilegur í sögunni. Árið 1904 keyptu nokkrir vel efnaðir menn í Reykjavík Tjarnarbrekkuna og byggðu þar síðan villur sínar sem enn standa allar og prýða Miðbæinn og Tjörnina. Þessi hús eru flest í svokölluðum sveitserstíl sem á upphaf sitt í Mið-Evrópu en barst hingað frá Noregi. í framhaldi af þessari húsaröð, á svipuðum slóðum og Hannes var á fugla- skytteríi forðum með fóstrá sínum, ákvað hann að reisa sér veglegt hús í norskum sveitserstíl. Ellefsen hvalveiðimaður á Sól- bakka í Önundarfirði var mikill vinur Hann- esar og er hann flutti þaðan er sagt að annaðhvort hafi hann gefið Hannesi hús sín eða selt fyrir lítilræði. Hannes lét síðan flytja viðina til Reykjavíkur og byggði upp úr þeim hús sitt sem ávallt hefur verið kall- að Ráðherrabústaðurinn. Hann er eitt besta dæmið um síðasta og glæstasta skeið timb- urhúsaaldar í Reykjavík en henni lauk snögglega eftir Miðbæjarbrunann 1915. Þegar Hannes lét af ráðherraembætti 1909 seldi hann landsjóði húsið og var það síðan notað sem bústaður ráðherra íslands og síðan forsætisráðherra til 1942 en hefur síðan verið opinber móttökubústaður ríkisins og þar hafa þjóðhöfðingjar tíðum gist. Hannes reisti sér hins vegar nýtt hús, eilítið látlausara, í Tjarnargötu 33 (nú Tjarn- arborg). Hann lét RÖgnvald Ólafsson, fyrsta íslenska arkitektinn, teikna það. Þetta er tvflyft timburhús með valmaþaki og rósa- skrauti undir þakskeggi. Þetta var og er enn ákaflega fallegt hús með blómaskála, óvenjulega stóru anddyri og frá upphafi var í húsinu fullkomin miðstöð ásamt vatnssal- erni, baðkeri og steypibaði sem ekki var algengt í húsum þá og einnig var í því matarlyfta milli hæða. Húsið var gert upp á árunum 1976 til 1977 á vegum Reykjavík- urborgar og sómir sér vel á besta stað við Tjörnina. Þarna bjó fjölskyldan og horfðist í augu við Bjðrn Jónsson, höfuðandstæðing- inn, hinum megin við götuna þar til Hannes varð aftur ráðherra árið 1912 en þá seldi hann húsið og flutti á ný í Ráðherrabústað- ÆvikvöldA Grundarstíg 10 Hannes Hafstein lét af ráðherraembætti árið 1914 og nú var hann búinn að missa konu sína og tilbúinn að draga sig í hlé eftir stormasama og litrika ævi. Hann réðst í að reisa sér sinn síðasta bústað og valdi að þessu sinni hljóðlátt hverfi uppi í Þing- holtunum. Á Grundarstíg 10 reisti hann árið 1915 stórt og sérkennilegt steinhús. Gluggar þess eru í júgendstíl og þakið brot- ið á sérstæðan hátt. Því miður veit ég ekki hver teiknaði húsið. Hér eyddi Hannes síðustu æviárum sínum og í þessu húsi dó hann að morgni 13. desember 1922. Kannski væri Grundarstígur 10 best til þess fallinn að gera að minjasafni um skáldið og hinn mikilhæfa stjórnmálaskörung. Kristján Al- bertsson skrifar svo um ævikvöld Hannesar á Grundarstíg 10: „Nú hefur hann ekki framar skap í sér til að rjúfa kyrrð hússins með glaumi og gáska dansandi æsku. Hann hjalar við dæt- ur sínar á kvöldin, eða spilar við þær; kenn- ir þeim treikort, flókið og fyndið spil, sem hann hafði lært í æsku, og finnur upp á ýmiskonar dundi til afþreyingar og hugar- hægðar. Handa yngstu dætrunum býr hann til hálsfestar úr þurrkuðum melónukjörnum og appelsínukjömum, sem hann litar með rauðu bleki, svo þeir verða eins og kórallar. Annars eru kvöldin stundum lengi að líða. Hann mun aldrei hafa fengið fulla bót á þeirri blindu á öðru auga, sem orsakaðist af heilablæðingunni haustið 1914, ogþreyt- ist fljótt við lestur. Hann fer að bjóða til sín gestum, kvöld og kvöld, og þiggja heim- boð. Oft er hringt til hans af sumum heimil- um, þegar menn gera sér dagamun, og hann beðinn að koma. Bannlögin eru geng- in í gildi, en margir hafa birgt sig upp, enginn hörgull á vínföngum. Smámsaman er gert orð á því, að Hannes Hafstein sitji nú oftar að drykkjum og lengur, en vani hans hafði verið." Um þetta leyti yrkir Hannes Hafstein vísu sem Iýsir kannski vel hugarvíli þessa glæsilega ekkjumanns eftir stórbrotinn ævi- feril. Hún er svona: Að drepa sjálfan sig er synd gegn lífeins herra. Að lifa sjálfan sig er sjöfalt verra. Höfundur er sagnfræoingur. A Japansflakki EftirJÓHÖNNU KRISTJÓNSDÓTTUR g sat með krosslagða fætur í herbergi númer 13 í Minshuku Kokage í Beppu, sötraði grænt te og var komin í sloppinn væna sem bíður manns á öllum gististöðum í Japan, hversu litlir sem þeir eru. Ég hafði tekið strætó út til hverasvæðisins, þess mesta í landinu. Þar heita hverirnir kostulegustu nöfnum, allt frá Vítisofni til Hins stökkvandi geysis. Þeir eru alls þrjú þúsund, og dreifðir yfir stórt svæði, og ég hafði aðeins séð faeina þeirra. í einum er hiti vatnsins hæfilegur til að ala í krókódfla, sá næsti er rauður að lit og bullandi. Og við ýmsa þeirra hefur verið komið fyrir skemmtilegum umbúnaði, eins og við Bökunarhverinn sem forsíðu- myndin er af. Þar vakir Rauði demóninn yfir. Það er sérstök lífsreynsla að búa á ryok- an eða minshuku, sem eru japönsk gisti- heimili, gerólík vestrænum hótelum. Þar er tekið á móti manni með miklum hneigingum við komuna, og eigandinn býður gestinn velkominn og sfðan er vfsað til herbergis. Hvergi virðist gestur þurfa að skrá sig inn. Á gólfinu strámottur og þunn dýna til að sofa á. Veggirnir eru úr pappír — rétt eins og ég hef séð í bíómyndunum. Svo er borið fram grænt te meðan verið er að ná sálinni í fókus og þegar líður að matartíma er gef- inn kostur á japönskum málsverði. Hafi maður þrek í það, eru bornir fram réttirnir 10 eða 15. Ég náði sæmilegri leikni í prjóna- notkun, enda væri ókurteisi að biðja um gaffal og hníf á þessum stöðum og vafa- samt þeir væru til. Á bakkanum kennir allra grasa, hrár fiskur, súpur, rækjur, kjúklinga- réttir og svo ýmislegt sem ég hef ekki hug- mynd um hvað er og kannski bara betra. Að ógleymdum hrísgrjónunum, þau eru ekki skorin við nögl. Ég veit ekki gjörla hver er munur á ryok- an og minshuku, á vikuflakki mínu um Jap- an fannst mér minshukurnar tvær þar sem ég tyllti niður tá vera bæði notalegri og viðmót fólksins elskulegra. Þó var hvergi talað orð í ensku — að minnsta kosti ekki svo heitið gæti, en það var hætt að vefjast Fyrri grein fyrir mér að ráði. Verðlagið fór hæst í rúm- lega þúsund krónur fyrir næturgistingu, en mér skilst að til séu líka lúxus-ryokans, þar sem verðið er ámóta og á vestrænum hótel- um. Það hafði mér þótt sérstætt þegar ég sat í lestunum og horfði á landið þjóta hjá að ég hafði hvergi nokkurs staðar séð skepn- ur, utan katta og hunda. Ég veit ekki hvar kýrnar og hestarnir voru að ekki sé nú minnst á sauðkindina, það skyldi þó ekki vera hörgull á þeim í þessu nægtanna landi. I litla bænum Kurashiki hafði ég fengið boð um að bæjarstjórinn ætlaði að bjóða mér til kvöldverðar. Þar af leiðandi fannst mér við hæfi að þvo mér um hárið og snyrta mig eftir föngum og var í óða önn að snur- fussa mig þegar bankað var gætilega; þarna væri bæjarstjórinn líkast til kominn og ég ekki tilbúin. Það reyndist vera elskulegur eigandi minshukunnar. Og með honum tvær stúlkur og þær báru nú veisluföngin inn og komu þeim fyrir á borðinu. Ég gægðist yfír öxlina á þeim og bjóst við að sjá bæjarstjór- ann, en hann var hvergi sjánlegur. Ég sat sem sé ein í herberginu og borðaði í boði bæjarstjórans. Ég hafði í yfirlæti mínu hald- ið að hann yrði mér til samlætis. En því var sem sagt ekki að heilsa og Midori hjá Blaðamannamiðstöðinni, sagði að það hefði ekki verið viðeigandi að hann kæmi í her- bergi hjá galókunnugum kvenmanni. En hann sýndi vináttuvott sinn á þennan hátt. Ég pantaði mér stóran bjór, meðan ég nart- aði í réttina og skálaði óspart fyrir bæjar- stjóranum, þegar ég hafði náð mér eftir undrunina. Þetta varð ágætis kvöld og raun- ar létti mér ögn, enda hafði mér skilist að bæjarstjórinn væri jafn afleitur f ensku og ég í japönsku. Beppu var síðasti viðkomustaðurinn minn og satt að segja fannst mér ég hefði eytt bróðurparti tímans í að leita að réttum lest- um og ramba síðan á rétta gististaði. Svo hafði drjúgur tími farið í að villast til og frá á hinum ýmsu stöðum. í Kyoto hafði ég þó getað skoðað undursamlegu garðana og hofin í þeirri fallegu, fornu höfuðborg og komist í Iistiðnaðarverksmiðju, kallað yuzen, þar sem stúlkur sátu og máluðu dýrindis listaverk á silki, bæði í flíkur, klúta og allt þar á milli. Vegna þess að ég var blaðamað- ur(!) var mér boðið að mála ókeypis á vasa- klút, en annars kostar slíkt sem svarar nokk- ur hundruð krónum. Þetta svokallaða menningarsjokk sem allir útlendingar í Japan verða fyrir á einn eða annan hátt, hafði komið fyrsta kvöldið í ferðinni út úr Tókýó. Þá hafði ég verið viku í höfuðborginni og var farin að ná átt- um, svona stundum. En svo í Ibuki — her- berginu mínu á Hiraiwa ryokan í Kyoto, var rétt eins og þyrmdi yfir mig. Ég hafði komið með Skotlestinni til Kyoto, sem geys- ist um landið á 200 km hraða. Eftir japl og jaml og fuður og fát hafði ég fundið rétta lest frá Tókýó, farið úr á réttum stað í Kyoto síðar, tekist að gera leigubílstjóran- um skiljanlegt hvert ég ætlaði að fara. Og svo var mér allt í einu nóg boðið. Ég horfði Litlir hh'óðiæraleikarar í Kurashiki. Rúm og fataskápur á dæmigerðri ryokan. ,10

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.