Lesbók Morgunblaðsins - 03.09.1994, Blaðsíða 6

„Egill, Egill.“
Þegar Hjalti vaknaði af draumi sínum
sagði hann Þórarni drauminn. Þórarinn
sagði honum að hann hafi hrópað „Egill,
Egill“ uppúr svefninum og sagði Hjalti þá
að honum hafi sýnst reipið svo grannt, sem
Egill, þessi stóri maður, seig í niður í sprung-
una.
Egill skar hestinn með vasahníf sínum
og sá Hjalti blóðið spýtast úr hestinum.
Hann var ekki lengi að verkinu, en þó nokkra
stund, þar sem hnífur hans var lítill og
aðstaða óhagstæð.
Þótt Hjalti gæti lýst þessum manni, sem
seig í sprunguna, og Egill hét, mjög ljós-
lega, varð bið á því að hann fyndi nokkurn,
sem áttaði sig á nafni og lýsingum á mönn-
unum, og voru menn helzt á því að svo langt
væri um liðið, að þetta væri horfið í fyrndina.
Nokkrum dögum eftir þetta var Hjalti
staddur á Skjaldfönn þar sem hann lýsti
draumsýninni fyrir gamalli konu, sem Stein-
unn hét og víða hafði verið við Djúp, fædd
1847. Hún kannaðist ekkert við lýsinguna
fyrr en Hjalti segir að skeggið á manninum
hafi verið í toppum, eins og það hafi verið
klippt þannig. Þá rankar gamla konan við
sér. Hún sagðist ung hafa verið á Laugabóli
í Langadal í Strandseljavík vestan að Djúpi
og þar hafi verið gamall karl, feyki stór,
og sjálfur klippt á sér skeggið, og hún seg-
ist vel muna að það hafi viljað verða topp-
ótt klippingin.
Hjalti sinnti nú þessu ekki meir, enda var
hann aldrei neitt í sveitum vestan við Inn-
Djúp.
Lestarferð þessi var farin um 1850. Þá
var í Hraundal Egill Guðmundsson bóndi á
Laugabóli í Laugardal í Strandseljavík, sem
fæddur var 1821, en dáinn 1890. Egill var
risi að vexti og heljarmenni að burðum og
segir Jóhann Bárðarson af honum krafta-
sögu í bók sinni Brimgný.
TÓFTIR í
Snjóöldufjallgarði
Um þessar tóftir í Snjóöldufjallgarði, sem
liggur norðan við Tungnaá framarlega, er
að finna frásögn Gísla Gestssonar í bók
Ólafs Briems: Utilegumenn og auðar tóttir
(Menningarsjóður, 1983). Magnús Jóhann-
son, kvikmyndagerðarmaður frá Skjaldfönn,
kom tvívegis í þessar tóftir, eða þann skúta,
sem þær voru í, og var ekki auðséður þeim
sem ferðir kynnu að eiga um þessar slóðir.
Skútinn fannst hann af hendingu 1936 og
1952 var tekið að rannsaka tóftirnar ítar-
lega, því að þessar mannvistarleifar þóttu
forvitnilegar, svo vel sem þær voru faldar.
Magnús hirti með sér smábeinvölu úr
tóftunum, sem voru samliggjandi, og sendi
sveitunga sínum, Hjalta, vestur á ísafjörð,
ef hann kynni eitthvað að sjá, sem varpaði
ljósi á þess fornu mannabyggð.
Hjalti sýndist lítið ráða við þetta. Hann
sá þó staðinn fyrir sér, skútann og um-
hverfi hans, og átta manns sá hann þar.
Tvo þeirra sá hann halda til byggða, að
hann hélt, og komu þeir ekki aftur. Fjórar
manneskjur sagði hann deyja þarna og vera
grafnar skammt frá skútanum. Honum var
síðan allt óljóst um örlög þeirra, sem eftir
voru. Hjalta skildist að þetta fólk legði á
það mikla áherzlu að það væri ekki óbóta-
menn og var hann helzt á því að það hafi
flúið undan drepsótt.
Fornleifafræðingar telja af jarðlögum að
ekki hafi hafst við þarna menn eftir sextán
hundruð.
Hjalta Bregður Við Sýn
Hjalti fann aldrei til neins beygs við það
sem hann sá, en hryllti við einni sýninni og
var lengi í honum óhugnaður.
Hann var þá í Bolungavík, þegar það
verður á leið hans út götuna að nóttu til á
leið til róðurs, upp af kambinum, í sundi
innan við svonefndar Eyfirðingabúðir, að
maður gengur í veg fyrir hann.
Sá bar hallt höfuðið, það var skorið af
að hluta, skorið á hálsinn á hlið og fram
um kverkina. Ekki sá þó Hjalti hvort í sund-
ur var kverkin, en höfuðið lafði út á hlið
og sá Hjalti í sárið á hálsinum, það gapti
við honum. Þegar hann gekk framhjá honum
sýndist honum maðurinn glotta.
Bræður mínir voru farnir að róa með
Helga heitnum stjúpa okkar þegar þetta var
og fleiri voru þarna kunnugir, svo sem Jón-
as Halldórsson, formaður og síðar bóndi í
Skálavík, sem enn er á lífi og man þessa
uppákomu fyrir Hjalta, sem var allmjög
ofantekinn, þegar hann kom útí beitingar-
skúrinn.
Það var til sögn um það, að maður hafi
hengt sig þama í verbúð niðri á kambinum
og skorið sig í snörunni, og skurðurinn þá
orðið svona af því.
/ minni sýningarsalnum á efri hæð hefur staðið sýning á verkum Gerðar Helgadóttur og safnið ber öðrum þræði nafn hennar.
Listasafn
í Kópavogi
Arkitekt: Benjamín Magnússon
Asíðustu árum hefur batnað verulega í búi hjá
okkur í opinberum byggingum, sem hægt er
að sýna með stolti og fullri vissu þess að þar
sé góður arkitektúr. Ekki er ýkja langt síðan
fáeinar vel þekktar byggingar eftir Guðjón
heitinn Samúelsson voru einar í þessu hlut-
verki, kannski að viðbættri Neskirkju Ág-
ústs Pálssonar. Það mátti taka undir hin
fleygu orð „loksins, loksins" þegar við feng-
um að auki Ráðhúsið og Perluna, sem hef-
ur þó þann annmarka að vanta sýnilegan
tilgang og notagildi. Og nú hefur það að
mínu mati gerst, að enn eitt hús bætist í
Aðalsalurinn er glæsilegur, en þakgluggarnir bera of daufa birtu eins og mynd-
in ber með sér.
þennan úrvalsflokk: Listasafn Kópavogs -
Gerðarsafn. Arkitekt hússins er Benjamín
Magnússon.
Skipulag miðbæjarins í Kópavogi verður
að telja að sé fremur klúðurslegt og ekki
hefur tekizt að mynda þar miðju eða mið-
bæjartorg svo sem vert væri. Á hinn bóg-
inn lítur út fyrir að giftusamlegar ætli að
takast með svæðið vestan við gjána þar
sem kirkjan og Listasafnið standa nú einar
bygginga. Klappirnar á holtinu hafa fengið
að njóta sín og bogmynduð form kirkjunn-
ar eru eins og tónn sem búið er að gefa
og verður þá að taka tillit til hans í því
sem byggt er í næsta nágrenni. Það hefur
arkitekt listasafnsins gert með bogahvelf-
ingum á þaki hússins og stórum, hringlaga
gluggum á þremur hliðum þess. Það vill
svo vel til þegar inn er komið, að kirkjan
blasir einmitt við í hringlaga glugga forsal-
arins. Að auki er bogastefið endurtekið á
þremur stöðum í dyraumbúnaði þegar inn
er komið.
Vissulega var ekki vandalaust að byggja
listasafn í næsta nágrenni við kirkjuna án
þess að skyggja á hana. Þótt safnið sé á
tveimur hæðum hefur þetta tekizt. Því er
ætlað tvennskonar hlutverk; annarsvegar
að hýsa og sýna skúlptúra Gerðar Helga-
dóttur, hinsvegar að hýsa Listasafn Kópa-
vogs. Guðbjörg Kristjánsdóttir safnstjóri
sagði þó að alls ekki væri neglt niður og
ákveðið fyrirfram, að verk Gerðar ættu
alltaf að vera til sýnis, né heldur verk
Kópavogssafnsins. Þeir sem ráða fyrir
safninu hafa alveg ftjálsar hendur.
Framan frá að sjá virðist Listasafn
Kópavogs tvískipt bygging og hallandi
glerþak, sem að hluta er yfir kaffistof-
unni, nær alveg uppúr milli sýningarsal-
anna á efri hæðinn og undirstrikar þetta.
Eins og tíðkast á listasöfnum eru útveg-
girnir gluggalausir fyrir utan kringlóttu
gluggana þrjá. Hætta er á að þesskonar
bygging geti orðið þyngslaleg, en Benjam-
ín leysir það á lofsverðan máta með því
að húsið er klætt með gulbrúnu graníti og
auk þess iætur hann rennur mynda skærg-
ula lista sem skipta útveggjunum upp í
einingar. Hér munar mest um litinn og það
er alveg nýtt að hægt sé að hrósa nýrri,
opinberri byggingu fyrir fágun og smekk-
vísi í litanotkun. íslenzkum arkitektum
hefur gengið illa að brjótast uppúr hjólför-
um gamallrar tízku þar sem grámuskan
ein ræður ríkjum og fátt hefur þeim þótt
eins fagurt og ómáluð steinsteypa. í þeim
stíl hefði Listasafn Kópavogs orðið eins og
hver annar steinkumbaldi.
Að innanverðu er Listasafn Kópavogs
ekki síður veizla fyrir augað en að utan-
verðu. Sýningarsalirnir eru tveir á efri
hæðinni; sá stærri er jafn á Iengd og breidd,
237 fermetrar; sá minni aðeins ílangur,
Höfundur er rithöfundur.