Lesbók Morgunblaðsins - 01.04.1995, Blaðsíða 3

Lesbók Morgunblaðsins - 01.04.1995, Blaðsíða 3
L^ 1 í j r*#:: insosiitaiiiiiasaiiiŒisi® Útgefandi: Hf. Árvakur, Reykjavík. Mexíkó er land sem hefur allt en þjóðin berst í bökkum. Blaðamaður Lesbókar hefur verið þar á ferð og bregður ljósi á land og þjóð og stórkostleg menn- ingarverðmæti genginna indíánaþjóða, sem miklar minjar eru um. Fyrsta greinin fjallar um það sem fyrir aug ber vítt og breitt. Dagur í lífí vitrings er heiti á gamansamri grein eftir Ásgeir Beinteinsson, sem bregður ljósi á veruleika sem flestum er ókunnur: Lífið átökustað kvik- myndar., Hér er verið að taka senu í kvikmynd Friðriks Þórs Friðrikssonar, Á köldum klaka, og Friðrik er „mógúllinn" sem kemur við sögu í fj'ár- húsi fyrir sunnan Hafnarfjörð. Sögusióðir á mölinni, heitir grein eftir Jón Karl Helgason, og fjallar um þá stefnu sem upp kom í nafngiftum á götum í Reykjavík á tímabili, þegar leitað var til fornsagnanna eftir fyrirmyndum, einkum úr Njáls- sögu og Laxdælu. Það er síðan gatan kennd við Snorra, sem verður líkt og umgjörð utan um þess- ar nafngiftir. STEFAN FRA HVITADAL Hún kyssti mig - brot - Heyr mitt ljúfasta lag, þennan lífsglaða eld, um hinn dýrlega dag og hið draumfagra kveld. , Rauðu skarlati skrýðst hefur skógarins flos. Varir deyjandi dags sveipa dýrlingabros. Ég var fölur og fár, ég var fallin í döf. Eg var sjúkur og sár og ég sá að eins gröf. Hvar er forynjan Feigð með sitt fláráða spil? Hér kom gleðinnar guð og það glaðnaði til. Læddist forynjan frá með sinn ferlega her. Hún var grimmeyg og grá og^ hún glotti við mér. Ég er frelsaður, Feigð, ég hef faðmað og kysst. Undir septembersól brosti sumarið fyrst. Ég á gæfunnar gull, ég á gleðinnar brag. Tæmi fagnaðarfull. Ég gat flogið í dag. Ég á sumar og sól, ég á sælunnar brunn og hin barnsglöðú bros og hinn blóðheita munn. Þennan hamingjuhag gaf mér heit þitt og koss, þennan dýrlega dag, þú, mitt dýrasta hnoss. Þetta lífsglaða Ijóð hefur lifað það eitt, að þú, kóngsdóttir, komst og þú kysstir mig heitt. Lífs míns draumur er dýr, þessi dagur hann 61. Mér fínnst heimurinn hlýr eins og hádegissól. Ég er syngjandi sæll, eins og sjö vetra barn. Spinn þú, ástin mín, ein lífs míns örlagagarn. Stefán frá Hvítadal, 1887-1933, var fæddur á Hólmavík en kenndi sig við Hvítadal í Dalasýslu. Hann vakti fyrst athygli með Söngvum förumannsins 1918 og boðaði þáttaskil í íslenzkri Ijóðlist við lok fyrri heimsstyrjaldarinnar. Um tíma dvaldist Stefán í Noregi. Yrkisefni hans eru Ijúfsár, en sjálfur sýktist hann af berklum, sem urðu honum síðar að aldurtila. G VAR orðinn stálpaður þegar mig fór að gruna að kennarar fengju kaup. Eg mun hafa haldið að þeir gengju fyrir einni saman fólsk- unni, þ.e.a.s. kenndu af hugsjón. Skólaæskan í þá daga samanstóð eins og endranær af sauðum og við tókum ekki eftir því nema annað veifið að um okkur stóð heilagt stríð. Við sátum geispandi á vígvellinum. Ég hélt fyrir mitt leyti að ég væri í skóla af því ég hefði gert eitthvað af mér. Ég tók dómnum ekki af neinni reisn en þoldi hann þó. Löngu seinna skildist mér hvernig í pottinn var búið: Skólakerfið var virkjun og átti að lýsa upp leiðina til frelsis. Kenn- ararnir voru fastráðnir starfsmenn. Auðvit- að áttu þeir að fá kaup. Og við vorum ljósa- staurarnir. Þegar ég byrjaði í skóla var ennþá hald í framtíðinni. Menn bundu vonir við hana eins og reipi og byrjuðu ótrauðir að hand- styrkja sig upp í dagsljósið. Þeir trúðu á mannskepnuna. Sumir meir á manninn, aðrir meir á skepnuna en þegar ég lít um öxl sé ég alla þjóðina fyrir mér í skátabún- ingi. Þó grunar mig að sumir hafi undir niðri talið að brátt drægi til úrslita, senn kæmi á daginn hvort nokkurt vit væri í að halda mannkynssögunni áfram. Kannski væri maðurinn bara skepna. Sú hugsun hefði samt ekki fengist prentuð í bæjarblað- inu því víðsýni getur drepið hversu góðan málstað sem er. Skólinn sem ég gekk í var ekki byggður á sandi eins og nú tíðkast heldur á leifum af prússneskri mannræktarhugsjón. Hverj- um nýjum nemanda var skipt í efni og anda. Efnið var sent í leikfimi. Þá stóð B B Gamall Ijósastaur líturumöxl andinn strípaður eftir, og sjá: hann var í þrennu lagi, vit, vilji og tilfinningar. Skóla- starfið fólst í því að kenna þessum bakka- bræðrum að ganga í takt. Að lokum átti að mega slá tónkvísl í hausinn á útskrifuð- um nemanda og skyldi þá heyrast fagur samhljómur. Þannig var hugsjónin. Hún átti að bjarga heiminum eða þeim hluta hans sem var við bjargandi. Því stundum heyrðist bara daufur dynkur. Okkur börnunum skildist að í gamla skólahúsinu byggi andi og ætlunin væri að með tímanum byggi hann um sig í okk- ur. En þá þyrftum við að vera móttækileg. Annars yrðum við að fara að vinna. Hér var um að ræða anda upplýsingarinnar. Stundum mátti ráða af tali kennara að hann væri farinn að dofna enda húsið löngu raflýst. Og nokkuð er það að margir fóru að vinna. Sjálfur hafði ég aldrei orðið sam- ur eftir kvikmyndina Spartakus. I mínum huga var vinna hlutskipti herleiddra manna í rómverskum saltnámum. ÉgJærði heima. Okkur voru aðallega kenndar staðreynd- ir. Ég sá aldrei neitt samhengi á milli þeirra og hélt það stafaði af því að kennslubæk- urnar væru illa skrifaðar. Þetta var mein- legur misskilningur; þær voru svona vel skrifaðar. Nú eru staðreyndirnar löngu komnar í graut og þegar maður úr þessu menntakerfi ætlar að taka til lærdóms síns geta óvæntar víddir opnast: Eigi skal gráta Björn bónda meðan báðir fætur eru jafn- langir, og Wilhelm Bell skaut símann af höfði sonar síns. En menntunin komst til skila. Ég á við það sem eftir verður þegar maður er búinn að gleyma því sem hann lærði. Þegar upp var staðið hugsuðum við hvert eins og annað. Mér er minnisstætt hvernig meðalkenn- ari leit út í æsku minni. Hann var annað- hvort sköllóttur eða gekk í mórauðri dragt nema hvort tveggja væri. Og hann var ímynd skynseminnar. Við þekktum réttlæt- isgyðjuna. Hún var sjónlaus. Ég held við hefðum óðara borið kennsl á viskugyðjuna. Hún var húmorlaus. Sem betur fer var þetta fólk ekki holdi klætt. Ég á við ímynd kennarans, þann erkikennara sem sveif yfir hausamótunum á okkur á þroskabraut- inni. Þetta var áhrifamaður og honum gat jafnvel slegið saman við ennþá æðri máttar- völd í hugum móttækilegra. Ég hafði í stór- um dráttum talið að Guð sæti á skýi og tyggði strá og skeggið á honum blakti í blænum. Svo gerðist það að strangur kenn- ari tók við bekknum. Næst þegar ég hu- gleiddi samband mitt við Guð sá ég fyrir mér örn vokandi yfir afvelta rollu. Til er saga af nunnu sem alltaf sturtar sig í serknum af því að Guð sér til henn- ar. Þetta er í höfuðatriðum tilgangur venju- legrar skólagöngu. Menn eiga að muna hvar Davíð keypti ölið. Ég hef enga tölu á því hve oft við vorum sökuð um að tefja sigurgöngu mannsandans. Námsbrautin var líka vörðuð sjúkdómum, allt frá kvefi (þágufallssýki) og upp í svartadauða (ósvífni). Okkur var því hollast að rása ekki frá hjörðinni. Þrátt fyrir mörg og þung áföll er vest- ræn menning dálítil hetjusaga í hugum okkar. Við höfum þorað, við höfum spurt, við höfum ekki látið staðar numið. Hinir hafa fæðst og dáið án þess að spyrja hverju sætti. Munurinn stafar af því að skynsem- in hefur verið okkar leiðarljós. Með flökt- andi týru höfum við staulast í átt til frelsis á öllum sviðum. Ekki er kyn að við höfum hratað ofan í fleiri holur en upphaflega voru á veginum. En við erum eðlilega hreykin af aðferðinni. Kennararnir gerðu aldrei skipulega grein fyrir kenningu sinni fremur en sjálfur Frelsarinn, þeir gengu bara á undan með góðu fordæmi. Nú lifa þeir í okkur nemend- um þótt sumir hefðu trúlega kosið að end- urfæðast ofar í dýrastiganum. Þeir gengu alltaf erinda opinberrar skynsemi. Nú ger- um við það líka. Skynsemin hefur fært okkur rafmagnið, réttlætið og margföldun- artöfluna og ég þakka fyrir mig. En illu heilli er hún minnsti samnefnarinn í skóla- kerfinu og hver kennari veit hvað til síns friðar heyrir. Þess vegna fær hann kaupið. Sjálfstæð hugsun er aldrei velkomin í skól- ann. Lína langsokkur var rekin heim eftir fyrsta daginn. Kennarinn á að geta mætt óhræddur í vinnuna, horft yfir auðnina og tómið og sagt: Verði ljós. Það er gamal- reynt. Birtan blindar nemendurna. ÁSGEIR ÁSGEIRSSON LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 8. APRÍL1995 3

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.