Lesbók Morgunblaðsins - 07.08.1999, Blaðsíða 9

Lesbók Morgunblaðsins - 07.08.1999, Blaðsíða 9
+ rðir þrykktir munir úr Listvinahúsinu (upprunalega hannaðir 1938-1945). innaðir árin 1936 og 1938. Form og skreytingar teljast fremur óvenjulegar á þeim tíma. est og . hvíta- ta, kött lar eða einföld glanna r, snjó- uerlur. ða ein- jripum íarvali ndinni. unirnir inu og s Guð- g áður i. Með- t.d. í )-muna tiafmey tti eða ir gátu ti, í líki lannað- lífvera skærir an, lítt , fram- e. unn- starfs- menn, með eða án afskipta Guðmundar sem þó teiknaði oft fyrirmyndir eða kom að gerð gripanna, t.d. litun eða útskurði. Renndu gripirnir voru vasar, skálar, ker og krukkur (sumar með skreyttu loki), lampafætur, vegg- diskar, kertastjakar og könnur, jafnvel heil te- og kaffisett. Eðli máls samkvæmt er hver gripur sérstakur; módelgripur. Þó var stund- um vikið frá því ef fjöldaframleiða þurfti rennda muni skv. pöntunum, t.d. drykkjar- mál. Þá var notað lagmót, „skapalón" við vinnslu hvers munar. Lagið á módelgripum Listvinahússins er gjarnan klassískt en einnig er oft um óvenjulega eða frumlega hönnun að ræða. Töluvert er um útskurð; ýmist mynstur og t.d. myndir af laufum eða blómum og svo drekamynstur. Sumir þessara muna eru tvö- faldir (innri hluti heill, ytri hluti útskorinn). Vasar og könnur eru afar ólíkar innbyrðis að stærð og útliti; allt frá 10-20 cm háum gripum upp í 50-120 cm gólfvasa og stórar könnur. Skreytingar eru fjölbreyttar, útskurður, utan- áliggjandi blóm, hringform eða ávextir, rend- ur og bárur. Litavalið er margvíslegt, allt frá svörtum, steingráum og fjólubláum litum yfir í tómatrautt, gult, grænt og hvítt. Glerungur- inn er iðulega látinn renna þannig að einn lit- ur myndar tauma eða hálfþekju ofan á öðrum lit. Stundum eru vasar eða krukkur ekki hring- eða sporöskjulaga í þverskurði, heldur ferkantaðar; þá saman settar úr plótum. Fyr- ir bregður fremur framúrstefnulegri hönnun miðað við það árabil sem módelgripirnir voru unnir á. Þessi bálkur framleiðslunnar var síst minni en hinn og mun fjölbreyttari þar eð hinir vönu rennslumenn létu oft gamminn geysa. Svo virðist sem margir muni síður eftir hinum renndu gripum, og ósjaldan verður fólk undr- andi við að heyra á þá minnst eða við að sjá falleg listaverk þeirra á meðal. Einnig þessi þáttur í starfi gamla Listvinahússins hefur ekki verið metinn að verðleikum. í fáeinum listfræðilegum úttektum hefur ennfremur verið einblínt á svokallaðan náttúru- og heimahagaþátt í leirlist Guðmundar og þeirra allra hinna í Listvinahúsinu. Heildin er mun flóknari og forvitnilegri; stílar og skírskotanir mun fleiri. Vaxandi áhugt Undanfarin 10-15 ár hefur nær ekkert ver- ið framleitt af þrykktum gripum Listvina- hússins. Mótin eru flest slitin og ónothæf. Mó- delframleiðslan er alls ráðandi og hún hefur eðlilega breyst. Munir fyrirtækisins eru ekki lengur með helstu höfundareinkennum Guð- mundar eða samstarfsfólks hans (reyndar var Einar Guðmundsson kominn til starfa í fyrir- tækinu fyrir 1960). Því má segja að fram- leiðsla Listvinahússins frá 1927 til ca. 1960 sé orðin sérstæð antíklistvara; listmunir sem eru merki liðins tíma og geta skoðast sem slíkir. Hvort sem menn horfa til framleiðslutímans eða ekki, þá er form hvers leirmunar, litur, hönnun, myndmál og áhrif hans á skoðandann lögð til grundvallar mati hvers og eins á feg- urðar-, menningar- og verðgildi gripanna. VASI með þremur hönkum og krús með loki. Klassísk hönnun, kraftmiklir litir. STÚLKA með lokuð augu. Módelgripur sem ekki var hafður til fjöldaframleiðslu. Undanfarin ár hefur áhugi fólks á leirlist Listvinahússins aukist, m.a. eftir sýningar á verkum Guðmundar að honum látnum og ágæta leirlistarsýningu Listasafns Reykjavík- ur á Kjarvalsstöðum 1995, með tilheyrandi út- gáfu bókarinnar „Leirlist á íslandi" en þar er prýðileg ritgerð Eiríks Þorlákssonar listfræð- ings höfð sem kynning. Æ fleiri uppgötva listræna og fjölbreytta framleiðslu Listvinahússins á umræddum ár- um. Leirmunir frá fyrirtækinu á þessum tíma sjást í fornverslunum, hjá listaverkasölum og stundum í Kolaportinu. Verð hefur hækkað jafnt og þétt, þó án innra samræmis. Enn vantar miklu meiri kynningu á listiðn og leir- list áranna 1927-1970 eða svo og fleiri vand- aðar úttektir á verkunum væru mörgum áhugaverðar. Illa gerðar falsanir Sést hefur nokkuð til viðgerðra leirmuna úr Listvinahúsi á markaði. Mjög mikill vandi er að gera við brotna leirmuni og alla jafna er ekki unnt að lita viðgerðir með brenndum glerungi, heldur einvörðungu með þornandi litum. Nota þarf sérstakt lím og kítti. Mest af viðgerðunum stenst ekki mál og verð við- gerðra muna er jafnan allt of hátt. Þá hefur einnig borið á að einhver setji falskan gifs- botn á muni frá t.d. Funa og Roða eða jafnvel á erlenda gripi og merki með burstinni, vörumerki Listvinahússins, ár- tali og jafnvel upphafsstöfum Guðmundar: G.E. Þá fæst hærra verð en ella fyrir grip- inn, glepjist einhver til kaupa. Eigendur eða kaupendur leirmuna frá Listvinahús- inu geta þekkt slíkar falsanir á yfirmálun með lakkhtum og/eða auðrispanlegum gifsbotni. Þessar falsanir eru heldur saklausari en þær tilraunir sem gerðar voru nú 1999 til þess að falsa styttur úr Listvinahúsinu. Sem betur fer komst fljótlega upp unf verknaðinn þegar tvær ólíkar gerðir leir- muna voru seldar af einum og sama aðila sem stundað hefur ýmiss kqnar munasölu í Kolaportinu og í Mjódd. Á hans vegum voru uppi a.m.k. ein fölsuð stytta af nak- inni konu með könnu (oft nefnd vatnsber- inn) og tvær falsaðar styttur af hafmey með barn (oft kölluð móðir hafsins). Tvær þeirra a.m.k. voru seldar kaupendum fyrir hæsta verð. Brátt kom í Ijós að stytturnar voru unnar úr gifsi í mót sem tekin höfðu verið af ófölsuðum leirstyttum. Gripirnir voru handmálaðir með fljótþornandi, lit- uðu lakki en vörumerki og upphafsstafir Guðmundar látnir halda sér. Stytturnar eru of þungar, fremur valtar, auðrispan- legar; yfirborðið stamt og það lyktaði af málningu. Framleiðandinn er einn en þó ekki sami aðili og sá sem seldi hin aug- Ijósu falsverk. Tveir kaupendur kærðu bæði sölu og framleiðslu og telst málið upplýst en dómsmeðferð er væntanlega eftir. Svona fals- anir er auðvelt að þekkja; nóg er að ýta þétt á yfirborðið með tannstöngli, borðhníf eða áþekkum hlutum. Yfirborðið lætur þá undan og það skín í hvítt. Engar styttur eða aðrir munir úr Listvinahúsinu eru unnir í gifs. Ver- ið getur að málað gifs hafi stundum verið not- að til minni háttar viðgerða (ekki af fagmönn- um) en þannig gripir þekkjast frá fölsunum á því að mestur hluti hvers grips er úr brennd- um, glerhörðum leir. Falsanirnar hafa eflaust einhver neikvæð áhrif á sölu og eftirspurn leirmuna úr Listvina- húsinu. Um leið má vera að árvekni fólks aukist og að markaður þessara leirmuna jafni sig fyrr en síðar. Listaverkafalsanir virðast hafa færst í aukana hér á landi og hafa nú einnig færst yfir í eftirgerð leirmuna. Ofangreindar tilraunir mega ennfremur teljast illa grunduð en vænt- anlega ómeðvituð atlaga að listamannsheiðri Guðmundar og orðstír Listvinahússins. Og eins og allar tilraunir til listaverkafalsana eru þær purkunarlaus aðferð til að græða fé á eigin van- hæfni til skapandi starfa. Höfundurinn er jarðeðlisfræðingur. MUNDAR FRA MIÐDAL LESBÓK MORGUNBLAÐSINS ~ MENNING/LISTIR 7. ÁGÚST 1999 9

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.