Lesbók Morgunblaðsins - 07.10.2000, Blaðsíða 9

Lesbók Morgunblaðsins - 07.10.2000, Blaðsíða 9
Því er sem duftið dauða þrái að hrærast við djarfa sorgarblíða rómsins kvak. Því er sem loptið bíði þess að bærast við bjarta himnafleyga vængsins tak. (Hrannirl935,45) I þessu nætursamtali nýtir Halldór Laxness sér ritið Also sprach Zarathustra (Svo mælti Zaraþústra) eftir þýska heimspekinginn Friedrich Nietzsche (1844-1900). Einn af meg- inþráðum þess rits er fyrirlitning á öllum at- höfnum sem sprottnar eru af vorkunn, auk boð- skaparins um að guð sé dauður. Halldór Laxness segir í ævisögu sinni, Grikklandsárinu, að Einar Ólafur Sveinsson prófessor hafi fyrst- ur kynnt honum þetta rit Nietzsche: „Einar kom mér uppá lag með að sporðrenna Also sprach Zarathustra, sem þá var mikill al- darspegill og viskubrunnur, bók samin af slfkri íþrótt að heilar málsgreinar úr henni hugfestast manni ævilángt hvort sem manni líkar betur eða ver, einsog tilamunda þetta: Von seinem Mitleid mit den Menchen ist Gott verstorben (Af meða- umkun sinni með mönnunum er guð dauður) - og Der Mensch ist etwas das iiberwunden wer- den muss (Maðurinn er nokkuð sem sigra verð- ur)" (1980,34) Örn Ulfar teflir réttlæti fram gegn vorkunn: „Maðurinn hefur ... eitt aðalsmerki umfram guðina; hann kýs réttlæti. Sá sem kýs ekki rétt- læti, hann er ekki maður. Ég hef litlar mætur á þeirri vorkunn sem heigullinn nefnir kærleika, Ljósvfldngur." (1939,160) Ólafur Kárason svarar: ,Af vorkunn sinni með mönnunum sendi þó guðinn eingetinn son sinn til þess að þjást á krossi - sérðu ekkert mikilfeinglegt í þessu gamla æfintýri, Örn? Jú, sagði Örn Úlfar: það, að meðaumkunin með mönnunum skyldi verða guðinum að bana." (1939,161) „Af meðaumkun sinni með mönnunum er guð dauður," sagði Nietzsche og það fannst Erni Ulfari mikilfenglegt. „Það er réttlætið sem á eftir að gefa börnum framtíðarinnar lífíð, ekki kærleikurinn, sagði Öm Úlfar. Baráttan fyrir réttlætinu er hið eina sem gefur mannlífinu skynsamlega meiningu. Örn, sagði skáldið þá. Hefur þér ekki dottið í hug að það sé hægt að berjast fyrir réttlætinu þángað til einginn maður stendur leingur uppi á jörðinni? Þótt heimurinn farist skal réttlætið sigra, segir fornt orðtak. Mér finst ekkert orð- tak sé til sem frekar gæti verið einkunnarorð vitfírrínga." (1939161) Og enn spyr Ólafur Kárason gest sinn: „Ef baráttan fyrir réttlætinu framkallar ragnarök, Örn - hvað þá? Rétt segir þú, baráttan fyrir réttlætinu mun framkalla ragnarök sagði gesturinn. Réttlætið er köld dygð, sagði skáldið, og ef hún sigrar ein verður fátt eftir að lifa fyrir í mannheimi." (1939,161-162) Hér er sem verði þáttasldl. Skáldið Olafur Kárason virðist vera að ná undirtökunum í glím- unni við skapara sinn. Það má einnig ráða af orðum Halldórs Laxness í fyrrnefndu viðtali hans við Örn Ólafsson. „... öll þessi stokkbólgna þeóría og fræðilega stefnufesta misti veruleik sinn og bakfisk þegar henni var beitt gegn mannúðlegum rökum." (Mbl. 28/21982,71) Byltingarmaðurinn Arnaldur Björnsson í skáldverkinu Salka Valka er mun óvægnari í af- stöðu sinni til vorkunnar en Örn Úlfar. í síðari hluta skáldverksins Fuglinn ífjórunni, sem kom út 1932, segir frá heimsókn hans til Sölku Völku í Mararbúð. Salka hafði þá af vorkunnsemi tekið að sér vannærð börn. Um þau sagði Arnaldur: „Ég held ég hefði lofað þeim að hrökkva upp af í þínum sporum... Það er ekki annað en borg- araleg viðkvæmni og hræsni að hjálpa einstakl- ingum... Það, sem nokkru varðar, er heildin, mennirnir sem eining, samfélagshugsjónin. Og það getur ekkert bjargað heOdinni nema bylting undan oki auðvaldsins." (1932,192) Skýringin á því að afstaða Arnalds Björns- spnar til vorkunnar er harðari en afstaða Arnar Úlfars er að túlkunarviðhorf byltingarmanna milduðust. í formála að annarri útgáfu Alþýðu- bókarinnar 1945, sem einnig birtist með þriðju útgáfu 1949, segist Halldór Laxness hafa mildað tón bókarinnar frá fyrstu útgáfu 1929. Rök hans fyrir breytingunni eru: „... tónninn í skrifum sósíalista kringum 1930 var venjulega töluvert herskár, því þá hafði bar- áttan forsmekk af byltingu; nú er siður að hafa mildari málflutning og mýkra orðalag..." (1949, 8) Mitt í framboðsræðu sinni á Sviðinsvík varð Örn Úlfar skyndilega veikur. Hann var því flutt- ur burtu og átti þangað ekki afturkvæmt. Reim- ar skáld Vagnsson sagði síðar að Örn Úlfar væri horfinn í fjarlægt land sem hann kynni varla að nefna. Sovétríkin? Ólafur Kárason flýði Sviðinsvík til Bervíkur. Hugsýnir og fegurðarþrá hans verða megin- þátturinn í lokabindi verksins Fegurð himins- ins, uns hann í lok sögu gengur út úr lífinu á jök- ulinn sem, líkt og sléttan í sögunni „Vonir" eftir Einar H. Kvaran, minnir á „hvíldina eilífu". Höfundur er fyrrverandi menntaskólakennari. Irska bandið vakti mikla lukku og spilaði fyrir fullu húsi í tónleikasal Niðarósdómkirkju. UNGIR TÓNUSTARMENN HLEYPA HEIMDRAGANUM EFTIRÁGÚST RAGNARSSON RISASTÓRAR dyr Niðarósadómkirkju opnast og inn gengur Noregsdróttning ásamt fríðu föruneyti. A fremstu bekkjum kirkjunnar sitja krakkarnir í Skólalúðrasveit Seltjarnarness. Við erum stödd á hátíðartónleikum European Youth Music Festival, þar sem fram kom 120 manna strengjasveit og frægasta brassband Noregs að viðstöddum miklum fjölda áheyrenda, þar á meðal ýmsum fyrirmennum. Tónleikarnir voru hápunktur árlegrar evrópskrar tónlistarhátíð- ar ungs fólks. Hún var að þessu sinni haldin 30. maí til 4. júní í Þrándheimi í Noregi, hana sóttu um 10.000 ungmenni víðs vegar að úr Evrópu 9g voru krakkarnir okkar af Nesinu fulltrúar íslands. Undirbúningur ferðarinnar hófst síðastliðið haust. Hann fólst í markvissum æfingum hljómsveitarinnar og fjáröflun þar sem að komu börnin sjálf, aðstandendur, fjöldi fyrir- tækja og stofnana auk Seltjarnarnesbæjar. Hitann og þungann af skipulagi fararinnar hvíldi á hljómsveitarstjóranum, Kára Einars- syni. Án vandaðs undirbúnings hefði verkefnið ekki gengið upp. Það er skemmst frá því að segja að dagarnir í Þrándheimi voru öllum ógleymanlegt ævin- týri. Börnin spiluðu á ýmsum sögufrægum stöðum, eins og í Sverrisborg og í miðborginni, og vöktu hvarvetna mikla athygli. Þess ber að geta að þau voru yngst þátttakenda, enda með- alaldur þeirra aðeins 11 til 12 ár. Höfðu ýmsir á orði sem til heyrðu að þau væru að spila tvö til þrjú ár fram fyrir sig. Með í fór var einnig írska sveitin, sem margir þekkja, og voru und- irtektir við leik hennar afar jákvæðar. Auk þess að spila á hátíðinni voru börnin við- stödd viðamikla opnunarhátíð við hina frægu skíðastökkpalla í Grenás fyrir utan borgina og lokahátíðina í miðborginni síðasta kvöldið. Þá fóru þau í skoðunarferðir á ýmsa merkisstaði. Einn þeirra var gömul koparnáma þar sem þau tóku upp hljóðfærin í risastórum helli mörg hundruð metra inni í námunni og spiluðu þann- ig að undir tók í fjallinu hans Dofra. Ógleyman- leg stund. Svona ferð er ómetanleg fyrir krakkana í mörgum skilningi. Þau þroskast og læra að taka tillit hvert til annars - engin mamma og pabbi - auk þess að þurfa að standa sig úti í hinum stóra heimi. Norðmenn geta ýmislegt lært af krökkunum af Seltjarnarnesi og eru þeir nú í hinum mesta vanda við að reyna að standa þeim á sporði eft- ir heimsóknina til Þrándheims. Hér sjást saxó fón- og klarinettuleikarar hljómsveitarinnar spila í garði íslenskra velunnara. Kári Einarsson hljómsveitarstjóri útvegaði hestvagn til að flytja hljóðfærin milli staða í Sverris- borgargarðinum. Kom það sér vel fyrir slagverksleikarana og litla fætur. Hópurinn, alls um 40 krakkar, bíður eftir rútubíl að afloknum tónlistardegi í Sverrisborg. LESBÓK MORGUNBLAÐSINS - MENNING/LISTIR 7. OKTÓBER 2000 9

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.