Alþýðublaðið - 03.03.1990, Qupperneq 2

2
Laugardagur 3. mars 1990
ilfflOTIlUllllB
Ármúli 36 Sími 681866
Útgefandi: Blað hf.
Framkvæmdastjóri: Hákon Hákonarson
Ritstjórar: Ingólfur Margeirsson
Fréttastjóri: Jón Birgir Pétursson
Auglýsingastjóri: Hinrik Gunnar Hilmarsson
Dreifingarstjóri: Sigurður Jónsson
Setning og umbrot: Leturval, Ármúla 36
Prentun: Blaðaprent hf.
Áskriftarsíminn er 681866
Áskriftargjald 1000 kr. á mánuði innanlands. í lausasölu 75 kr. eintakið.
FÓTSPOR STALÍNS
'68-KYNSLÓÐIN OG
JAFNAÐARSTEFNAN
Talsverðar hræringar hafa ver-
ið á vinstri væng stjórnmála á ís-
landi eftir hrun kommúnismans
í Austur- og Mið-Evrópu. Farið
hefur fram nokkuð sérkennileg
hundahreinsun í Alþýðubanda-
laginu þar sem gamlir og nýir
kommúnistar þvo hendur sínar
og ganga ofan í sín eigin gömlu
fótspor.
Svonefnd lýðræðiskynslóð í Al-
þýðubandalaginu, ’68-kynslóð-
in og afkomendur hennar, hafa
reynt að knýja á um uppgjör um
fortíð flokksins. ’68-kynslóðin
sem endurlífgaöi Alþýðubanda-
lagið í lok sjöunda áratugarins
og fleytti flokknum gegnum
þann áttunda, gerði sér vonir
um lýðræðislegan sósíalisma;
að breyta Alþýðubandalaginu í
séríslenskan jafnaðarmanna-
flokk. Á sama tíma áttu sér mikil
umbrot stað i Alþýðuflokknum,
sveiflan í kringum Vilmund heit-
inn Gylfason var í algleymingi
og leiddi síðar til klofnings í
flokknum. Hugsjónafólk af
’68-kynslóðinni sem taldi sig
lýðræðislega jafnaðarmenn,
hafði í raun um þrjá flokka að
ræða; hinn hefðbundna en litla
Alþýðuflokk, Bandalag jafnaö-
armanna eða freista þess að
breyta Alþýðubandalaginu að
innan. '68-kynslóðin skiptist í
stórum dráttum í þessa þrjá
arma en meginstraumarnir lágu
í fyrstu inn í Bandalag jafnaðar-
manna og Alþýðubandalagið.
"eir hugsjónamenn af um-
ræddri kynslóð sem kusu að
freista þess að breyta Alþýðu-
bandalaginu í jafnaðarmanna-
flokk, uppgötvuðu smám saman
að þótt Stalín væri ekki sjáanleg-
ur og reyndar opinberlega bann-
færður af flokknum, þá var Sta-
lín ennþá hér. Hann leyndist í
gömlu frumherjunum og afkom-
endum þeirra sem höfðu öll tögl
og hagldir í Alþýðubandalaginu.
Erfingjar Stalíns voru áfram
valdamenn flokksins, og þeir
voru áfram sömu einræðis- og
miðstýringarsinnarnir þótt þeir
byðu ungu fólki og nýjum kyn-
slóðum opinn arminn undir for-
merkjum lýðræðis. Það reyndist
hinni nýju kynslóð þungur róður
að starfa við hlið stalínistanna.
Gjáin milli stalínistanna og lýð-
ræðiskynslóðarinnar fór breikk-
andi. Um miðjan síðasta áratug
varð klofningurinn opinberlega
Ijós og síðan hefur styrjöld þess-
ara tveggja fylkinga geisað í Al-
þýðubandalaginu undir her-
stjórn Svavars Gestssonar ann-
ars vegar og Ólafs Ragnars
Grímssonar hins vegar. Á þess-
um sömu árum gekk Bandalag
jafnaðarmanna aftur í Alþýðu-
flokkinn og nýjar áherslur undir
formennsku Jóns Baldvins
Hannibalssonar sáu dagsins ljós.
Alþýðuflokkurinn stóð sem fyrr
á traustum grunni jafnaðarstefn-
unnar og gat auðveldlega aðlag-
að sig nútímalegum áherslum
án þess að það kallaði á ágrein-
ing innan flokksins. Alþýðu-
flokkurinn þurfti ekki á neinu
uppgjöri að halda. Þar var og
hefur aldrei verið neinn Stalín.
Þessi mál gerði Alþýðuflokkur-
inn upp á þriðja áratugnum líkt
og aðrir jafnaðarmannaflokkar
á Norðurlöndunum. Þess vegna
gekk þeim hluta ’68-kynslóðar-
innar sem gekk til samstarfs við
Alþýðuflokkinn vel að vinna
með „gömlu krötunum." Hug-
myndafræöin var í raun sú
sama.
Ein af útgönguleiöum lýðræð-
iskynslóðarinnar í Alþýðu-
bandalaginu er að knýja á um
sameiningu A-flokkanna. Það er
hins vegar umhugsunarefni,
hvort ’68-kynslóðin sem enn
hefur ekki lagt stalínistanna að
velli í Alþýðubandalaginu, hafi
nægilega sterka stöðu til þess að
krefjast þess að Alþýðuflokkur-
inn verði lagður niður svo hægt
sé að stofna Jafnaðarmanna-
flokk íslands á rústum þessara
tveggja flokka. Meira þarf til,
meðal annars víðtæka málefna-
legu samstöðu þessara tveggja
flokka svo sameining sé raun-
hæf. Slíkur málefnasamningur
yrði bæði tímafrekur og erfitt
kynni að reynast að sætta gamla
fjandmenn í þessum tveimur
flokkum. Spyrja má því: Hvers
vegna gengur ekki þriðji armur
’68-kynslóðarinnar sem staðið
hefur í slagnum við stalínistanna
án verulegs árangurs, í Alþýðu-
flokkinn og sameinast þar hin-
um örmunum tveimur? I sam-
einingu gæti þessi kynslóð, af-
komendur hennar og fólk fram-
tíðarinnar skapað og mótað
hinn eina sanna, lýðræðislega
jafnaðarmannaflokk. Þá væri
hægt að takast á við verkefni
samtíðarinnar og skapa betri að-
stæður og umhverfi fyrir íslend-
inga í dag, í stað þess að eyða
kröftunum á uppgjör við drauga
fortiðarinnar.
ÖNNUR SJÓNARMIÐ
HELGI Hálfdanarson ritar í Þjóðvilj-
ann, reyndar Helgarblaðið, í gær
mikla grein þar sem hann segir frá
atburðum sem gerðust norður i
landi fyrir u.þ.b. 33 árum. Þar segir
af því hvernig Húsavíkurdeild Sam-
einingarflokks alþýðu, Sósíalista-
flokksins, brást við innrásinni í Ung-
verjaland árið 1956. Helgi greinir
frá tillöguflutningi á fundi í félaginu
þar sem m.a. var samþykkt að
harma innrásina og fordæma hana
harðlega og einnig var samþykkt að
breyta nafni hinnar húsvísku flokks-
deiídar og gera hana óháða öllum
stjórnmálaflokkum. Enda töldu
Húsvíkingar ekki að flokkurinn
hefði brugðist nægileg hart við inn-
rás Sovétmanna í Ungverjaland.
Helgi víkur síðan tali sínu að orðinu
sósíalismi, merkingu þess og inntaki
og segir í niðurlagsorðum greinar
sinnar:
„Skyldi nokkurt orð, að und-
anskildu orðinu „frelsi“, hafa
lent í jafn-Iitskrúðugum ævin-
týrum og orðið „sósíalismi"?
Naumast er til það ríki veraldar,
þar sem ekki eru stjórnmála-
flokkar kenndir við sósíalisma,
jafnvel margir í sama þjóðfélag-
inu, og mætti æra óstöðugan að
henda reiður á því sem þeim er
sameiginlegt og hvað þeim ber á
milli. Sumir kenna sinn sósíal-
isma við Marx, aðrir við Lenín,
eða Trotskí, eða Stalín, eða guð
má vita hvað. Harðstjórar Aust-
ur-Evrópu kváðust taka stefn-
una á sósíalisma; og Gorbatsjoff
segist ætla að bjarga sósíalism-
anum. Meira að segja Hitler
kenndi sig við sósíalisma, það er
nú líkast til „Die national-sozial-
stische Deutsche Arbeiter-
partei“ hét flokkur hans. Og for-
sætisráðherrar Norðurlanda,
þar sem með nokkrum rétti er
talað um velferðarþjóðfélög,
kalla sig hver af öðrum sósíal-
ista og kenna stefnu flokka
sinna við sósíalisma.
Því kann ýmsum að þykja við
hæfi, að Alþýðubandalagið birti
afdráttarlausa skilgreiningu á
því hugtaki, sem orðið „sósíal-
ismi“ táknar þar í flokki. Sumum
kynni þá að ganga betur að átta
sig á stefnu þess flokks, þar sem
virðist vera hver höndin upp á
móti annarri. Trúlega færi það
öllum bezt.“
OG áfram með vinstri öflin í land-
inu, fortíð og framtíð. í Helgarblaði
Þjóðviljans birtist ýtarlegt viðtal við
Magnús Torfa Ólafsson, fyrrverandi
alþingismann og ráðherra. Magnús
Torfi horfir fram á veginn í viðtal-
inu, fjallar mjög mikið um breytta
skipan í Evrópu og tengir tilvist
vinstrihreyfingarinnar á íslandi.
Magnús Torfi er m.a. spurður þess
hvort hann telji að afstaðan til Evr-
ópubandalagsins, þróunar þess og
framtíð hins Evrópska efnahags-
svæðis, geti orðið til að kljúfa ís-
lenska vinstrihreyfingu enn einn
gang. Hvort ástæða sé fyrir vinstri
menn að óttast þá þróun sem er að
verða í Evrópu. Magnús Torfi segir:
„Mitt álit er það, að ég tel
þennan ótta, sem hann er af
menningarpólitískum eða efna-
hagslegum toga, vera byggðan á
röngum forsendum. Þvert á móti
verða menn að sjá, að þarna er í
grundvallaratriðum verið að
framkvæma hluti sem eru full-
komlega í anda alþjóðahyggju
hinna gömlu frumhverja jafnað-
arstefnunnar í Evrópu. Með
þessum breytingum er verið að
koma á samstarfi margra þjóða
með þeim hætti að ekki verði á
hlut neins gengið, og að myndað-
ur verði stór markaður með lög-
um og reglum sem eiga að
Magnus Torfi segir óttann við EB,
bæði af menningarpólitískum og *
efnahagslegum toga, vera byggðan á
röngum forsendum. Þvert á móti
segir Magnús að verið sé að vinna i
anda alþjóðahyggju hinna gömlu
frumherja jafnaðarstefnunnar í Evr-
ópu.
tryggja að markaðslögmálin
þjóni fólkinu en ekki öfugt.
Ég held að íslandi sé bráð-
nauðsynlegt að komast í þetta
samstarf, og ég tel eðlilegast að
nota EFTA sem millilið eins og
gert hefur verið hingað til. Það
fer ekki á milli mála að Jón Bald-
vin Hannibalsson hefur aukið
orðstír íslands með þeim hætti
sem hann hélt á málum í þeim
afdrifaríku undirbúningsvið-
ræðum sem áttu sér stað á síð-
asta ári undir hans forystu.
Ég fæ heldur ekki séð hvernig
menn geta ímyndað sér að ís-
land sé betur sett einangrað frá
Evrópu, sem er nú vaxandi afl á
heimsmælikvarða, ekki bara í
efnahagslegu, heldur einnig í
pólitísku tilliti. Hjá Evrópuþjóð-
um eigum við að mæta meiri
skilningi á sérstöðu okkar og
menningu en nokkurs staðar
annars staðar, og þar er mark-
aðsstarfsemin undir betra lýð-
ræðislegu eftirliti en annars
staðar, þannig að evrópsku stór-
fyrirtækin eru ekki sú hætta
sem menn vilja halda fram. Þeir
sem vilja einangra okkur frá
Evrópu eru í raun að stuðla að
því að aðstæður skapist sem
gætu orðið til að ofurselja okkur
Bandaríkjunum."