Alþýðublaðið - 06.05.1997, Blaðsíða 7

Alþýðublaðið - 06.05.1997, Blaðsíða 7
ÞRIÐJUDAGUR 6. MAI 1997 ALÞYÐUBLAÐIÐ andlát Steindór Steindórsson frá Hlöðum Fæddur 12. ágúst 1902 — Dáinn 26. apríl 1997 Steindór Steindórsson, skóla- meistari frá Hlöðum, samein- aði í lífi sínu og starfi, marga eðliskosti sem fásénir eru í einum og sama manninum. Kyrrláta einbeit- ingu vísinda- og fræðimannsins; tjáningarhæfni og þolinmæði og hlý- hug hins góða kennara; eldmóð og baráttugleði hins umdeilda stjórn- málamanns. Þessa ólíku eðliskosti sameinaði hann í heilsteyptum per- sónuleika, sem reynst hefur þriggja manna maki að atorku og afköstum. Við erum mörg sem kynnst höfum Steindóri á ólíkum æviskeiðum eða í nánd við ólík verksvið hans og telj- um okkur standa í þakkarskuld ýmist við vísindamanninn, fræðimanninn, rithöfundinn eða hinn pólitíska eld- huga. Við höfum kynnst því, hvert með sínum hætti, að þar var enginn meðalmaður á ferð, þar sem Steindór skólameistari fór. í meira en aldarfjórðung var Steindór Steindórsson í fylkingar- brjósti baráttusveitar jafnaðarmanna á fslandi. Hann var einn þeirra sem reyndist best þegar mest á reyndi. í sfjórnmálabaráttu sinni var Steindór stefnufastur, fylginn sér, kjarkmikill og ódeigur til baráttu. Hann var að- sópsmikill og vopnfimur í ræðu og riti. Andstæðingarnir sóttu aldrei gull í greipar hans. Þótt vissulega hafi skipst á skin og skúrir í sam- skiptum Steindórs og Alþýðuflokks- ins lét hann málstaðinn aldrei gjalda mannlegra misgjörða. Það lýsir því vel, hvern mann hann hafði að geyma. Á flokksþingi Alþýðuflokks- ins 1976 var hann kjörinn heiðursfé- lagi flokksins. Það sýnir hvern hug ný kynslóð jafnaðarmanna bar til Steindórs. Hún fann til skyldleika við hinn síunga baráttumann. Það þarf ekki lengi að lesa ævi- sögu Steindórs Steindórssonar frá Hlöðum, „Sól ég sá" til að skynja, hver gæfumaður hann hefur verið í h'fi sínu og starfi, þótt vissulega hafi hann fengið sinn skammt af andbyr og mótlæti. Lengi skal manninn reyna. Ég spái því að þegar þeir, sem nú eru ungir, fara að rýna í sóguþráð seinni hluta 20. aldar og skilja þar kjarnann frá hisminu muni vegur fræðimannsins og rithöfundarins frá Hlöðum fara vaxandi í augum eftir- komenda. Hann hefur reynst ham- hleypa til verka. Þau verk bera hon- um fagurt vitni um ókomna tíð. Þær eru margar ævisögurnar. En þær eru ekki margar ævisögur sam- tímamanna Steindórs, þar sem horft er yfir sviðið af jafn háum sjónarhól og þar sem sér til allra átta. Óborinn íslendingur á nýrri öld mun eiga vandfundið annað heimildarit jafn haldgott til skilningsauka á samtíð okkar og Sólarsögu Steindórs. Bernska Steindórs að Möðruvöll- um og Hlóðum í Hörgárdal í upphafi aldar á meira skylt um aldarhátt og aðbúnað við ævisögu séra Jóns eld- klerks í Skagafirði á 18. öld en upp- vaxtarskilyrði unglinga í íslenskri sveit undir lok 20. aldar. Sólarsaga Steindórs er saga at- gervismanns, sem vegna meðfæddra hæfileika og óslökkvandi mennta- þorsta brýst úr viðjum fátæktar til mennta, dyggilega studdur af mikil- hæfri móður. Þannig nær hann að rækta meðfædda hæfileika að því marki, að hann skipar sér í fremstu röð vísinda- og fræðimanna okkar á þessari öld. En maðurinn var ekki einhamur. Starf kennara og skólameistara við Menntaskólann á Akureyri er hverj- um manni fullboðlegt ævistarf. En Steindóri var það ekki nóg viðnám kraftanna, þótt síst hafi hann van- rækt kennslu og skólastjórn, eins og gamlir nemendur bera vitni um. Samhliða kennslustarfinu var hann einn afkastamesti vísindamaður okk- ar í náttúrufræði og gróðurrannsókn- um á þessari öld. Á nær hverju sumri frá 1930 fram á áttunda áratuginn ferðaðist hann um landið, ýmist einn eða í góðum félagsskap annarra náttúruvísindamanna við gróðurrannsóknir og kortagerð. Þeir staðir eru fáir á íslandi, hvort heldur er í mannabyggð eða öræfatign, þar sem hann hefur ekki skilið eftir sig spor. Á veturna vann hann úr rannsókn- um sínum og heimildum og birti í fjölda rita, ýmist í íslenskum fræði- ritam eða erlendum. Og hann lét ekki staðar numið við rannsóknir sínar á hinni íslensku flóru heldur stundaði einnig samsvarandi rann- sóknir á Grænlandi og fór rannsókn- arferð til Jan Mayen 1957. Ritverk Steindórs Steindórssonar eru mikil að vóxtum og einatt að- gengileg og skemmtileg aflestrar. Höfundareinkenni hans birtast í skýrri hugsun og einfaldleika í fram- setningu. Hann spillir lítt ritsmíðum sfnum með þarflausri orðagleði en heldur hugsuninni tærri. Fyrirferðar- mest eru ritverk hans um grasa- og náttúrufræði, landfræði og landlýs- ingu, auk ferða- og þjóðháttasagna. Hann hefur einnig reynst mikilvikur við að búa til útgáfu og ritstýra önd- vegisverkum á borð við Ferðabók Eggerts Ólafssonar og Bjarna Páls- sonar, Ferðabók Sveins Pálssonar og Ferðabók Ólafs Ólavíusar, fyrir utan landkynningar- og leiðbeiningarit eins og Landið þitt og Vegahandbók- ina. Mitt í öllum þessum önnum fann hann tíma aflögu til að ritstýra tíma- ritinu Heima er bezt í um aldarfjórð- ung. Það var alþýðlegt tímarit sem hlaut miklar vinsældir og útbreiðslu um landið, meðan hann stýrði þar penna. Trúlega hefur sá sem þetta skrifar fyrst kynnst rithöfundinum Steindóri Steindórssyni á síðum Heima er bezt, í hléum frá heyskapn- um í Ögri forðum daga. Þegar þetta er allt tíundað, ásamt bókmennta- gagnrýni, greinum í tímaritum og blöðum og þýðingum á ritverkum erlendra fræðimanna, sem gistu Is- land fyrr á tíð, - skilst mér að Stein- dór skilji eftir sig á sjöunda hundrað ritverk. Geri aðrir betur. Þetta eitt útaf fyrir sig væri hverj- um vísinda- og fræðimanni fullboð- legt ævistarf. En því fer fjarri að þá sé allt talið, sem Steindór hefur haft fyrir stafni um dagana. Hann var líf- ið og sálið í margvíslegum félags- skap þar sem sjálfboðaliðar lögðu rækt við góðan málstað eins og t.d. í Skógræktarfélagi Eyjafjarðar, Rækt- unarfélagi Norðuriands, Sögufélagi Akureyrar, Ferðafélagi Akureyrar og Norræna félaginu. Sérstök ástæða er til að minnast verka hans við að rækta frændsemi við Vestur-íslend- inga t.d. með Vestur-íslenskum ævi- skrám. Við jafnaðarmenn, sem erum ekki allir eins og Össur innvígðir í töfra- heim náttúiuvísindanna, kynntumst annarri hlið hins mikilvirka eldhuga: stjórnmálamanninum Steindón Steindórssyni frá Hlöðum. Sjálfur hefur Steindór lýst því í ævisögu sinni, hvernig kjör sveitunga hans á uppvaxtarárum beindu huga hans að hugsjón og úrræðum jafnaðarstefn- unnar, sem mannúðar- og mannrækt- arstefnu. Hafnarstúdentinn mun hafa kynnst betur verklagi og árangri jafnaðarmanna í Danmörku á náms- árunum. Alla vega var hann sann- færður jafnaðarmaður að lífsskoðun þegar hann sneri heim frá Kaup- mannahöfn og tók til starfa við Menntaskólann á Akureyri árið 1930. Þeirri hugsjón hefur Steindór reynst trúr í gegnum þykkt og þunnt til hinsta dags. Hann lét fyrst að sér kveða sem frambjóðandi í baráttu- sæti við bæjarstjórnarkosningarnar á Akureyrir 1946. Hann vann þá góð- an kosningasigur og vakti athygli annarra jafnaðarmanna um land allt fyrir vasklega framgöngu. Steindór var bæjarfulltrúi jafhaðarmanna á Akureyri 1946-'58 og í bæjarráði lengst af, auk þess sem hann starfaði lengur eða skemur í fjölda nefnda á vegum Akureyrarbæjar. Náttúru- fræðingurinn lét mikið að sér kveða í virkjunarmálum, bæði í rafveitu- stjórn og í stjórn Laxárvirkjunar. Reyndi þá mjög á staðfestu hans í ill- vígum deilum í héraði við óbilgjarnt landeigendavald. Steindór var landskjörinn vara- þingmaður 1946-'49 og alþingis- maður ísfirðinga á sumarþinginu 1959 þegar kjördæmabreytingunni var ráðið til lykta, en hún var að- dragandi viðreisnarstjórnanna 1960- 1971. í meira en aldarfjórðung var Steindór virkur í forystusveit Al- þýðuflokksins og lét jafhan að sér kveða svo eftir var tekið í flokkstjórn og á flokksþingum. Það sem hér hefur verið tfundað af störfum kennarans, skólameistarans, vísindamannsins, fræðimannsins, ritstjórans og stjórnmálamannsins Steindórs Steindórssonar frá Hlöð- um nægir til að sýna að hann hefur á langri og farsælli ævi verið margra manna maki til verka - og hefur þó hvergi nærri öllu verið til skila hald- ið. Öll þessi störf vann hann með þeim hætti að fáir hefðu betur gert. Verk hans munu lengi halda nafni hans á loft, löngu eftir að hann er nú allur. Frá því ég tók við formennsku í Alþýðuflokknum 1984 hef ég oft átt leið um Akureyri og aðrar byggðir í Norðurlandi eystra, ýmist til funda við félaga okkar þar eða til almennra fundahalda. Oftar en ekki hefur hinn aldni skólameistari kvatt sér hljóðs og skilið eftir í huga mínum meitlaða hugsun, sem bar vott mannviti hans og sívökulum áhuga. Fyrir þá fundi er ég þakklátur. Maður sem svo margt hefur lifað og svo miklu hefur áorkað öðrum til hagsbóta og ánægju - slíkur maður er gæfumaður. Við jafnaðarmenn um land allt minnumst okkar mikilhæfa baráttu- félaga að leiðarlokum og sendum ættingjum hans, vinum og vanda- mönnum samúðarkveðjur norður yfir heiðar. Eg kveð hann með orð- um annars víðfrægs Hafnarstúdents, Skúla fógeta, sem sagði: Ljúft er hrós fyrir liðna stund, lifð' eg í Höfn með gleði. Hafðu heila þökk fyrir allt og allt. Jón Baldvin Hannibalsson Elsku afi minn. Mig langar til að kveðja þig með nokkrum orðum, orðum sem vart fá lýst því þakklæti og elsku sem ég ber til þín. Loks hefur þú fengið hvíldina eftir langa og farsæla ævi. Mig langar til að minnast þín sem höfuð fjölskyldunnar. I lítilli fjöl- skyldu sem okkar er samheldnin mikil og góð. Þú barst hag okkar fyr- ir brjósti og hin síðari ár voru barna- börnin þér efst í huga. Alltaf var hægt að leita til þín, þú leystir úr óllu eða bendir á bestu leiðir í smáu sem stóru. Barnabörnin leituðu mikið til þín bæði með hugðarefni sín og lær- dóm, það var síðast nú í desember sem dóttir mín var að leysa heima- verkefni fyrir skólann að hana vant- aði nafn á fjalli f Noregi. Öll tiltæk landakort voru dregin fram en ekki fannst nafnið. Þá brá hún á það ráð að hringja í þig að kveldi til upp á Sel og vandamálið var leyst á stund- inni. Ég man hvað þú varst ánægður þegar hún Nanna litla fæddist, þér fannst þú aldrei hafa séð jafn fallegt barn. Verst þótti þér að fá ekki að sjá hana stækka, þar sem sjónin daprað- ist og hvarf að lokum. Oft spurðir þú hvort hún væri ekki alltaf jafn falleg. Þann 10. ágúst 1995 var með stærri dögum í lífi þíhu. Þá fæddist lítill drengur og hún Hildur þín gerði þig að langalangafa. Ekki fannst þér nafnið slæmt sem honum var gefið, Jökull, en þú kallaðir hann alltaf Vatnajökul því það var manndóms- nafn í þínum huga. Það eru ekki margar vikur síðan þú baðst mig að lýsa honum Jökli fyrir þér. Ég reyndi að gefa þér sem besta mynd af hon- um. Þér fannst á lýsingu minni að hann mundi líkjast þér og bera þetta mikla og fallega nafn. Að lokum langar mig að þakka þér allt sem þú gerðir fyrir mig og fjölskyldu mína og kveð þig, elsku afi minn, með orðum Ólafar skáld- konu á Hlöðum. Senda auð ég veröld vil sem velkist snauð á kili. Enginn dauði að se' til aðeins nauð í bili. Hvflþúífriði. Þín sonardóttir Kristín. Kveðja frá Jafnaðarmannafélagi Eyjafjarðar Steindór Steindórsso'n frá Hlöðum lifði langa ævi, sem spannar nánast alla þá öld, sem nú er að líða, og hef- ur verið stórkostlegasta umbrota- og framfaratímabil í sögu landsins. Frá unga aldri tók Steindór Steindórsson virkan þátt í mótun þeirrar sögu og spor hans, sem seint munu fyrnast, liggja víða. Afrakstur langrar starfsævi hans er slíkur, að hann má með sanni kallast tröllaukinn, og úti- lokað er að gera honum viðhlítandi skil í stuttri kveðjugrein. Þegar frá líður munu ef til vil síðast fyrnast þau spor, sem hann skilur eftir sem fræðimaður, rithöfundur og kennari á sviði náttúruvísinda. En áhugi hans náði þó yfir miklu stærra svið. Rit- störf hans um hverskyns þjóðlegan fróðleik og sagnfræði eru mikil að vöxtum. En síðast og ekki síst var hann til hinsta dags einlægur og bar- áttuglaður liðsmaður jafnaðarstefn- unnar. Steindór Steindórsson var einn af stofnendum Jafnaðarmannafélagsins á Akureyri árið 1924. Samleið hans með jafnaðarstefnunni hefur því var- að í 73, eða litlu skemur en öll saga Alþýðuflokksins, sem stofnaður var 1916. Með honum er því kvaddur einn af síðustu frumherjumjafnaðar- stefnunnar á Islandi. Hann átti sæti í bæjarstjórn Akureyrar fyrir Alþýðu- flokkinn 1946- 1958, var nokkrum sinnum í framboði til Alþingis hér fyrir norðan og tók sæti sem vara- maður á þingi 1947. 1959 var hann fenginn í framboð fyrir flokkinn vestur á Isafirði og tókst með eftir- minnilegum hætti að vinna þar sæti á sumarþinginu það ár, þótt sú barátta væri fyrirfram talin vonlaus. I flokksstjórn Alþýðuflokksins sat hann 1950-1972 og var gerður að heiðursfélaga í flokknum 1976. Steindór Steindórsson tók virkan þátt í félagsstarfi jafnaðarmanna á Akureyri allt fram á síðustu ár. Það aftraði honum ekki undir lokin þótt sjónin væri farin að bila, því að hugsun hins níræða öldungs var enn- þá skörp, hugsjónin hárbeitt, minnið með ólfkindum og orðsnilldin meiri en flestum öðrum mönnum er gefin. Steindór hafði mjög ákveðnar skoð- anir á mönnum og málefnum og lá aldrei á þeim. Hann vék aldrei af þeirri leið, sem hann taldi rétta, og það var ekki síst þegar á móti blés í baráttunni sem styrkur hans birtist skýrast í eldheitum hvatningarræð- um til samherjanna. Nú hefur sláttumaðurinn slyngi, sem enginn fær leikið á, fellt að velli þennan hnarreista öldung. Við vitum að hann beið hins hinsta kalls af þeirri karlmennsku og djörfung, sem einkenndi alla hans löngu ævi. Eyfirskir jafnaðarmenn kveðja Steindór Steindórsson frá Hlöðum með djúpri virðingu, aðdáun og þökk. Skarðið sem hann skilur eftir sig verður aldrei fyllt, en minningu hans heiðrum við best með því að halda áfram hátt á lofti þeirri hug- sjón, sem var honum alla ævi svo kær, hugsjón jafnaðarstefnunnar. F.h. Jafnaðarmannafélags Eyja- fjarðar, Finnur Birgisson

x

Alþýðublaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Alþýðublaðið
https://timarit.is/publication/2

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.