Alþýðublaðið - 01.08.1997, Síða 6

Alþýðublaðið - 01.08.1997, Síða 6
6 ALÞÝÐUBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 1. ÁGÚST 1997 Ritstj órar Atþýðub Caðsins fiafa íöngwn veriö dstýriCátir. Eirtn 6eirra var Ófafur Friðriksson og fyrxxanformaður Affiyðufíokksins Stejanjóhann Stefánsson minntist hans vitanCega í endurmiruiingum sínnm S tímum spönsku veikinnar, Mnnar skæðu drepsóttar, sem geisaði í Reykjavík haustið og fyrri hluta vetrar 1918, mætti ég Ólafi Friðrikssyni eitt sinn á götu, skömmu eftir að ég var risinn á fætur úr þessum illkynja faraldri. Hann hafði þá einnig legið sjúkur og látið sér vaxa skegg, sem hann gekk með til dánardags. Ég gladdist í hvert sinn, er ég varð þess var um þessar mundir, að vinir eða kunningjar höfðu komist klakklaust yfir þessa hættulegu pest. Ég varð því mjög ánægður yfir að hitta Ólaf og óskaði hann velkominn í hóp hinna lifandi. Ég hafði oft, ásamt ýmsum skóla- bræðrum, átta langar og stundum strangar skeggræður við Ólaf á kaffi- húsum, einkum um stjómmál. Ólafur var þá þegar orðinn góður kunningi minn, og fannst okkur skólapiltunum mikil ánægja að því að eiga við hann rökræður og kappræður. En það eru ekki minningamar um þetta kaffihúsahjal, meira og minna yfirborðskennt, sem gera mér Ólaf ógleymanlegan. Það em miklu frem- ur fjöldafundimir í gömlu Bámbúð og annars staðar, sem fest hafa í huga mínum óafmáanlega mynd af Ólafi Friðrikssyni á þeim ámm. Þar stóð hann á leiksviðinu, keikur og karl- mannlegur, og lét þrumuraust sína glymja út í salinn. Honum var létt um mál, og þegar því var að skipta, var hann óvæginn og orðhvass, enda skaphitinn mikill. Svo virtist ein- stöku sinnum sem hann missti af ræðuþræði. Greip hann þá stundum upp smáspýtu úr vasa sínum og horfði á hana, en skaut á meðan fram óviðkomandi orðum eða setningu, svo sem mér er minnisstætt, er hann sagði eitt sinn: „Svartur ullarlagður og hundshár“ við slíkt tækifæri. En sjaldan brást honum bogalist orðsins. Og þegar kallað var fram í fyrir hon- um, átti hann það til að svara svo meinlega og hnyttilega, að hláturinn hljómaði um allan sal, en sá sem gripið hafði fram í, gerðist niðurlútur og þagði eftir það. Ólafur Friðriksson hafði iðkað mælskulist á málfundum danskra jafnaðarmanna og lært þar margt það, sem kemur ræðumönnum að góðu liði. Þó lærði hann enn meira þar um ágæti jafnaðarstefnunnar, sem hann flutti, er heim kom, af miklum eldmóði og áhuga. Varð hann því einn af merkustu brautryðj- endum alþýðuhreyfingarinnar hér á landi og átti mikinn þátt í að vekja menn til umhugsunar um hana og hvetja þá til dáða. Saga hreyfxngar- innar mun því ætíð geyma nafn hans í mætri minningu. Það varð aldrei náinn persónulegur kunningsskapur á milli okkar Ólafs Friðrikssonar, enda vorum við næsta ólíkir. Og þegar ég tók sæti í bæjar- stjóm Reykjavíkur 1924, þá ungur að aldri, sat Ólafur þar fyrir sem hinn núkli baráttumaður. En hvemig sem á því stóð, var ég valinn oddviti flokksins í bæjarstjóminni; hygg ég að Ólafi hafi núslíkað það, og skil ég það vel, að hann, brautryðjandinn, yrði að víkja fyrir hinum unga og lítt reynda lögfræðingi. En það varð einnig oft hlutskipti mitt að standa við hlið þeirra manna, er voru and- vígir Ólafi í Alþýðuflokknum. Ég býst og við, að Ólafi hafi fundist, að ég hafi ekki verið nægilega harður baráttumaður. Sést það meðal annars á orðum þeim, er Haraldur Jóhannes- son hagfræðingur hefur eftir Ólafi í kveri því, er hann kallaði „Klukkan var eitt, viðtal við Ólaf Friðriksson". Þar hefur hann þessi orð eftir Ólafi um mig: „Hann var hæglátur maður, og það var svona ýmislegt í því, sem hann sagði.“ Ólafur Friðriksson var oft óstýri- látur í Alþýðuflokknum. Oftar en einu sinni var ritstjóm Alþýðublaðs- ins því tekin af honum, að lokum til fullnustu. Hann hélt fast og óvægið við sérskoðanir sínar og hallaðist um stund mjög ákveðið að kommúnist- um. Varð það ekki sársaukalaust hlutskipti mitt, að eiga af þeim ástæðum þátt í að ýta honum til hlið- ar, enda hef ég alla tíð metið mikils brautryðjendastarf hans. Ólafur Friðriksson var alltaf meiri áróðursmaður en skipulagningar, meira fyrir að hvetja og eggja en skipuleggja með daglegu striti og starfi. Hann var boðberinn mikli, „Ólafur Friðriksson var alltaf meiri áróðursmaður en skipu- lagningar, meira fyrir að hvetja og eggja en skipuleggja með daglegu striti og starfi. Hann var boðberinn mikli, ósérplæg- inn og harður, rödd hrópand- ans i hálfgerðri eyðimörk ís- lenskra stjórnmála". ósérplæginn og harður, rödd hróp- andans í hálfgerðri eyðimörk ís- lenskra stjómmála. En honum var betur lagið „að velta í rústir“ en “byggja á ný“. Hefur mér oft virst saga hans lík sögu brautryðjendanna í Danmörku og Svíþjóð, Louis Pios og August Palms. Þeir sáðu allir í ak- urinn, en kunnu ekki full skil á því að skera upp. Hefur hlutverk þeirra vissulega verið mikið, en aðrir þolin- móðari og þrautseigari þó orðið að taka við af þeim til þess að leggja stein við stein í hinni nýju mannfé- lagshöll. Þáttur Ólafs Friðrikssonar í ís- lenskri alþýðuhreyfingu mun þrátt fyrir það aldrei fymast. Styrmir Gunnarsson ritstjóri Morgunblaðsins Þegar Alþýðublaðið truflaði tilveru mína Fyrstu kynni mín af Alþýðublað- inu vom þau, að ég sat á Landsbóka- safninu dag hvem veturinn 1954- 1955 og las blöð, sem hreyfmgar þjóðemissinna gáfu út á fjórða ára- tugnum svo og Alþýðublaðið undir ritstjóm Finnboga Rúts. Ég kynntist honum ekki fyrr en áratug síðar af öðm tilefni en mér hafði verið sagt frá því, að Alþýðublaðið á þeim ámm væri áhugaverð lesning fyrir þá, sem á annað borð hefðu áhuga á blaðaút- gáfu og þjóðmálum. Að vísu hafði ég orðið var við Al- þýðublaðið áður en það var vegna þess, að í langan tíma birtust nánast annan hvern dag tilkynningar í út- varpinu um að Alþýðublaðið kæmi ekki út í dag. Það var á þeim tíma, þegar Hannibal Valdimarsson var formaður Alþýðuflokksins og jafn- framt um skeið einnig ritstjóri Al- þýðublaðsins. Við vinir og skóla- bræður Jóns Baldvins skýrðum þessa stopulu útgáfu með því, að gamla klíkan í Alþýðuflokknum, sem hafði beðið ósigur á flokksþinginu 1952 væri að gera Hannibal lífið leitt með því að stöðva peningastreymi frá eignum flokksins til útgáfu Alþýðu- blaðsins. Alþýðublað Finn- boga Rúts var sperm- andi blað og hefúr áreiðanlega verið um- talað á þeim tíma. Sjálfur var hann eiima stoltastur af grein, sem hann hafði skrifað í blaðið á Berlínarárum sínum áður en hann tók við ritstjóm þess, þar sem hann spáði rétt fyrir um valdatöku Hitlers. Rútur átti góðan vin, sem var áhrifamikill í nazista- flokknum í Þýzkalandi og hafði að- stöðu til að fylgjast með því, sem var að gerast. Hann taldi að Alþýðublað- ið hefði með þessari grein verið fyrsta dagblaðið í Evrópu, sem sá fyrir, það sem síðar gerðist í Þýskalandi. Þegar Rútur hvarf frá ritstjóm Alþýðublaðsins skildi hann að eigin sögn eftir eitt blað á skrif- borði sínu. Það var staðfesting á upplagi Alþýðu- blaðsins þegar hann tók við og þegar hann fór frá því, frá endurskoðunarskrifstofu Manchers í Reykjavík. A sjöunda áratugnum lágu þeir saman á stofu á Landspitalanum Rút- ur og Sigfús Jónsson, sem var fram- kvæmdastjóri Morgunblaðsins í ára- tugi. Rútur hafði gaman af að segja mér frá því, að Sigfús hefði staðfest, að Morgunblaðsmönnum á þeim ámm hefði ekki staðið á sama um upplagsþróun Alþýðublaðsins. Finnbogi Rútur talaði ekki mikið um Alþýðublaðsár sín en sagði mér þó að hann teldi sig hafa gert afla- fréttir að fréttum. Á þeim tíma hefði ekki tíðkazt að líta á fréttir um afla- brögð fiskiskipa, sem efni í dagblöð. Hann undraðist sölu blaðsins á lands- byggðinni og skýring hans á því var sú, að landsbyggðarfólk teldi meiri líkur á því, að Alþýðublaðið fletti ofan af valdahópunum í Reykjavík en hin blöðin. Hann safnaði ungum og upprennandi rithöfundum og öðr- um listamönnum að blaðinu og margir þeirra voru nánir vinir hans og heimagangar á Marbakka eftir að hann flutti í Kópavog. Það var svo ekki fyrr en Jón Bald- vin tók við ritstjóm Alþýðublaðsins, að það truflaði tilveru mína á nýjan leik. Á meðan hann ritstýrði blaðinu heyrði ég það nánast í viku hverri innanhúss á Morgunblaðinu og með- al viðmælenda minna í Sjálfstæðis- flokknum, að leiðarar Jóns Baldvins væm skrifaðir eins og leiðarar Morg- unblaðsins ættu að vera skrifaðir. Um blaðaútgáfu fór ekki annað okk- ar í milli á þeim ámm en það, að hann kom einu sinni að mér heima hjá mér, þar sem ég var að velja nýj- ar myndasögur í Morgunblaðið og lýsti furðu sinni á því, að ritstjórar Morgunblaðsins skiptu sér af mynda- sögum. Þeir, sem starfa á ritstjómum blaða hafa ekki áhuga á því, að blöðum fækki. Þess vegna var eftirsjá að Þjóðviljanum á sínum tíma frá mín- um sjónarhóli séð. Það sama á við um Alþýðublaðið.

x

Alþýðublaðið

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Alþýðublaðið
https://timarit.is/publication/2

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.