Vísir - 11.05.1978, Qupperneq 10

10
Fimmtudagur 11. mai 1978. visrn
VÍSIR
utgefandi: Reykjaprent h/f
Framkvæmdastjóri: Davið Guðmundsson
Ritstjórar: Þorsteinn Pálsson ábm. \
Olafur Ragnarsson
RitstjórnarfullThii: Bragi Guðmundsson. Fréttastjóri erlendra frétta: Guðmund
ur Pétursson. Umsjón með helgarblaði: Arni Þórarinsson. Blaðamenn: Berglind
Ásgeirsdóttir, Edda Andrésdóttir, Elias Snæland Jónsson, Guðjón Arngrimsson,
Jón Einar Guðn- ',sson, Jónína Mikaelsdóttir, Katrin Pálsdóttir, Kjartan Stefáns
son, Öli Tynes, Sæmundur Guðvinsson, iþróftir: Gylfi Kristjánsson og Kjartan L.
Pálsson. Ljósmyndir: Björgvin Pálsson, Jens Alexandersson. Útlitog hönnun: Jón
Oskar Hafsteinsson, Magnús Olafsson.
Auglýsinga- og sölustjóri: Páll Stefánsson
Dreifingarstjóri: Sigurður R. Pétursson
Auglýsingar og skrifstofur: Siðumúla 8.
simar 86611 og 82260
Afgreiðsla: Stakkholti 2-4 simi 86611
Jlitstjóni: Siðumúla 14 sjmi 86611 7 linur
Askriftargjald er kr. 2000 á
mánuði innaniands.
Verð i lausasölu
kr. 100 eintakið.
Prentun
Blaðaprent h/f.
„Lík lýðveldisins"
Með sanni verður ekki sagt að naf n Aldos Moros haf i
verið vel þekkt hér á landi f yrr en glæpamenn rauðu her-
deildanna svðnefndu rændu honum fyrir skömmu. Hann
hefur aðeins verið eitt af þessum nöfnum, sem fljúga
fyrir, þegar ríkisstjórnir á ítaliu koma og fara. En eigi
að síður hef ur morðið á Aldo Moro snert íslendinga með
likum hætti og þessi voðalegi atburður hafi gerst við
bæjardyr þeirra sjálfra.
Ummæli Saragats fyrrum forseta Italíu hafa senni-
lega ekki minni áhrif á þá, sem horft hafa á þessa at-
burði úrf jarlægð en ódæðið sjálft, en eftir honum er
haft, að fyrir fótum manna liggi ekki aðeins lík Aldos
Moros heldur lík lýðveldisins. Sannleikurinn er sá, að
Moro er fórnarlamb af la, sem markvisst vinna að því að
brjóta niður lýðræðisskipulagið.
Á síðustu mánuðum hefur verið framið hvert ódæðis-
verkið á fætur öðru af þessu tagi. Þessi skálmöld hefur
verið mestá (talíu og í Vestur-Þýskalandi. Áhrifamátt-
ur þessara pólitísku glæpasamtaka hefur stöðugt farið
vaxandi. Þau eru geysilega vei skipulögð, ráða yfir
gnægð fjár og hafa með sér samvinnu á alþjóðlegum
grundvelli. I flestum tilvikum — eins og á sér stað um
rauðu herdeildirnar á ítalíu — er um að ræða róttækar
marxistahreyf ingar.
Ýmis þjóðfélagsöf I hafa fram til þessa verið hlutlaus
í afstöðu sinni til þessara pólitísku glæpasamtaka. Só-
síalistar hafa gjarnan hafnað aðferðum þeirra en lýst
markmiðin góðra gjalda verð. Slík viðhorf hafa birst hér
á landi, en eru greinilega á undanhaldi eins og víðast
hvar annars staðar. Kommúnistaflokkurinn á ítalíu
hefur t.a.m. staðið eindregið með stjórnvöldum gagn-
vart morðingjum Moros.
Atburðir af þessu tagi eru að verða daglegt brauð. En
f ramhjá því verður ekki horft, að morðið á Aldo Moro er
vegna stöðu hans alvarlegasta atlagan að lýðræðisskipu-
laginu, sem þessi öfl hafa staðið að. Ummæli Saragats
fyrrum (talíuforseta eru því alvarleg áminning, ekki að-
eins til ítala, heldur lýðræðissinna um heim allan.
Menn verða að átta sig á því, að morðin á bankastjór-
um, dómurum og ráðherrum eru ekki upphaf þessarar
upplausnar. Byrjunin getur verið ósköp sakleysisleg.
Einmittþess vegna hljóta lýðræðissinnuðöf I hvar sem er
í heiminum að taka þessa atburði alvarlega. Atburðirnir
á (talíu eru ekki eins og að vakna upp við vondan draum,
þeir eru veruleiki og geta orðið það víðar og sprottið upp
af litlu.
Geir Hallgrímsson forsætisráðherra hefur í tilefni af
þessum atburðum bent á þá staðreynd, að enda þótt lýð-
ræðisöf lin í Evrópu haf i náð traustari fótfestu á undan-
förnum árum, eins og sjá má á Spáni, Portúgal og Grikk-
landi, hefur fámennum minnihlutahópum tekist að
stof na lýðræðinu í hættu. Og það er ekki að ástæðulausu
þegar forsætisráðherra hvetur lýðræðissinna til þess að
búa sig undir að mæta þessari hættu til þess að meiri-
hlutastjórn með virðingu fyrir rétti minnihlutans fái not-
ið sín.
Morðið í Róm er hryllilegt, en mikilvægast er að það
opni augu manna og efli skilning á mikilvægi þess að
standa á verði gegn hvers kyns upplausnaröf lum,
sem veikt geta stoðir lýðræðisins. Lýðræðisskipulagið er
brothætt m.a. vegna þessað þaðer ekki lögregluskipulag
og má ekki verða það.
Nú er það komið undir lýðræðislegri vitund borgara
frjélsra ríkja, hvort ummælinum lík lýðveldisins verða
að á irinsorðum. Þaö liggur í Róm í dag, en hvar næst?
Haraldur Blöndal
skrifar um tillögur að
breyttri mynt og segir
að myndin af Jóni for-
seta á fyrirhuguðum
seðlum stríði gegn öll-
um lögmálum um op-
inberar myndir af
þjóðhetjum.
ÞAÐ A AÐ
SKERA ÞRJU
NÓLL AF
KRÓNUNNI
Slilc mynd af Jóni forseta er
hneykslanleg.
Þessi myndgerð striðir gegn
öllum lögmálum um opinberar
myndir af þjóðhetjum. A slikum
um Seðlabankans skotist til með
peningana. Á bakhlið þeirra er
stilfært skjaldarmerki landsins.
Hjá siðuðum þjóðum er skjaldar-
merki landsins aldrei breytt. Það
„Nú bregður
hins vegar svo
við, að forset-
inn er látinn
bogra yfir
skrifborð. Slík
mynd af Jóni
forseta er
hneykslanleg."
Bankastjórn Seðlabanka Is-
lands kynnti fyrir stuttu hug-
myndir að nýjum bankaseðlum,
sem hún hefur látið gera. Jafn-
framt tilkynnti hún samþykki sitt
við myntbreytingu, þ.e. að högg-
vih verði tvö núll aftan af gömlu
krónunni okkar, til þess að hún
hæfi nýjuseölunum,einsog þegar
systur öskubusku hjuggu af sér
ýmist tær eða hæl til að komast i
glerskóinn fræga.
Þessum tillögum hefur verið
tekið með ýmsum hætti. Flestir
eru fylgjandi myntbreytingu, en
útlit bankaseðlanna fær misjafna
dóma.
Minna um of á
seðla Weimar-
lýðveldisins
Þegar myndir af nýju banka-
seðlunum komu i blöðum, hitti ég
einn helsta sérfræðing minn i
peningamálum. Hann er þýsk-
sinnaður. Hann var hrifinn af
seðlunum þeir voru þýskir. Benti
þó á eitt atriði: Þeir liktust meira
seðlum Weimarlýðveldisins en
seðlum Sambandslýðveldisins, —
einkanlega þætti sér svipur með
þessum seðlum og tilteknum 50
milljarða marka seðli, sem eitt
sinn var notaður i Þýskalandi og
dugði fyrir brauðium það er lauk.
Ekki veit ég, hvort hér eru á
ferðinni dularfull öfl, sem hafi
stjórnað penna teiknarans, eða
hvort óðaverðbólgan steypi
hjörtu manna i sama mót, hvort
heldur sem það er i Þýskalandi
eða á íslandi en aUt um það eru
bankaseðlarnirekki islenskir i út-
liti, og það er mikill galli.
Jón forseti bograr
yfir skrifborð
A bankaseðlunum eru myndir
úr sögu tslendinga. Þar er vitan-
lega mynd af Jóni forseta. Þær
myndir, sem eru á eldri seðlum,-
eru allar góðar, og þær sýna for-
setann eins og hann er i hugum
Islendinga. Nú bregður hins veg-
ar svo við, að forsetinn er látinn
bogra yfir skrifborð.
myndum eru þjóðhetjur fyrir-
myndir annarra manna, án tillits
til þess, hvernig þeir báru sig i
lifanda lifi.
Hertoginn af Wellington var
ekki látinn húka á striðsfáki sin-
um, þegar Bretar reistu honum
minnisvarða. Þvert á móti situr
hann hest sinn sem góður og
reyndur herforingi.
Og sömu sögu er að segja af
öðrum minnisvörðum af frægum
mönnum bæði hér heima og er-
lendis.
Þannig er stytta Einars Jóns-
sonar af Jóni forseta.
Slæmt til eftir-
breytni.
Börn taka alltaf dæmi af fræg-
um hetjum, einkanlega úr sögu
þjóðar sinnar.
Bandarlskum börnum er sögð
sagan af þvi, þegar Georg Was-
hingtonhjó eplatré föður sins með
exi, en leyndi þvi ekki, þvi að
hann vildi alltaf segja satt.
A sama hátt læra islensk börn
söguna af mótmælum Jóns for-
seta á Þjóðfundinum og kunna
kjörorð hans: „Eigi vikja”, og
vita, að merking þess var sú, að
aldrei mætti vikja frá hagsmun-
um Islands eða láta deigan siga i
sjálfstæðisbaráttunni. íslensk
börn vita, að Islendingar hafa
gert afmælisdag Jóns forseta að
þjóðhátiðardegi sinum og þannig
sýnt honum æðstan sóma.
Samkvæmt tillögum Seðla-
bankans eiga islensk börn nú að
læra af bankaseðlum landsins, að
Jón forseti hafi ekki kunnað að
sitja við skrifborð. Hann hafi ekki
setið beinn, eins og kennt er i
skólum landsins, heldur bograö
eins og aumingi.
Kennari má eiga von á þvi, að
næst er hann leiðbeinir um setur
við borð, verði honum snúðugt
svarað: ,,Ég sit eins og Jón for-
seti, —hann vissi vel, hvernig átti
að skrifa við borð”.
Afskræmt rikistákn.
Meðsama hætti, hefur teiknur-
er notað með óbreyttum hætti á
peninga landsins ef þvi er að
skipta, —engum dytti i hug að
stilfæra skjaldarmerki Danmerk-
ur, Sviþjóðar eða Englands.
Skjaldarmerki íslands er að-
eins eitt til, — þ.e. eins og forseti
Islands hefur gefið út bréf um.
Of fá núll
höggvin af.
En hugmyndir Seðlabankans
um myntbreytingu eru góðar.
Það mun, ef rétt er á haldið geta
haft heillavænleg áhrif á hugsun-
arhátt manna.
Hins vegar eru of fá núll höggv-
in af. Ef aðeins eru tekin aftan af
tvö núll, kostar brennivinsflaskan
um fimmtiu krónur. Verðlagið
verður þvi fært til ca ársins 1950.
Hins er að geta, að þegar brenni-
vin var selt hér i fyrsta sinn eftir
bannið, þá kostaði flaskan sjö
krónur. Það var árið 1934.
Þar sem brennivinsflaska er
einna bestur mælikvarði á verð-
lag i landinu, þá sést af þessu, að
nær væri að höggva þrjú núll til
þess að standa i sömu sporum og
þeir, sem komu fagnandi i Rikið
fyrsta daginn, er brennivin var
selt eftir bann.
Lágar tölur
auðveldari.
Og þar fyrir utan eru fleiri rök
sem mæla meðþessu, Mannshug-
urinn er ekki vel fallinn til þess að
skilja háar tölur. Við tölum um
1-200 krónur af sömu nákvæmni
og 1-2 milljarða og gerum okkur
1 enga grein fyrir mismuni. Ráð-
I herra er beðinn um verð á virkj-
un: Hún kostar 10-20 milljarða.
Allir undrast getspeki hins mikla
manns.
Og svo eru það bestu rök:
Þegar ég var barn þá voru til
kúlur sem kostuðu fimm aura.
Þær kosta fimm krónur i dag,
held ég. Um aldamót voru svona
kúlur viktaðar i poka fyrir einn
eyri.
Mig hefur alltaf dreynt um, að
, slikir timar kæmu aftur.