Vísir - 09.10.1978, Síða 10

10
Mánudagur 9. október 1978 vism
VÍSIR
Útgefandi: Reykjaprent h/f
Framkvæmdastjóri: Davlö Guömundsson
Ritstjórar: Þorsteinn Pálsson ábm.
Olafur Ragnarsson
Ritst jórnarf ulltrúi: Bragi Guðmundsson. Fréttastjóri erlendra frétta:
Guðmundur Pétursson. Umsjón meö helgarblaöi: Arni Þórarinsson. Blaöa-
menn: Berglind Asgeirsdóttir, Edda Andrésdóttir, Elias Snæland Jónsson,
Guðjón Arngrimsson, Jón Einar Guðjónsson, Jónlna Mikaelsdóttir, Katrln Páls-
dóttir, Kjartan Stefánsson, Oli Tynes, Sæmundur Guðvinsson. Iþróttir: Gylfi
Kristjánsson og Kjartan L. Pálsson. Ljósmyndir: Gunnar V. Andrésson,Jens
Alexandersson. útlitog hönnun: JónOskar Hafsteinsson, MagnúsOlafsson.
Auglýsinga- og sölustjóri: Páll Stefánsson
Dreifingarstjóri: Sigurður R. Pétursson
Auglýsingar og skrifstofur: Siöumúla 8.
Simar 86611 og 82260
Afgreiösla: Stakkholti 2—4 simi 86611
Ritstjórn: Siöumúla 14 simi 86611 7 linur
Askriftargjald er kr. 2«« kr.
á mánuöi innanlands.
Verö í lausasölu kr. 120 kr.
eintakiö.
Prentun Blaöaprent h/f.
Auðveldasta en óvin-
sœlasta leiðin
Ólaf ur Jóhannesson. forsætisráðherra, skýröi frá því,
er hann svaraði spurningum á beinni línu Vísis síðastliö-
inn f immtudag, að enn vantaði 10 til 20 milljarða króna í
tekjuhlið fjárlagafrumvarpsins sem rikisstjórn hans
mun leggja fram á alþingi innan skamms.
Þarna vantar fé til þess að vega upp á móti niður-
greiðslum, tekjutapi vegna afnáms söluskatts og aukn-
um launagreiðslum.
Forsætisráðherra kvaðst búast við að þessum auknu
útgjöldum yrði mætt með aukinni skattheimtu f remur en
niðurskurði framkvæmda. Þó benti hann á, að í raun
væri um að ræða talsverðan niðurskurð verklegra f ram-
kvæmda. Þótt krónutalan sé svipuð og á yfirstandandi
fjárlagaári væru framkvæmdirnar umfangsminni.
En vandinn verður leystur með því að auka skatt-
heimtu f rá þvi sem verið hef ur á vegum þessarar ríkis-
stjórnar.
Hún hefur verið iðin við að skattleggja landsmenn.en
nú má búast við að enn lengra verði gengið í skattheimt-
unni, þar sem viðbótarskattarnir, sem nýlega voru
ákveðnir, duga ekki til þess að brúa bilið, þótt þeir verði
framlengdir allt næsta ár.
Og hverjir verða svo látnir borga? Þeir sömu, sem
fram að þessu hafa skilvíslega greitt skatta sína, og
hafa enga möguleika á að hagræða tölunum. Þeirra
byrði verður enn þyngd.
En þetta var ekki það sem „sigurvegarar kosning-
anna" lofuðu mönnum að yrði gert í skattamálum, ef
þeir fengju ráðið. Alþýðuflokksmenn sögðust mundu
gangast fyrir því að þeir, sem lifðu í vellystingum
pragtuglega án þess að greiða nokkurt umtalsvert fé til
samfélagins yrðu látnir finna fyrir kostnaði rikis og
bæja af ýmissi þjónustu sem þeir notuðu. Alþýðuf lokks-
menn töldu sig hafa f undið eins konar neðanjarðarhag-
kerf i sem um streymdu stórar upphæðir er aldrei kæm-
ust upp á yfirborðið. Það var skerfur rikisins af þessu
fé, sem yngstu Alþýðuf lokksmennirnir, sem f ram komu
i f jölmiðlum fyrir kosningarnar, ætluðu sér að ná tökum
á.
Aftur á móti hefur ekkert slíkt gerst ennþá og þessi
nýja ríkisstjórn fer inn á flestar hinar troðnu skatta-
slóðir, sem ríkisstjórn Geirs Hallgrímssonar hafði notað
og hækkar einungis skattana á alþýðu manna.
Hvernig væri nú að Alþýðuf lokksmenn dustuðu ryk-
iðaf öllum helstu tillögum sínum í skattamálum og varð-
andi upprætingu spillingarinnar í þjóðlífinu almennt og
reyndu að hafa áhrif á stefnumótun rikisstjórnarinnar?
Hver veit nema samstaða og skilningur gæti komið
fram hjá hinum ríkisstjórnarflokkunum, ef þeim væru
kynnt málin af skynsemi og hugmyndir Alþýðuf lokksins
varðandi lausn þeirra gætu orðið að raunveruleika.
Mjög stór hluti þeirra sem lögðu spurningar f yrir Ólaf
Jóhannesson forsætisráðherra á beinni línu Visis fyrir
helgina spurði um ýmsa þætti skattamála. Sá mála-
flokkur er landsmönnum ofarlega i huga um þessar
mundir og þykir ýmsum þegar hafa verið gengið full-
langt varðandi skattheimtuna. Enn frekari aðgerðir á
því sviði munu mæta verulegri andstöðu ef með þeim
verður enn höggvið í sama knérunn, það er enn aukin
skattbyrði þeirra, sem þegar gjalda ríki og sveitarfélög-
um það sem þeim aðilum beraf tekjum sínum.
Ef ríkisstjórnin telur sig alls ekki geta skorið niður
framkvæmdir meira en fyrirhugað er eða minnkað um-
svif báknsins með öðru móti verður hún auðvitað að ná
sér í viðbótartekjur, sem þarf til þess að fylla í eyður
tekjuhliðar fjárlaganna. AAeð þvi að afhjúpa „neðan-
jarðarhagkerfið" og taka sinn toll af þeim f jármunum,
sem þar streyma milli manna gæti stjórnin unnið þarft
verk.
Það að í alvöru hefur verið rætt um stofnun varn-
arsamtaka skattgreiðenda í landinu er glöggt merki um,
að gengið hefur verið fulllangt í skattheimtunni gagn-
vart þeim sem stöðugt greiða sinn skerf af hinum sam-
eiginlegu útgjöldum.
Gæta þarf þess, að skattheimtan verði ekki stærri hluti
af heildartekjum þjóðarinnar en nú er og ef hætta er á
hækkun þess hlutfa.lls verður að hægja á siglingu
þjóðarskútunnar hagræða hlutum eða endurskipuleggja
þá, jafnframt því sem markvisst yrði unnið að því að
draga úr umsvifum ríkiskerfisins.
ísland var aldrei
nýlenda Dana
Fyrir nokkru flutti Benedikt
Gröndal, utanrikisráBherra
ræðu á þingi Hinna sameinuöu
þjóða. t þessari ræðu sagði hann
m.a.: „tslenzka þjóðin bjó lengi
við nýlendustjórn. Við vitum af
eigin reynslu, að frelsi og sjálf-
stæði valda ekki af sjálfu sér
breytingum á aöstæðum og út-
rýma ekki þegar i stað fátækt.
En á hinn bóginn vitum við, að
sjálfstæði vekur þjóðerniskennd
og gefur þjóðunum nýjan og
áður dulinnstyrk til framfara.”
(Tilv. i Dagbl. 4 okt. 1978) Mér
þykir furðulegt, að utanrikis-
ráðherra tslands skuli láta hafa
annað eins eftir sér erlendis.
Þessi inálsgrein og sú skoðun,
sem þar kemur fram, striðir
gegn öllum hugmyndum, sem
tslendingar héldu fram t sjálf-
stæðisbaráttunni.
island var aldrei
nýlenda.
Benedikt fullyrðir i upphafi,
að Islendingar hafi búið við
nýlendustjórn. Nýlenda merkti
upphaflega land, sem numiö var
úr fjarlægu landi eins og t.d.
Nýja England frá Englandi,
innflytjendur brutu landið og
ræktuðu það og komu þar á
siðum heimalandsins og lutu
lögum þess. Siöar fer orðið ný-
lenda að merkja stjórn Evrópu-
búa á löndum i Asiu, Afriku og
Ameriku. tsland haföi aldrei
þessa stöðu, eða svo vitnað sé til
Einars Arnórssonar, dr. juris,
þá segir hann i riti sinu Réttar-
staða Islands (bls. 329): „En
þegar tslendingar tóku að
rannsaka hina sönnu réttar-
stöðu sina á 19. öld, þá kemur
þeim ekki til hugar, — beztu
mönnum þeirra — að viður-
kenna það, að Island sé
„Provins”, „Koloni” eða þvi
um lfkt. Jón Sigurðsson viður-
kennir, aö Island hafi verið hluti
konungsveldisins — en þar með
á hann viö allt þaö land
(territorium), er konungi iaut—
jafnsnjallur Danmörku, en það
hafi ekki verið partur úr Noregs
eöa Danmerkurriki, heldur
alveg sérstakt land”.
Rök Dana tekin upp
helst til seint
Danskir stjórnmálamenn voru
annarrar skoðunar en tslend-
ingar i þessu máli. Þeir héldu
þvi fram, að Island væri hluti af
Danmörku , „provins”,
„koloni”, „nýlenda”. Hluti af
sjálfstæöisbaráttu tslendinga og
sá sem mestu skipti snerist um
þetta atriöi. tslendingar héldu
þvi fram, að konungur hefði
orðið einvaldur á íslandi 1662
meðsérstökum hyllingareiðum.
Þessir eiðar voru svarnir kon-
ingieinum og niðjum hans. Þeg-
ar konungur afsalaði sér
einveldi á 19. öld tók aftur viö
sama ástand og 1662. tslend-
ingar héldu þvi fram, aö þeir
ættu aöeins aö ræða þaö mál viö
konung sinn en ekki Dani. Af
þessum ástæðum hleypti kon-
ungsfulltrúi Þjóöfundinum upp.
Af þessum ástasðum tókst aldrei
að ná samkomulagi milli kon-
ungs og tslendinga um stjórnar-
skrá. Af þessum ástæðum setti
Þjóðþing Dana Stöðulögin 1871,
— lög sem aldrei voru gild á
tsiandi og var mótmælt kröftug.
lega af Alþingi.
Aö lokum hjó konungur á
hnútinn og gaf tslendingum
stjórnarskrá 1874, Um þá leið
gátu menn orðið sammála, þvi
aö konungur var einvaldur á
tslandi og réöi vissulega hvern-
ig hann gaf völdin til baka, þótt
skemmtilegra hefði veriö að
gera það með samningi.
A þessum árum áttu sjónar-
miðin um nýlendustjórn ekki
upp á pallboröið hjá tslending-
um, enda dönsk sjónarmið.
Finnstmérfullseintað taka þau
upp nú.
Crtrýma ekki þegar
i stað fátækt
„Við vitum af eigin reynslu,
að frelsi og sjálfstæði valda ekki
af sjálfu sér breytingum á að-
stæðum og útrýma ekki þegar I
stað fátækt” er næsta setning
ráðherrans. Ekki býst ég viö, að
ráðherrann telji að fátækt
hverfi i einu vetfangi sé réttra
aðferða gættjeins og þegar disin
góða töfraði fram farkost ösku-
busku. Orðin „þegar i stað”
hljóta þvi aö merkja eitthvert
Utanrikisráðherra
ætti að vera kunnugt
um, að þá urðu
framfarir minnstar
og fátækt mest, þeg-
ar minnst var frelsi
og sjálfstæði i land-
inu, og að framfarir
landsins héldust •'
hendur við frelsi og
sjálfstæði lands og
þjóðar, segir
Haraldur Blöndal,
lögfræðingur.
1 y
stutt tímabiljt.a.m. kjörtimabil
eöa áratug, — og raunar meira
t.d. aldarfjóröung, ef rætteraf
skynsemi. Og sé þannig lögð
rétt merking i orð ráðherrans
verða þau aö ósannindum. Ég
geri ráð fyrir þvi aö utanrikis-
ráðherrann þekki það vel til
sögu tslands, aö hann viti um
mestu blómatima þess og
hnignunarskeið. Honum ætti þvi
aðvera kunnugtum, aö þá urðu
framfarir minnstar og fátækt
mest, þegarminnst var frelsi og
sjálfstæði i landinu. Honum ætti
lika að vera kunnugt um, aö
framfarir landsins héldust i
hendur við frelsi og sjálfstæöi
lands og þjóðar, og haföi hver
réttarbót i för með sérbreytingu
á aðstæðum þegar i stað, — og i
kjölfar þess var fátæktinni
útrýmt á Islandi.
Sjálfstæði vekur
þjóðerniskennd:
„En á hinn bóginn vitum við,
að sjálfstæði vekur þjóöernis-
kenndog gefur þjóðunum nýjan
og áður dulinn styrk til
framfara.” Liklegast þykir
mér, að ráðherrann hafi ætlað
að vera frumlegur i þessum
hluta ræðunnar. A.m.k. visar
hann þarna til vissu, sem enginn
tsiendingur kannast við. tslend-
ingarfengu ekkiþjóðerniskennd
meðsjálfstæði sinu, heldur urðu
þeir sjálfstæðir vegna
þjóöerniskenndar sinnar. tsland
farsælda frón og hagsælda
hrimhvita móðir var ekki ort að
fengnu sjálfstæði heldur til þess
að fá sjálfstæði.
Og íslendingar, kannast
heldur ekki viö, að þeir hafi
fengið „nýjan og áöur dulinn
styrk” til framfara. Þvert á
móti var það eitt af megin-
atriðum i kenningum Jóns
Sigurössonar af tslendingar hef-
•ur bæði afl og styrk til framfara
—• þeir þyrftu aðeins frelsið til
að veita kröftum sinum útrás.
Þetta hefur sagan sannað, svo
að ekki verður um deilt.
Skiptirþetta málinú?
Menn kunna að velta þvi fyrir
sér, hvort það skipti máli nú,
eftir að sjálfstæði tslands er
fengið, hvort við vorum nýlenda
eða ekki, — hvort við bjuggum
við einveldi til 1874 eða ekki.
Sjálfsagt finnst mörgum þetta
tíigangslaus deila, og væri saga
okkar meiri, ef hér hefðu dáið
menn fyrir máistaðinn. En við
megum aldrei gleyma þeim
grundvelli, sem feður okkar
börðust á né þeim réttindum,
sem Islendingar töldu sig ætiö
eiga. tslendingar eru sjálfstæð
þjóö í dag vegna þess að þeir
viðurkenndualdrei að þeir væru
próvins eða nýlenda. Þeir voru
ekki undir Dönum heldur jafn-
snjallir þeim. Það var þessi vit-
und og þessi þjóðerniskennd,
sem bjargaði þjóðinni þegarall-
ar plágur þessa heims að við-
bættum forsjármönnum úti I
Danmörku ætluðu að ganga af
þjóðinni dauðri.
Ég get vel fyrirgefið dönskum
mönnum að gleyma Gamla
sáttmála, — en mér finnst
helviti hart að islenskur utan-
rikisráðherra skuii vera búinn
að gleyma þessu.
Benedikt Gröndal, utanrikisráðherra, ræðir viö Kurt Waldheim,
framkvæmdastjóra Sameinuðu þjóöanna.