Morgunblaðið - 15.11.2001, Blaðsíða 42

UMRÆÐAN
42 FIMMTUDAGUR 15. NÓVEMBER 2001 MORGUNBLAÐIÐ
H
vað gerir þú, góða
mín?“ spurði mig
eitt sinn gömul
kona sem var að
bíða eftir stræt-
isvagni á sömu biðstöð og ég.
Þetta var einn af þessum fallegu
köldu vetrardögum þar sem frost-
ið á gangstéttunum glitrar í sól-
skininu og hvít gufa myndast þeg-
ar maður andar og talar.
Ég þekkti nú þessa konu ekki
neitt en þetta var góðleg kona sem
greinilega var í þörf fyrir að
spjalla svolítið svo ég brosti til
hennar og sagði vingjarnlega að
ég væri í námi.
„Og í hvaða skóla ertu, vinan?“
hélt sú gamla áfram og stappaði
niður fótunum til að halda á sér
hita. Ég sagði
henni sann-
leikanum sam-
kvæmt að ég
væri í Háskól-
anum og þá
hýrnaði yfir
kellu: „Nú
ertu í Háskólanum, það er nú fínt.
Og hvað ertu svo að læra í Háskól-
anum?“ Það var eftirvænting í
andliti hennar þegar hún beið eftir
svari.
„Ég er í íslensku,“ svaraði ég
þessari nýbökuðu vinkonu minni
og var nú bara nokkuð hróðug að
geta státað af því að sinna þjóð-
artungunni svona vel.
Eitthvað brá gömlu konunni við
þetta svar og hik kom á hana. Eft-
ir nokkra stund sagði hún og það
var ekki laust við að hún drægi
seiminn: „Já, það er nú alltaf gott
að kunna að lesa og skrifa!“ Svo
sögðum við ekki meira þar til
strætisvagninn kom.
Hann var mun afdráttarlausari,
viðmælandi vinkonu minnar, sem
hugðist ráða henni heilt varðandi
framtíðina. Hún hafði hafið nám í
frönsku við Háskólann og var
hæstánægð en ráðgjafa hennar
fannst það hreint út sagt afleitt:
„Hvers vegna í ósköpunum ertu að
læra frönsku? Þú verður ekki neitt
við það, ekki einu sinni frönsk!“
Öðru sinni var ég að tala við
aðra gamla dömu sem ég var að
kynnast í fyrsta skiptið og mér var
mikið í mun að koma vel fyrir.
Sama spurning brann á henni og
þeirri í biðskýlinu varðandi það
hvað ég væri að læra en þegar hér
var komið sögu var ég í fullu námi
í Söngskólanum í Reykjavík.
Sjálf var ég vön því að tónlist
væri talin allra dyggða göfugust
meðal gamalla kvenna í minni fjöl-
skyldu og hélt því að ég myndi
heldur betur slá í gegn með því að
segja henni að ég væri að læra að
syngja. En þar skjátlaðist mér
hrapallega.
Það hnussaði í gömlu konunni
þegar hún sagði með mikilli vand-
lætingu: „Ja, allt þarf maður nú að
vera að læra!“
Síðar frétti ég að ég hefði hækk-
að mikið í áliti hjá þessari öldruðu
frú þegar hún heyrði að ég væri
liðtæk á saumavél. Sjálf hafði hún
séð fjölskyldu sinni farborða með
saumaskap um árabil og því
kannski ekki að undra að henni
hafi fundist það heldur þunnur
þrettándi að eyða gullnu tækifæri
til mennta í að góla við undirleik
slaghörpu.
Mér dettur þetta svona í hug í
tengslum við verkfall tónlistar-
skólakennara sem nú stendur yfir
og hef velt því fyrir mér hvort
ástæðan fyrir því að illa gengur að
semja felist í mismunandi gild-
ismati á því hvað sé þörf á að læra
og þar af leiðandi hvað sé þörf á að
kenna. Vinir mínir í tónlistarstétt
hafa að minnsta kosti löngum
kvartað undan því að það viðhorf
sé ríkjandi í þjóðfélaginu að tón-
listarmenn eigi fyrst og fremst að
starfa af hugsjón og æðri köllun
og vera bara þakklátir ef þeir fá
eitthvað borgað fyrir það. Þeirra
laun eigi að vera gleðin sem fylgir
því að gleðja og hræra aðra.
Þannig upplifa margir af mínum
tónlistarvinum einlæga undrun
viðskiptavina sinna þegar kemur
að því að borga fyrir tónlist-
arflutninginn sem beðið var um.
Þessir sömu kúnnar verða alveg
steinhissa þegar þeim er sagt að
að baki tíu mínútna tónlistaratriði
liggi margra klukkutíma vinna við
æfingar og að baki þeim æfingum
liggi nám sem ekki hófst um tví-
tugt að loknu stúdentsprófi heldur
kannski strax um sjö ára aldur. Og
þá er víst eins gott að einhver
kennari sé tiltækur til að taka að
sér kennsluna – kennari sem á
ævilangt tónlistarnám að baki –
eða hvað?
Þær eru reyndar ærið margar
greinarnar sem eru undir sömu
sök seldar og er nærtækast að
nefna aðrar listgreinar á borð við
leiklist og dans. Og hvað um þá
sem leggja stund á sögu, heim-
speki, híbýlafræði, alexand-
ertækni, ritsmíðar, listmuna-
viðgerðir o.s.frv.? Af nógu er að
taka þegar verið er að þefa uppi
„nytjalausar“ starfsgreinar og
haldi maður áfram er aldrei að vita
nema maður fari að efast um gildi
læknisfræðinnar, lögfræðinnar og
viðskiptafræðinnar. Komst mann-
kynið ekki af í aldaraðir án
sprengmenntaðra manna á þess-
um sviðum?
Staðreyndin er bara sú að við
lifum í nútímanum og kunnum
ekki annað en að lifa í samræmi
við þær tiktúrur sem í honum búa.
Þannig getum við varla annað en
viðurkennt réttmæti hinna
„óþörfu“ námsgreina og nauðsyn
þess að halda úti fólki til að kenna
þær, jafnvel þótt það þýði að heill
herskari af börnum stundi tónlist-
arnám sem aldrei eiga eftir að
verða tónlistarsnillingar.
Við getum að minnsta kosti ver-
ið viss um að öll séu þau með „eitt
hjarta músíkalskt“ eins og hann
Jón Pálsson sem Steinn Steinarr
orti um á sínum tíma en þeim heið-
ursmanni gekk bölvanlega að
sannfæra aðra um tónlistargáfu
sína þrátt fyrir að vera fullviss um
eigið virtúós. Í því sambandi dett-
ur manni í hug barnið sem talaði
alltaf um músíkfalska menn og
kannski það hafi bara átt ágætlega
við hann Jón Pálsson.
Í dag er ég hvorki íslenskufræð-
ingur né söngkona og gríp næst-
um aldrei í saumavélina lengur.
En mér finnst óskaplega gaman
að vera blaðamaður og hver veit
nema allt mitt „þarflausa“ nám
hjálpi mér við að takast á við þau
verkefni sem mæta mér í starfi á
degi hverjum.
Af músík-
fölsku fólki
„...og því kannski ekki að undra
að henni hafi fundist það heldur
þunnur þrettándi að eyða gullnu
tækifæri til mennta í að góla við
undirleik slaghörpu.“
VIÐHORF
Eftir Bergþóru
Njálu Guð-
mundsdóttur
ben@mbl.is
EKKERT af for-
sendum fiskveiðikerfis-
ins hefir staðizt. Alls
ekkert, þótt leitað sé
með loganda ljósi. Verj-
endur þess standa uppi
rifnir í lær og laka og
rökþrota. Áfram mun
þó haldið ósvinnunni,
enda ganga stjórnvöld
ótrauð undir lénsherr-
unum.
Lítum á þrjár höfuð-
forsendur fiskveiði-
stjórnar:
1. forsenda:
Vernd stofna
Frumforsenda kerf-
isins var vernd fiskstofna, einkum
þorsks, og sjá síðan fyrir vexti þeirra
og viðgangi.
Reynsla framkvæmdar: Hríð-
minnkandi fiskgengd flestra fiski-
stofna, sér í lagi þorskstofnsins, sem
hrunið hefir.
Með ólíkindum er að hlusta á léns-
herrana og varðhunda þeirra full-
yrða að þorskþurrðin komi gjafa-
kvótakerfinu ekkert við, eftir að því
hefir verið framfylgt í tvo áratugi
með augljósum afleiðingum, þar sem
áhrifin eru þveröfug við það sem ætl-
að var um vernd og viðgang fisk-
stofna.
En blekkinga- og lygavefurinn er
áfram ofinn af kostgæfni, enda legg-
ur ríkisstjórnin lopann til.
2. forsenda:
Hagræðing
Reynsla: Stórfelldasta skuldasöfn-
un útvegsins sem um getur. Geng-
ishrun krónunnar vegna andvara-
leysis stjórnvalda mun tæplega rétta
við hag sjávarútvegsfyrirtækja þar
sem erlendar skuldir hans hækka
gífurlega. Á hinn bóginn eru máls-
ástæður fullkomnar: Íslenzka þjóðin
er fyrst rænd eignum sínum, auðlind
sjávarins. Að því búnu er gengi krón-
unnar látið falla svo sæ-
greifarnir fái fleiri
krónur fyrir útflutta
þýfið, sem almenningur
borgar með stórhækk-
uðu vöruverði. Þannig
er líka stefnt að því að
draga úr verðþenslu
með því að almenning-
ur neyðist til að herða
mittisólina. Á meðan
hleypa sægreifar heim-
draganum til Lúxem-
borgar með ránsfeng
sinn skattfrjálsan.
Hagræðingin felst
ennfremur í því að
sökkva krókaveiðibát-
um, sem sótt geta á
miðin langbezta hráefnið fyrir svo
sem þrjár krónur á kíló, meðan tog-
araryksugurnar kosta til þrjátíu
krónum á kíló af slakara hráefni.
3. forsenda:
Efling Íslandsbyggða!
Aldrei hefir nokkurri þjóð verið
misboðið með svo svívirðilegum öf-
ugmælum. Ef svo fer fram sem horf-
ir og ,,einbeittur brotavilji“ stjórn-
valda gegn þjóðinni nær fram að
ganga, munu byggðir hringinn í
kring um Ísland leggjast í auðn á ör-
fáum árum og íbúarnir fara eigna-
lausir á vergang.
Lénsherrarnir tala opinmynntir
um að svo eigi og hljóti að fara. En
ríkisstjórnin er viðbúin með mála-
mynda bjargráð sín.
Í greinargerð umba ríkisstjórnar
og LÍÚ með tillögugerð hinnar svo-
nefndu endurskoðunarnefndar er
lagt til að sendar verði árlega á
strandlengjuna 350 milljónir króna
til að fá íbúana til að hætta við að
sækja sjóinn sinn og fara að huga að
einhverju öðru. Nokkurs konar
mútufé.
Þessum fjármunum eiga 7 – sjö –
ráðuneyti að ráðstafa til þurfaling-
anna. Fljótt á litið gæti þetta numið 3
þúsund krónum á íbúa og þessvegna
um 450 krónum á hvert ráðuneyt-
anna að gefa á garðann hjá einstak-
lingi.
Og þá hafa menn það, en í málið
vantar orð til að lýsa slíkri framkomu
stjórnvalda og þjóna þeirra.
Hér á undan hafa verið raktar
þrjár helztu forsendur fiskveiðikerf-
isins í upphafi og afleiðingar þeirra.
Að endingu er ekki úr vegi að rifja
upp grundvallarstefnumál Sjálfstæð-
isflokksins um frjálst framtak,
frjálsa samkeppni og atvinnufrelsi.
Um hinn stjórnarflokkinn er óþarft
að fjölyrða. Hann hefir héðanaf enga
stefnu aðra en að sitja við kjötkatl-
ana og færa upp feitustu bitana.
En atvinnufrelsi Sjálfstæðis-
flokksins birtist nú í því að meina
mönnum aðgang að auðlind sinni.
Loka aðal atvinnugrein landsmanna
– sjávarútveginum – fyrir ungum
framtaksmönnum, en slíkir menn
fleyttu íslenzkri þjóð á skipum sínum
frá örbirgð til bjargálna upp úr miðri
síðustu öld.
Og frjálsa samkeppnin og frjálst
framtak hins nýja flokks auðvaldsins
er í því fólgið að ráðstafa takmark-
aðri aðal auðlind Íslands gefins til ör-
fárra útvaldra.
Gauðbrostnar
forsendur
Sverrir
Hermannsson
Kvótinn
Byggðir hringinn í
kring um Ísland, segir
Sverrir Hermannsson,
munu leggjast í auðn
á örfáum árum og
íbúarnir fara eigna-
lausir á vergang.
Höfundur er alþ.m. og form.
Frjálslynda flokksins.
ÞAR til fyrir tveim-
ur árum starfaði und-
irritaður sem fram-
haldsskólakennari í
tónlist, eða þar til list-
greinum var úthýst úr
kjarna á almennum
brautum framhalds-
skólanna með nýrri að-
alnámskrá mennta-
málaráðuneytisins. Við
það að starfsvettvang-
urinn fluttist úr fram-
haldsskóla í tónlistar-
skóla eru grunnlaunin
nú rúmum 80 þúsund
krónum lægri, 155
þúsund í stað 236.
Breytir þá engu þótt
70% kennslunnar séu á háskólastigi.
Þennan mun á launum tveggja
kennarafélaga má einna helst skýra
með því að þjóðfélag sem á heims-
met í verkföllum, að sögn forsætis-
ráðherra, sé að refsa stéttarfélagi
sem fram til þessa hefur hafnað því
að ástunda þjóðaríþróttina.
Að hengja bakara
fyrir smið
Sagt er að ósveigjanleg afstaða
launanefndar sveitarfélaganna til
kröfu tónlistarkennara um sam-
bærileg laun við aðrar kennara-
stéttir stafi fyrst og
fremst af andstöðu
Reykjavíkurborgar. Í
upphafi verkfallsins,
sem nú hefur staðið í
þrjár vikur, fór borg-
arstjóri, Ingibjörg Sól-
rún Gísladóttir, fram á
að fyrirkomulag tón-
listarkennslunnar yrði
rætt í tengslum við
kjaradeiluna. Það er
þó engan veginn skýrt
hvaða fyrirkomulags-
atriði það eru sem
binda þarf í kjara-
samningi við tónlistar-
kennara.
Þó er ljóst að borgin
vill að forskólakennsla á vegum tón-
listarskóla færist inn í grunn-
skólana og að ríkið beri kostnað af
framhalds- og háskólanámi í tónlist.
Hið fyrra virðist skynsamlegt og
það síðara beinlínis réttlætismál
samkvæmt gildandi verkaskiptingu
ríkis og sveitarfélaga. Hvorugt er
þó samningsatriði við tónlistarkenn-
ara og óskylt kröfu þeirra um sam-
bærileg grunnlaun við aðra kenn-
ara.
Ennfremur sætta borgaryfirvöld
sig illa við biðlista barna eftir tón-
listarnámi, sem er skiljanlegt í ljósi
þess að tónlistarfræðslan í borginni
er að meirihluta kostuð af al-
mannafé. Með nokkrum rétti er
einkakennslufyrirkomulaginu fyrir
alla nemendur, sem hljóðfæranám
stunda, kennt um. Það réttlætir þó
enn síður andstöðuna við sann-
gjarna kröfu tónlistarkennara um
leiðréttingu á grunnlaunum, því hér
er að um að ræða skipulagsatriði
sem hvorki er í valdi tónlistarkenn-
ara að samþykkja eða standa gegn,
né heldur hlutverk kjarasamnings
við þá að skilgreina. Það hefur aldr-
ei verið bundið í kjarasamning tón-
listarskólakennara að öll hljóðfæra-
kennsla í tónlistarskólum skuli fara
fram í einkatímum. Í síðasta kjara-
Er tónlistarkennurum
haldið í verkfalli á
röngum forsendum?
Þórir
Þórisson
Tónlistarkennsla
Þetta gæti reynst
afar vandmeðfarin
hugmynd, segir Þórir
Þórisson, í kerfi þar
sem eftirlitsþáttinn
vantar nánast alveg
eins og hér er.