Vísir - 18.07.1981, Qupperneq 9

9
Laugardagur 18. júlí 1981
vtsm
Um síöustu helgi var
landsmót ungmenna-
félaganna haldið á Akur-
eyri. Þar var keppt í
flestum þeim íþrótta-
greinum sem stundaðar
eru á Islandi og þúsundir
ungmenna hvaðanæva af
landinu fylktu liði undir
merkjum sinna félaga.
Þar eru hvorki heimsmet
né íslandsmet set, en
prýði mótsins og styrkur
er hin almenna þátttaka
og sú gróska sem aug-
sýnileg er í ungmenna-
félagshreyf ingunni.
A þeim timum, þegar blöðin
eru full af frásögnum af ung-
lingum á villigötum, aukinni
fikniefnaneyslu og skrilslátum i
Þórsmörk þá ber að gleðjast
yfir þeim góða og glaða anda,
sem svifur yfir vötnum ung-
mennafélaganna og iþrótta-
hreyfingarinnar i heild. Sú
starfsemi, sem þar fer fram, er
vitnisburður um að æskan er
ekki afvegaleidd — hún er mót-
leikur þjóðfélagsins gegn iðju-
og auðnuleysi þó hefur heilbrigt
æskulýðsstarf hvorki notið
viðurkenningar né velvildar
sem skildi.
Ráðherra sigri hrósandi
Súrálsmálið hefur verið aðal-
mál vikunnar. Iðnaðarraðherra
hefur látið drýgindalega og
telur sig greinilega standa með
pálmann i höndunum. Von er að
hann sé glaðhlakkalegur og
sigri hrósandi. Hann lagði
mikið undir þegar hann i
desember siðastliðnum bar
fram þær ásakanir að sviss-
neski auðhringurinn Alusuisse,
hefði „hækkað i hafi” verð á
súráli um 50 milljónir dollara á
siðustu fimm árum. Þessum
áskökunum var harðlega mót-
mælt af Svisslendingunum, og
eftir þvi sem dregist hefur að
birta niðurstöður viðurkenndra
endurskoðenda, hafði sú skoðun
fengið byr undir báða vængi, að
iðnaðarráðherra hefði hlaupið á
sig.
Réttmæt ákvörðun
Endurskoðunarskrifstofan i
Lundúnum hefur nú gefið út þaö
álit sitt að athugasemdir ráð-
herra hafi verið réttmætar, að
þvi er varðar „hækkun i hafi”
um 16milljónir dollara. Þetta er
að visu mun lægri upphæð en
ráðherrann nefndi i upphafi, en
en hún er vissulega nógu há, og
staðfestir réttmæti þeirrar
ákvörðunar ráðherrans, að
rannsóknar var þörf.
A þessu stigi málsins hefur
Alusuisse ekki látið frá sér
heyra, og ekki er að efa að fyrin.
tækið mun hafa sinar skýringar
á hækkuninni. Auðhringur eins
og Alusuisse, er alþjóðlegt
fyrirtæki, með ótal dótturfyrir-
tæki, félög og sambönd, og
hagsmunir þess beinast ekki að
íslenska álfélaginu eða rekstri
þess hér, nema að takmörkuðu
leyti. Þvi hljóta islenskir fjöl-
miðlar að taka meira mark á is-
lenskum stjórnvöldum heldur
en talsmönnum Alusuisse i
deilumáli eins og þvi sem nú er
komið upp. En auðvitað eiga
þeir að njöta sannmælis, og
ástæðulaust er að kveöa upp
dóma á þessu stigi málsins.
Pólitískar hvatir
Óhjákvæmilegt er að hafa
nokkurn fyrirvara gagnvart
iðnaðarráðherra og vinnu-
brögðum hans. Hjörleifur Gutt-
ormsson er i hópi þeirra stjórn-
málamanna, sem alla tið hafa
barist gegn samningunum við
Aulisuisse og fundið þeim flest
til foráttu. Málatilbúnaður hans
mótast af pólitiskum hvötum og
þeim ásetningi að koma höggi á
auðhringinn. Hjörleifur hefur
haft skoðanabræður sina við
rannsókn málsins og haldið
upplýsingum leyndum gagnvart
öðrum. Hann hefur túlkað málið
einhliða, og beðið endurskoð-
unarskrifstofuna i Lundunum
um afmarkaðar upplýsingar
sem koma i veg fyrir að við-
skipti islenska rikisins og
Alusuisse séu skoðuð I heild.
ingar. Hún á og má ekki verða
til þess að hagsmunir íslands,
þegar til lengri tima er litið,
spillist eða að menn afneiti frek-
ari samvinnu við erlend fyrir-
tæki 1 orkumálum.
Pólitísk fyrirgreiösla?
Frétt birtist um það i Visi á
dögunum að sjávarútvegsráðu-
neytiö hefði margsinnis úr-
skurðað skemmtibáta sem
fiskiskip. Siglingamálastofnun-
in hefur það verk með höndum
aö meta til hvers á að nota smá-
báta, og hafa þeir sinar reglur
til viðmiðunar. Nú hefur það
þrásinnis gerst að mat Siglinga-
málastofnunarinnar er að engu
haft, og ráðherra hefur tekið sér
það vald i hendur að úrskuröa
báta sem fiskiskip.
Menn kunna að spyrja:
hverju breytir það hvort bátur
er úrskuraður sem skemmti-
bátur eða fiskiskip? Skýringin
erfólginn i þvi, að af fiskibátum
eru felld niður gjöld af vélum og
ýmsum tækjum um nálægt 50%,
sem þýðir i raun 30—50 þúsund
króna lækkun á bát.
Hér er með öðrum orðum um
beina hagsmunafyrirgreiðslu að
ræða, þar sem eigendum báta
eru færðar stórar fúlgur upp i
hendur. Það er gert meö ráð-
herravaldi og gengið þvert gegn
áliti og hlutlausu mati sérfróðra
manna og lögskipáðrar stofn-
unar.
Ráðherra þarf að hafa sterk
rök og rikar ástæður til að taka
slikar ákvarðanir, svo þær
flokkist ekki undir pólitiska
fyrirgreiöslu af spilltasta tagi.
Dýrt ævintýrl.
Seinheppni borgaryfirvalda
varðandi margfrægt útitafl við
Lækjargötu er með eindæmum.
Akvarðanir eru teknar án þess
að borgarstjórnin hafi haft -
nokkra hugmynd um stærð
taflsins eða umfang fram-
kvæmdanna. Þetta mál er
dæmigert fyrir það þegar
vinstri höndin veit ekki hvað sú
hægri gerir. Sagt er að kostn-
aður muni aukast úr 5 þúsund
krónum i 200 þúsund viö það eitt
að stærð taflmananna reyndist
meiri en skákáhugamennirnir i
borgarstjórninni höfðu gert sér
grein fyrir. Ekki eru þetta
vönduð vinnubrögð. Siðan koma
hinir „ábyrgu” höfuðpaurar,
Kristján Benediktsson og Sigur-
jón Pétursson fram i fjölmiðlum
og segja að ekkert sé einfaldara
en að moka yfir taflið og þekja
brekkuna að nýju, ef Reykvik-
ingum liki ekki við taflborðið.
Þeir eru ekki blankir i borgar-
stjórn Reykjavikur, ef þá
munar ekki um slikt 200 þúsund
króna ævintýri i tilraunarskyni.
Fiðringur i borgarstjórn
Þetta útitaflsmál er ef til vill
ekki stórt i sniðum, en er eitt af
mörgum klúðursmálum meiri-
hlutans, sem safnast hafa i
sarpinn til áfellis og áfalls.
Borgarstjórnarkosningar eru
á næsta ári, og strax er kominn
fiðringur i þá sem hugsa sér til
hreyfings. Cthlaup Sjafnar
Sigurbjörnsdóttur á dögunum,
þegar hún bar fram tillögu um
takmarkað vald borgarráös i
sumarleyfi borgarstjórnar er -
augljós en sniðug auglýsinga-
brella.
Sögusagnir eru uppi um nýja
lista ýmist á vegum grænbylt-
ingarmanna eöa kvenna, og
sifellt eru menn að velta fyrir
sér framboðsmálum sjálf-
stæðismanna. Það væri sosum i
samræmi við undanfarandi
ógæfu þess flokks, ef sjálf-
stæðismönnum tækist ekki að
koma sér saman um uppstill-
ingu, nú þegar meirihlutinn
blasir við þeim að nýju.
Sjálfstæðisflokkurinn hefur á
sð skipa fjölmörgum ágætum
mönnum, bæði innan borgar-
stjórnar, sem utan, sem munu
sóma sér vel á lista flokksins.
Auðvitaö er það fráleitt að ein-
staklingar eða klikur geti ráðið
þvi fyrirfram hver skuli skipa
efsta sæti listans. Þar hljóta að
ráða úrslitum prófkjör og lýð-
ræðislegar ákvarðanir i full-
trúaráöi. Nema að þær aðferöir
hafi verið endanlega jarðaðar
með siðustu stjórnarmyndun.
Það kemur i ljós.
Ellert B. Schram
Slagsmál
um súrál
Skýrsla endurskoðendanna
ber þess vitni, og reyndar eru
allar niðurstöður þeirra með
þeim fyrirvara, að ekki séu öll
kurl komin til grafar. Það er
margtekið fram af þeirra hálfu,
að svigrúm þeirra og umboð til
rannsóknar hafi verið of þröngt
til að unnt væri að taka tillit til
annarra þátta i samningum og
viðskiptum álverksmiðjunnar.
Skattgreiöslur álfélags-
ins
Þá er þess að geta, að þær 16
milljónir dollara, sem „horfið
hafa i hafi”, er ekki sú upphæð
sem islenska rikið hefur verið
hlunnfarið um. Sú upphæð hefur
hinsvegar áhrif á skattgreiðslur
álfélagsins þar sem rekstur
fyrirtækisins kemur bókhalds-
lega ver út, þegar hraefnið er
dýrara i innkaupum. Hversu
mikil áhrif þetta hefur haft á
skattgreiðslur og rekstraraf-
komu álfélagsins hefur ekki
verið reiknað út. 1 þessu sam-
bandi hefur einnig verið bent á,
að á móti hafi Alusuisse gefið
margvislegan afslátt hagrætt
afskriftum og haldið uppi ál-
Ámælisvert sinnuieysi
Athyglisvert er, að islenska
rikisstjórnin hefur rétt til að
fylgjast með og rannsaka súrál-
viðskiptin á hverjum tima. Það
hefur ekki verið gert sem
skyldi. Tvisvar áður, 1973 og
1974 fóru slikar kannanir fram. 1
siðara tilvikinu, þótti sannað, að
súrálverðið væri hærra en eðli-
legt gat talist miðað við við-
skipti milli óskyldra aðila, eins
og segir i samningunum.
Þessum niðurstöðum var haldið
leyndum fyrir alþingismönnum
og almenningi, en voru notaðar
til þess að fá fram hagstæðari
samninga við Alusuisse varð-
andi skattgreiðslur og raforku-
verð.
1 fimm ár eða allt til siðasta
árs þótti ekki^stæða til þess af
hálfu islenskra stjórnvalda, aö
fylgjast með súrálverðinu. Þaö
sinnuleysi verður að teljast
ámælisvert og skrifast á reikn-
ing þeirra, sem meö iðnaðar- og
orkumál fóru á þessu timabili.
Hvað um það, nú skiptir máli
að tslendingar standi fast á
þeim rétti sinum að samningar
séu virtir. Deilan má ekki leys-
ast upp i flokkspólitiskar ýf-
verðinu sjálfu, til að bæta stöðu
álfélagsins. Þegar upp er staöið
kann þvi svo að fara, að skatt-
greiðslur hefðu ekki orðið meiri,
þótt súrálverðið hafi ekki
„hækkað i hafi”.
ritstjórnar
pistill
Ellert B. Schram
ritstjóri skrilar