Pressan - 21.07.1994, Page 16

Margrét Elísabet Ólafsdóttir
Grím Hjartarson sjóara sem
skolaði á land í Frakklandi og
hefur lifibrauð af því að selja
Fransmönnum plaköt á
hundraðkall. Og kann ekki
nema nokkur orð í frönsku.
„Við eram fföst
í ofso
MM
vsu
„Hann stökk með skreiðarköggulinn í
sjóinn, en var skotinn affélögum sínum,
sem hlógu að honum þar sem hann var
alblóðugur í sjónum. “
~~ g held ég hafi
Eséð Grím
Hjartarson í
fyrsta skipti á
jólaballi ís-
lensku barn-
anna í gamla
sendiherrabú-
staðnum í Par-
ís. Hann átti að leika jólasvein, en
var þó engan veginn neitt líkur við-
teknum hugmyndum um rjóða og
bústna jólasveina. Þrátt fyrir skegg-
ið og púðann. Ég veit ekki af
hverju, en ég var viss um að hann
væri myndlistarnemi. Hann var
einhvern veginn þesslegur. Lista-
mannslegur. En Grímur hefur
aldrei fengist við aðra list en þá að
lifa lífinu. — Sem er í sjálfu sér
nóg. — Hann hefur aldrei mátt
vera að því að sitja lengi á skóla-
bekk. Ekki einu sinni í Vélskólan-
um. Hann vildi heldur vera úti á
sjó, þar sem hann hélt til meira og
minna í tæp fimmtán ár. Eða þar
til hann rak á land við Frakkland,
þar sem Signa fleytti honum upp til
Parísar. Þar er hann búinn að vera í
tvö ár og segist ekkert vera að flýta
sér heim til íslands aftur alveg
strax. Líkar ágætlega að vera land-
krabbi, þótt hann játi reyndar þörf
til að komast reglulega út að
ströndinni. Anda að sér söltu sjáv-
arloftinu. Vinnan gerir honum það
kleift, því Grímur gerðist farand-
sölumaður eftir að hann kom á
land í París. Hann selur Frans-
mönnum plaköt, eftirprentaðar
ljósmyndir, sem kosta hundrað
kall. Og það án þess að kunna mik-
ið meira í frönsku en já og nei —
og svo auðvitað tölurnar.
„Fyrst þegar ég byrjaði á þessu
reyndi ég að selja í París, en var
alltaf rekinn í burtu. Ég hef ekkert
leyfi til að selja,“ hálfhvíslar hann.
Segir að aðrir sem séu í svipaðri
sölumennsku hafi heldur ekki leyfi.
„Maður sér það á því að þegar
löggan birtist hverfa allir eins og
hendi væri veifað. Þess vegna fer ég
út á land. Þar fær maður oftast að
vera í friði. Og svo er salan miklu
betri þar. Það er alltof mikið ffam-
boð í París. Og fólk gefur sér held-
ur engan tíma til að skoða það sem
maður er að selja. 90 prósent veg-
farenda labba ffamhjá. Það er ekki
nema svona eitt prósent sem kaup-
ir.“
Grímur gafst því fljótlega upp á
stórborginni og ítefur haldið sig við
landsbyggðina.
„Ég er búinn að fara til svona
tuttugu borga. Ég seldi vel í Dijon í
vetur, þótt þar væri skitakuldi.
Seldi meira að segja allt sem ég var
með einn daginn, líka sýnishornin.
Annars sel ég yfirleitt betur eftir því
sem ég fer lengra frá París. Það er
eins og fólk gefi sér meiri tíma úti á
landi. Ég fer samt aldrei mjög
langt, því það er dýrt að ferðast
með lestunum.“
En nú talar þú litla frönsku.
Hvernig gengur það við sölumennsk-
una?
„Það fyrsta sem ég lærði voru
tölurnar, sem er auðvitað það mik-
ilvægasta í þessu. Svo hefur þetta
verið að smá mjakast. Hann Björn
Ólafs vinur minn er stundum að
skamma mig fyrir það að ég skuli
ekki fara í skóia til að læra málið,
en ég hef engar áhyggjur af þessu.
Ég hef reyndar lent í því að menn
séu með stæla við mig, en það er
mjög sjaldan. Yfirleitt líst þeim sem
stoppa til að skoða vel á myndirnar
og þá er þetta ekkert mál.“
Þegar þú ert að koma til borgar
sem þú þekkir ekki, hvernigferðu þá
að því að ákveða hvar best sé að
stilla myndunum upp?
„Það geta farið allt upp í tveir
klukkutímar að finna rétta staðinn
í nýrri borg. En ég stilli mér yfirleitt
ekki upp nema þar sem ég má vera.
Það kemur stundum fyrir að ég
verð að færa mig, til dæmis ef ég
hef sett upp þar sem á að vera
markaður. Best er að vera þar sem
fólk er á leið inn eða út úr bænum
eða á göngugötu, þangað sem fólk
kemur í þeim hugleiðingum að
versla.“
Hafðirðu einhverja reynslu af
sölumennsku áður en þú fórst útí
þetta?
„Ég seldi auglýsingar í mest lesna
tímarit á Austfjörðum. En það veit
auðvitað enginn hvaða blað það
er.“ Blaðið kom víst ekki út nema
tvisvar.
En þótt Grímur hafi fengist við
ýmislegt, bæði hér í París og á Is-
íandi — þar á meðal fyrirsætustörf
—, þá hefur hann mesta og lengsta
reynslu af sjómennskunni. Hann
fór fyrst á sjó 15 ára og var upp ff á
því reglulega á sjónum. Hefur
komið við á flestum tegundum
skipa og báta, allt ffá trillum upp í
togara, með viðkomu á ffaktskip-
um.
Þú saknar ekkert sjómennskunn-
ar?
„Ég get nú ekki sagt það. Þó fer
ég á þriggja mánaða fresti í sölu-
ferðir niður að Ermarsundinu, til
Le Havre, til að anda að mér sjáv-
arloftinu. Það selst lítið þar. En sjó-
mennskan er ekkert líf.“ Hann hik-
ar aðeins og bætir við. „Það er
kannski allt í lagi að vera á trillu.
Þeir hafa það best.“
Undirrituð verður eitt spurning-
armerki í fratnan, enda lítið vit á
sjómennsku og störfum þeitn tengd-
um. Algjör landkrabbi.
„Já“, útskýrir Grímur þolinmóð-
ur þegar hann sér á mér svipinn.
„Þeir eiga svo miklu auðveldara
með að svíkja undan skatti en aðrir
sjómenn.11 Énnþá stærra spurning-
armerki: Hvað áttu við? „Þeir eiga
útgerðina sjálfir og því geta þeir
skráð allt sem þeir kaupa, bæði
sumarbústað og bíl, á hana og fá
það þannig undanþegið virðis-
aukaskatti. Mönnum finnst þetta
næstum því sjálfsagt.
Trillukarlarnir hafa það líka fínt
af því þeir geta farið út á sjó klukk-
an fjögur, fimm á morgnana og
verið komnir heim í kvöldmat. Svo
getur einn sólarhringur hjá trillu-
karli gefið jafn mikið í tekjur og
fimmtíu stunda vinnuvika hjá
verkamanni í landi. — Þótt þeir
vilji auðvitað ekki meina það. Þeir
halda vel utan um sína hagsmuni
þessir karlar.“
Við ræðum dálítið um sjó-
mennskuna, kvótann og veiðarnar.
Grími finnst kvótakerfið að sjálf-
sögðu gallað, en mestu máli finnst
honum skipta að færa vinnuna aft-
ur í land. „Það þarf að nýta þessi
hús sem þar standa illa nýtt. Það
mætti líka haga veiðunum öðru-
vísi. Islendingar eru svo fastir í
sinni ofsoðnu ýsu. Við erum búnir
að vera að henda fiski í sjóinn affur
árum saman, fiski sem annars stað-
ar er talinn herramannsmatur.
Þetta er nú reyndar að breytast að-
eins, en við erum búin að vera
lengi að uppgvöta að hægt er að
borða fleira en ýsu. — Hérna í
Frakklandi er nú bara litið á mann
eins og hálfgerðan villimann þegar
maður spyr um þennan fisk. Þeir
segjast ekki vera með svona hræ-
fiska. Svo geymist ýsan illa og fæst
þess vegna sjaldan hér inni í París.
Aftur á móti er humarinn, þú veist
þessi litli sem þeir eru að veiða á
Hornafirði, miklu ódýrari hér en
heima. Það er hægt að fá hann
ferskan og jaffivel lifandi fýrir
svona 800 krónur kílóið. Það er al-
veg hægt að leyfa sér að kaupa
hann þegar mikið stendur t0.“
Hvernig stóð annars á því að þú
fórstsvona ungurá sjóinn?
Grímur setur sig í hálfgerðar
trúnaðarstellingar og lækkar róm-
inn. „Ég var brjálaður unglingur.
Ég veit ekki hvort það var heimilis-
aðstæðum að kenna eða hvað. En
mér hálf leiddist skólinn, þótt mér
gengi ágætlega og hafi klárað hann.
Síðan fór ég í Vélskólann í einn
vetur, en fannst námið vera alltof
langt. Sjö ár! Ég vildi heldur halda
áffam að lifa lífinu.“
Hvernig líður þér innan um alla
íslensku menntametmina hér í Par-
ís?
„Það er einstaka maður sem lítur
niður á mann, en flest af þessu
unga fólki hér í París er mjög
skemmtilegt.“
Grímur var átján mánuði ífrakt-
siglingum og kynntist þá hitmm
ýmsu heimshlutum. Hatin sigldi
tneðal annars tneð skreið til Nígeríu,
en þarsegist hanti hafa kyntist hlið á
tnatmkyninu sem hann þekkti ekki
áður.
„Ég hef aldrei á ævinni kynnst
meira kynþáttahatri en þarna niður
ffá. Kynþáttahatri sem beindist
gegn hvíta manninum. Viðhorfið
var að þar sem við værum hvítir og
áttum allt, en þeir ættu ekkert, þá
værum við vondir. Og ennþá verri
af því við vildum ekki gefa þeim af
öUu því sem við áttum. Það var al-
veg eins og það væri okkur að
kenna að við ættum meira en þeir.
Þegar talað er um kynþáttahatur,
er eins og umræðan einskorðist
alltaf við kynþáttahatur hvíta
mannsins, en þarna var þetta mikla
hatur öfgafýllra.
Þessir menn báru heldur enga
virðingu fýrir vinnufélögum sín-
um. Einn þeirra var skotinn þegar
hann gerðist svo djarfúr að stela 40
ldlóa skreiðarköggli handa fjöl-
skyldu sinni. Hann stökk með
hann í sjóinn, en var skotinn af fé-
lögum sínum, sem hlógu að hon-
um þar sem hann var alblóðugur í
sjónum. Síðan drógu þeir hann
upp með neti, settu hann í skottið
á bíl og óku með hann í burtu.
Þegar við spurðum hvað yrði gert
við hann, var okkur sagt að annað
hvort yrði hann látinn drepast
þarna í skottinu eða hann yrði skil-
inn effir og látið blæða út. Ég hef
aldrei orðið vitni að öðru eins,“
segir Grímur og hefur ekki ennþá
komist yfir þessa reynslu sína af
Nígeríumönnum. Hann segist
heldur aldrei hafa kynnst annarri
eins leti.
„Ég skal segja þér að við vorum
viku að lesta skipið áður en við fór-
um ffá íslandi og komum þá við í
um tuttugu höfnum í kringum
landið. I hverri höfn var sjö til tíu
manna vinnuhópur sem sá um
lestunina. Þegar við komum til
Nígeríu tók það tvær vikur fyrir
hundrað svertingja að losa skipið
aftur. Það voru aldrei nema nokkr-
ir að i einu, hinir lágu, sváfu eða
átu skreið sem þeir höfðu stolið úr
farminun. Það er rétt að kaupið er
ekki hátt, em mér fannst þetta al-
veg ótrúlegt.“ Grímur hristir höf-
uðið við minninguna, en bætir svo
við; „Ég held samt með Nígeríu-
mönnum í Heimsmeistarakeppn-
inni í fótbolta.“
En hvernig stóð á því að þér skol-
aði á latid hér í París?
„Þú veist það alveg,“ segir hann
og horfir á mig eins og til að biðjast
vægðar, sem honum er ekki veitt.
„Kærastan mín, hún Hildur (Þórð-
ardóttir) er flautuleikari og vildi
fara hingað í framhaldsnám. Enda
er Frakkland Mekka flautuleikara.
Ég var ekki viss hvort ég ætlaði að
koma líka og varð effir heima á ís-
landi til að hugsa mig um. Mánuði
síðar var ég svo kominn hingað
út.“ Og hann er ekkert á leiðinni
heim til Islands affur í bráð. Alla-
vega ekki á meðan Hildur vill halda
áfram að læra á flautuna.
„Hérna í Frakklandi er nú bara litið á
mann eins og hálfgerðan villimann þeg-
ar maður spyr um ýsu. “
16 PRESSAN, FIMMTUDAGURINN 21. JÚLÍ 1994