Tíminn Sunnudagsblað - 26.05.1968, Side 13

TOS&lil lýðu.T undir járnhæíi forn-
esfejulegra, sjálfskip.iðra stjórnar-
ihienra og fárra, tillitslausra auð-
feýfinga, líkt og í Portúga] eða
GtrilkiklairLdi.
Þeir skuggar, sem nú eru dekkst
ir yfir löndum og þjóðum og
mestu böli valda, eru því að kenna,
að enm ein hreyfingin, sem vakin
viar á nítjándu öld, hefur átt órð-
ugt uppdráttar fram á þennan
dag. Þar er átt við friðarsamtök-
in, sem fyrst var stofnað til í
Lundúnum og Norður-Ameríku ár-
in 1816—1817. Hefðu hugsjónir
friðarsinna fest rætur á svipaðan
hátt og margar þær hugsjónir,
sem fyrr voru nefndar, lifðum við
nú nátega seni í sælunnar reit,
jþrátt fyrir allt, sem mannfélags-
bygginigunni er áfátt. Skal þó ekki
úr því dregið, að það er margt.
Víð megum vera þakklát þeim
kynslóðum, sem brautina ruddu,
þótt þær skiiuðu okkur ekki öll-
um gæðum, er þær sáu í hilling-
um. Og kannski megum við líka
öfunda þær ofurlítið, þótt þær
færu á mis við margt, er okkur
hefur veitzt og þætti sem þær
verðust í þröngri vök — öfunda
þær af þeirri lífsfyllingu, sem það
veitir að eygja draum sinn úti við
sjónarrönd, leggja margt og mikið
í sölurnar til þess að nálgast hann
og finna hunn færast nær og nær.
Þar var mestur auður þessara
gengnu kynslóða, en það er fátækt
okkar, að stefnumiðin eru óglögg
og risí'ág.
II.
Undanfari kvenfrelsisihreyfingar
innar var iðnbyltingin. Áragrúi
karlmanna, sem áður höfðu starf-
að heima, hófu með henni vinnu
í verfeismiðjum og öðrum verk-
stöðvum fjarri heimili sínu, og
brátt fylgdi rnargt kvenna
(og raunar barna) í fótspor þeirra.
Af þessu leiddi mikið þjóðféiags-
legt rask, sem hafði í för með sér
endurmat á stöðu konunnar á heim
ilinu og í samfélaginu.
Hugsunarháttuir sá, sem lengi
hafði ríkt, rauk þó ekkj út í veð-
ur og vind á svipstundu Hann
stóð djúpum rótum, og það gekk
seint að vinna bug á honum. Mót-
spyman var afarhörð, einnig með
al kvenna
Það var margt, sem teflt var
firam geign því, að konur ættu að
sækjast eftir öðrum og meiri rétt-
induim en þær höfðu notið og oft
Emilía Pankhurst.
og iðulega var ritningunnd brugð-
ið á loft. Likt og þeirri kenningu
Páls postula, að sá, sem veitr.i
valdsstéttinni mótstöðu, veitti „til-
skipun guðs mótstöðu,“ því að eng
in valdstétt væri til „nema frá
guði“, var beitt gegn þeim, sem
hieimtuðu aukin lýðréttindi og orð
hans um skylduga auðmýkt
þræl'sins voru notuð til réttlæt
ingar þrælahaldi, var það ekki jáú
ið Uggja í láginni, hvar hann hafði
markað konunni bás: Hann hafði
sagt, að karlimaðurinn væri „j
mynd og vegsemd guðs, en kon-
an vegsemd mannsins" og hefði
verið sköpuð vegna hans Konutr.
bæri að þegja í samkunduhúsun-
um og takia á rnóti- kenningunni
„hljóðleiga með allri undirgefni:
Ekki ieyfi ég nokkurri konu að
kenna eða taka sér vald yfir
manninum, heldur á hún að vera
kyr.rdát.“ Og margir staðir í
skriftinni allt frá sköpunarsögu
sýndu, að postulinn hafði lög að
mæla.
Hvatirnar munu samt ailoft
haía verið af veraidlegri toga en
mátt hefði ætla af þvílíkum til-
vitnunum og útsjónarsemi í mál-
flutningi meira mótað vopnaburð-
iran ©n biblíufesta.
Framan af var þó ekki hin beina
andstaða mesta hindrunin í vegi
kveniréttindakvennanna, heldur
tómlætið og afskiptaleysið. Þær
iöluðu lengi vel fyrir daufum eyr-
um. En hér gilti það, að dropinn
liolar steininn, þegar til lengda:
lætur. Og raunar fengu þær fyrr
byr í seglin en líklegt hefði sýnzt
í upphafi. Þar reið baggamuninn,
að fram fyrir skjöldu gekk gáfað
og merantað fólik, sem barðist ó-
trauðri baráttu og skrifaði bækur
e.r höfðu vairaraleg áhrif. Þegar ár
ið 1850 kom út í Daramörku f»-æ-'
T I M I N N — SUNNUDAGSBLAÐ
397