Lesbók Morgunblaðsins - 28.06.2003, Blaðsíða 14

Lesbók Morgunblaðsins - 28.06.2003, Blaðsíða 14
14 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS ? MENNING/LISTIR 28. JÚNÍ 2003 ÞEGAR franski uppfinningamaðurinn Joseph Nicéphore Niépce tók fyrstu ljósmyndina, sem vitað er um, út um gluggann á sveitasetri sínu árið 1826 tók það heilar 8 klukkustundir að lýsa mynd- ina. Í stað filmu notaði hann tinplötu þakta jarð- biki sem hann svo leysti upp í terpentínu. Niépce vildi festa mynd af veruleikanum án milligöngu handverksins, ?fanga sýn náttúrunnar á nátt- úrunni? eins og annar frumkvöðull ljósmyndunar, William Fox Talbot, orðaði það. Nokkru eftir ár- angur Niépces datt öðrum Frakka, Louis-Jacq- ues Daguerre, það snjallræði í hug að nota silf- urjoðíð og styttist þá myndatakan niður í 30 mínútur. Síðan hafa liðið hátt á annað hundrað ár og ljósmyndatæknin þróast allverulega á tíma- bilinu. Á Íslandi tekur ljósmyndin ekki almennilega við sér sem tjáningarform í myndlist fyrr en á átt- unda áratug síðustu aldar með tilkomu hug- myndalistar (Conceptual art). Í dag er ljósmyndin mikilvægur hlekkur í myndlistarflórunni og því löngu tímabært að gera úttekt á því helsta sem er í gangi í ljósmyndun hér á landi. Á Kjarvalsstöðum stendur nú yfir sýningin er nefnist ?Íslensk samtímaljósmyndun?. Sýningar- stjórar eru Eiríkur Þorláksson, Einar Falur Ing- ólfsson og Pétur Arason, en þeir völdu einnig ljós- myndaverk samtímalistamanna á sýninguna ?Íslensk ljósmyndun ? Yfirlitssýning? sem haldin var í Moskvu í fyrravetur og var unnin í samstarfi Listasafns Reykjavíkur og Þjóðminjasafns Ís- lands við ljósmyndasafn Moskvu. Sýningin ?Ís- lensk samtímaljósmyndun? er sá hluti sem Lista- safn Reykjavíkur lagði til sýningarinnar í Moskvu, með nokkrum viðbótum. Ísland í dag Þótt öll verkin á sýningunni séu ljósmyndir, ut- an nokkurra blýantsteikninga sem Birgir Andr- ésson hefur unnið eftir ljósmyndum Magnúsar Reynis Jónssonar, teljast ekki allir sýnendur ljós- myndarar. Stór hluti þeirra eru myndlistarmenn sem m.a. nota eiginleika ljósmynda til þess að koma hugmyndum sínum til skila og kaupa jafn- vel þjónustu faglærðra ljósmyndara til þess að taka myndirnar fyrir sig. Hér er því um nokkuð athyglisvert samspil að ræða þar sem listamenn sem eru að taka ljósmyndir ljósmyndanna vegna og listamenn sem nota ljósmyndir sökum þess að þær henta einstökum hugmyndum betur en aðrir tjáningarmiðlar sameina krafta sína til þess veita innsýn í þá miklu möguleika sem ljósmyndaform- ið býður upp á. Alls eiga 32 listamenn verk á sýningunni. Hreinn Friðfinnsson og Sigurður Guðmundsson, sem eru brautryðjendur í hugmyndalist á Íslandi, eiga þar elstu verkin og eru frá áttunda áratugn- um. Sigurður hefur löngum lýst því yfir að ljós- myndir hans séu í raun skúlptúrar. Þannig má einnig horfa á ljósmyndir Ólafar Nordal af til- búnum ?objektum? og fjögurra mynda röð Gjörn- ingaklúbbsins, sem sýnir listakonurnar makaðar í kökukremi. Nokkuð er um heimildarljósmyndir þar sem skrásetning er í fyrirrúmi. ?Lönd og álfur heimsins ...? eftir Birgi Andrésson, dagbókarverk Einars Fals og myndir Ívars Brynjólfssonar af hversdagslegum hlutum á kosningaskrifstofum eru dæmi um slík verk. ?Landlistin? (Land art) á líka sinn fulltrúa á sýningunni, en það er dansk- íslenski listamaðurinn Ólafur Elíasson, sem sýnir ljósmyndaröðina ?Leitað að vatni á landi Gunn- ars?. Öllu hefðbundnari eru stílhreinar landslags- myndir Páls Stefánssonar og Sigurgeirs Sigur- pálssonar. Katrín Elvarsdóttir sýnir einnig landslagsmyndir, en hún reynir að fanga drunga- legt andrúm í landslagi frekar en að mynda fagra lögun og litadýrð þess eins og þeir Páll og Sig- urgeir gera. Hrafnkell Sigurðsson færir lands- lagsmyndina inn fyrir borgarmörkin með ljós- myndum af snjósköflum sem líkjast fjöllum og í annarri myndröð notar hann braggatjöld sem til- vísun í fjöll. Auð tjaldstæði er myndefnið í tveim- ur ljósmyndum eftir Spessa þar sem tómleikinn segir til um liðinn tíma. Samskonar vangaveltur eru að finna í innviði eyðibýla sem Orri Jónsson hefur myndað. Listamennirnir leggja þó ólíkar áherslur á viðfangsefnið. Spessi tekur ljósmynd- irnar án nokkurra tilrauna til að fegra umhverfi eða ástand og myndar tjaldstæðið í því raunsæi sem fyrir liggur, en Orri myndar hluta af innviði húsanna með tilliti til lita og myndbyggingar. Ljósmynd Hrafnhildar Arnardóttur ?Bottom Lines? af köflóttum afturenda hefur einnig skop- lega tengingu í geometríu og mínimalisma síðustu aldar sem/og tískuheiminn og litríkar og ?sixties?- legar ljósmyndir Bjargeyjar Ólafsdóttur, ?Falsk- ar tennur?, eru æpandi andstæða við svart/hvítar dramatískar ljósmyndir Ragnars Axelssonar. Benedikt Valsson er eini ljósmyndarinn sem tek- ur fyrir andlits-portrettið og sýnir fjórar myndir af fjórum kynslóðum í karllegg Geira Borg. Ljós- myndir Guðmundar Ingólfssonar af pylsusölu- stöðum eru líka á sinn hátt portrettmyndir og tölvubreyttar myndir Guðmundar Odds Magnús- sonar og Tuma Magnússonar eru svo til merkis um nýrri tíma í ljósmyndatækninni. Sýningin er ágætlega heppnuð, vönduð og metnaðarfull. Ef eitthvað er einkennandi fyrir hana þá er það klappað og klárt ?konseptið?. Langflestir listamannanna taka fyrir eina hug- mynd eða eitt verkefni og skila því frá sér á skýran hátt. Athyglisvert þykir mér að enginn af 32 þátttak- endum á sýningunni skuli taka fyrir pólitísk málefni eða skoði neikvæðari þætti samfélagsins, en ljósmyndin er afar hentug fyrir þessháttar viðfangsefni þar sem hún festir staðreyndirnar í mynd. Hér er nær einungis verið að vinna á fagurfræðilegum, form- fræðilegum og hugmyndarlegum nótum. Ekki tel ég þó að skortur á samfélagslegri eða pólitískri ádeilu sé sérstakur ljóður á sýn- ingunni, heldur eitthvað sem er umhugsunarvert varðandi ís- lenska samtímaljósmyndun. Dimm erótík Katrín Elvarsdóttir, sem er á meðal sýnenda á ljósmyndasýningunni á Kjar- valsstöðum, opnaði einkasýningu í Mokka síðast- liðna helgi. Sýninguna nefnir hún ?Lífsandi? og inniheldur 12 svart/hvítar ljósmyndir af gínum sem listakonan tók í verslunargluggum New York borgar, ýmist kvennærfataverslunum eða S&M búðum, að mér sýnist. Katrín er ekki að sýna gínurnar sem slíkar heldur notar hún þær til að kveikja hugarhrær- ingar hjá áhorfendum. Hún notar lítið sem ekkert af gráum skala og sker skýrt á milli þess svarta og hvíta eða ljóss og skugga. Smáatriði verða því óljós, stundum úr fókus, og maður er ekki alltaf viss hvort að um gínu eða manneskju sé að ræða. Leiðir listakonan okkur að nálægum hluta gín- anna, yfirleitt mittið og lærið, og nær þannig fram dimmri erótík sem væntanlega er það andrúm sem hún leitar eftir í myndunum. Í texta um sýninguna segist Katrín vera að vinna með mörk hins lifandi og líflausa. Tekst henni það með ágætum því hún gæðir líflausar gínurnar svo sannarlega lífi. Ferðamyndir frá fimm löndum Sumarsýning Ljósmyndasafns Reykjavíkur er á verkum fransk-víetnamska ljósmyndarans Claire Xuan og nefnist hún ?Frumefnin fimm ? ferðadagbækur Claire Xuan?. Yfirskriftin er fengin úr austurlenskum fræðum þar sem frum- efni alheimsins eru sögð vera fimm. Ekki er þó verið að andmæla frumefnunum fjórum sem vís- indin hafa kynnt okkur, heldur eru hin austrænu frumefni sjáanlegt og áþreifanlegt efni, tré, jörð, málmur, eldur og vatn, sem ýmist vinna saman eða gegn hvoru öðru sem hreyfiöfl náttúrunnar. Ljósmyndirnar eru teknar í fimm löndum, Víet- nam, Frakklandi, Marokkó, Madagaskar og á Ís- landi og reynir listakonan að mynda mismunandi ástand frumefnanna á hverjum stað fyrir sig með tilliti til myndrænna eiginleika þeirra, þ.e. áferð leirsins, speglun vatnsins, þyngd málmsins o.s.fv. Claire Xuan er fyrst og fremst að sýna ferða- bók sem hún hengir á veggi sýningarsalarins. Sýnishorn af vönduðum handgerðum bókunum er undir lokuðu gleri svo ekki er hægt að fletta þeim. Hefði ég gjarnan viljað upplifa sýninguna líka í gegn um bókverkið, því að ljósmyndirnar á veggj- unum, sem margar hverjar eru fallegar náttúru- myndir, eru teknar frá heldur viðteknu sjónar- horni fyrir mitt leiti. Það sem helst stendur upp úr eru 8 svart/hvítar myndir frá þorpi á Madagaskar þar sem allir íbúar klæðast í hvítt á sunnudögum og mynd af rauðum rósum fljótandi á vatni í Marrakesh. ?Bóndi á suðurströnd Íslands? eftir Ragnar Axelsson frá árinu 1996. Braggatjald Hrafnkels Sigurðssonar ? sem fjall á myndfletinum. Ljósmyndasafn Reykjavíkur Claire Xuan. Opið virka daga frá 12-19 og um helgar frá 13-17. Sýningu lýkur 1. september. LJÓSMYNDIR Jón B.K. Ransu Morgunblaðið/GolliMorgunblaðið/Ragnar Axelsson ?Stærðfræði? ? Ljósmynd / Skúlptúr eftir Sigurð Guðmundsson. MYNDLIST Listasafn Reykjavíkur - Kjarvalsstaðir Íslensk samtímaljósmyndun. Opið alla daga frá 10-17. Sýningu lýkur 24. ágúst. LJÓSMYNDIR Mokka Katrín Elvarsdóttir. Opið á opnunartíma kaffihússins. Sýningu lýkur 5. júlí. LJÓSMYNDIR LJÓSMYNDUN SAMTÍMANS ENDURBYGGING á Neues Museum eða Nýja safninu í Berl- ín stendur nú yfir, en safnið er með síðustu stríðsminjum frá síðari heimsstyrjöld sem enn standa í borginni. Safnið, sem var byggt á árunum 1834-1859, stendur á safnaeyjunni í Berlín en varð fyrir miklum skaða í síð- ari heimsstyrjöldinni og hefur staðið ónotað síðan. Það er breski arkitektinn Dav- id Chipperfield sem ber ábyrgð á endurbótum ytra byrðis Neues Museum en til stendur að koma húsinu í sem upprunalegast horf að utan, salarkynnin fyrir innan verða hins vegar algjörlega end- urgerð og uppfærð. Kostnaður þýska ríkisins er talinn nema rúmum 20 milljörð- um króna, en húsið er þegar á minjaskrá UNESCO. Til stendur að opna safnið að nýju árið 2009 og mun það þá geyma hið egypska safn borgar- innar, sem og forsögulega og fornaldar muni. Grimmd og blíða í Tate TATE Modern safnið í London hýsir þessa dagana ljós- myndasýninguna Cruel and ten- der: the Real in the 20th- Century Photograph, sem út- leggja má sem Grimmdin og blíðan: Hið raunverulega í ljós- myndum 20. aldar. Sýningin geymir verk ljós- myndara sem kynslóð eftir kyn- slóð hafa leitast við að fanga á filmu hin margvíslegustu mynd- efni sem grípa augað og sýna hlutleysi ljósmyndarans um leið, en verkin á sýningunni eiga það sameiginlegt að þar er leitað fanga í þeim hliðum lífsins sem venjulega er horft framhjá. Með- al þeirra ljósmyndara sem eiga verk á sýningunni má nefna sem dæmi þau Diane Arbus, Thomas Ruff, Robert Frank og Garry Winogrand. Á tímum zaranna SOMERSET House í London hýsir þessa dagana sýningu sem haldin er í tilefni að 300 ára af- mæli Sankti Pétursborgar. Sýn- ingin geymir m.a. ljósmyndir frá árunum 1840-1920 sem sýna daglegt líf borgarbúa bæði al- mennings sem aðals, en mynd- irnar voru fengnar að láni frá Hermitage- safninu í Sankti Pétursborg. Með sýning- unni þykir hafa tekist einkar vel að draga fram mynd af lífi íbúa borgarinnar á tímum rússneska keisaradæmisins. Kemur það ekki hvað síst fram í þeirri mót- sögn sem birtist í aðalsmanna portrettum á borð við mynd af prinsessunni Orlova-Davydova í grímubúningi og myndum af erf- iðum kjörum almennings sem virtust aðlinum að mestu ókunn. Langt sýningarhlé Drengur með leikfangahandsprengjur eftir Diane Arbus. Orlova-Davydova prinsessa. ERLENT

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.