Morgunblaðið - 18.11.2004, Page 10

10 B FIMMTUDAGUR 18. NÓVEMBER 2004 MORGUNBLAÐIÐ









































































































NNÝSKÖPUN T
alið er að nýsköpun og
nýsköpunarvirkni sé sá
þáttur sem stuðli hvað
mest að samkeppnis-
hæfni þjóða og fyrir-
tækja. Nýsköpun er ekki bara
tækniþróun eða á einungis við í
hátækni og lífvísindum heldur get-
ur nýsköpun átt sér stað í öllum
greinum atvinnulífsins. En ný-
sköpunin verður ekki til af engu
og segja mætti að skapandi hugs-
un ásamt aðstæðum og vilja til
framkvæmda sé forsenda allrar
nýsköpunar. Skapandi hugsun
starfsmanna er undirstaða nýsköp-
unarhugsunar innan fyrirtækja.
Með markvissri stjórnun á þessari
nýsköpunarhugsun (e. managing
innovation), skapast ný menning
innan fyrirtækjanna. Nýsköpunar-
menning, þar sem í staðinn fyrir
að segja „svona höfum við alltaf
gert hlutina“, segir „svona gerum
við hlutina núna“ og auðvitað í
anda nýsköpunar. Með markvissa
nýsköpunarhugsun að leiðarljósi
(high involvement innovation) er
starfsfólk virkjað til skapandi
hugsunar og nýhugsunar á við-
fangsefni og lausnir. Lausnir sem
virka og hægt er að framkvæma.
Ný þekking og nýjar vinnuaðferðir
stuðla að nýsköpun hjá fyrirtæki,
geta aukið framleiðni þess og veitt
því forskot (en þarf þó ekki endi-
lega að gera það).
Breyting á viðhorfi
Á níunda áratugnum skilaði ný-
sköpunarvirkni (continuous im-
provement) Toyota aukinni fram-
leiðni og var nokkuð sem önnur
fyrirtæki höfðu áhuga á að tileinka
sér. En að innleiða aðferðir sem
önnur fyrirtæki hafa þróað skilar
oftast engu. Fyrirtæki eru mis-
munandi að eðli og
uppruna, starfa oft í
ólíku umhverfi, er
stjórnað á mismun-
andi hátt og umfram
allt er þekking þeirra
og mannauður ekki
eins. Stjórnendur fyr-
irtækja þurfa að
þekkja þá fyrirtækja-
menningu sem er til
staðar, vita hvort
henni má breyta,
kunna að þróa ný-
sköpunarvirkni og
gera það í samvinnu
við starfsmenn sína.
Þetta er ekki spurn-
ingin um að gera einn
hlut vel, heldur í raun
breyting á viðhorfi, bæði stjórn-
enda og annarra starfsmanna. Það
er afar mikilvægt í nútíma fyr-
irtækjum að frumkvöðlaeigin-
leikum starfsmanna sé veittur
farvegur og þeim nýsköpunar-
hugsunarhætti sem snýst um að
finna og nýta tækifærin í umhverf-
inu.
Þessi nýsköpunarhugsun stuðlar
ekki bara að aukinni framleiðni hjá
framleiðslufyrirtækjum, heldur
einnig í þjónustufyrirtækjum, við
nám og fræðslu og hjá hinu op-
inbera. Nýsköpunarvirkni getur
því orðið til hagsbóta fyrir hag-
kerfið en hafa verður í huga að ný-
sköpun, sama hvaða tegundar, hef-
ur engin hagfræðileg áhrif, nái
hún ekki útbreiðslu.
Nýsköpunarráðgjöf
Næsta skref í ráðgjafarflórunni á
Íslandi er nýsköpunarráðgjöf (inn-
ovation consultancy),
sem snýr að rekstri
og mannauðsstjórnun
fyrirtækja en ekki
endilega að nýsköpun
sem vinnu að frum-
gerðum (prótótýpum)
sem þróaðar eru fyrir
markað. Nýsköpunar-
ráðgjöf, veitt af ný-
sköpunarfræðingum,
er ekki ný af nálinni
erlendis en óþekkt
hér á landi. Hún
snýst um að leiða
starfsmenn og stjórn-
endur í gegnum
ákveðið ferli nýsköp-
unar í hugsun, sem
leið til aukinnar fram-
leiðni og sem tæki til að fá fólk til
að vinna sameiginlega að mark-
miðum. Sum fyrirtæki standa sig
vel í mannauðsstjórnun sinni en
mörg alls ekki. Þó að fyrirtæki
gangi vel út á við getur verið bull-
andi ólga í innviðum þess. Sú ólga
getur veikt stoðirnar og grafið
undan samkeppnishæfni fyrirtækj-
anna er fram líða stundir, sér-
staklega ef einhver viðsnúningur
verður í viðskiptaumhverfinu.
Annar handleggur á því máli er
hin aukna krafa um arðsemi, sem
hefur eiginlega ekkert með skap-
andi hugsun og nýsköpunarhæfni
starfsmanna að gera. Ráðgjöf til
fyrirtækja ætti ekki einungis að
beinast að stjórnendum þeirra, því
það er jafnmikilvægt að allir
starfsmenn séu vel upplýstir og
ætti miklu fremur að kynna þeim
nýjar áherslur í stjórnun, breyt-
ingu á viðskiptaumhverfi, alþjóða-
væðingu og auknar kröfur um sam-
keppnishæfni.
Hönnun og nýsköpun
Hönnun er órjúfanlegur þáttur ný-
sköpunar. Þó ekki sé öll hönnun
nýsköpun getur engin nýsköpun
orðið til án hönnunar. Fullyrða má
að skapandi hugsun sé uppspretta
hvors tveggja. Í seinni tíð hafa
fræðimenn fjallað um mikilvægi
hönnunar (hönnunarhugsunar) í
tengslum við velgengni fyrirtækja.
Starf hönnuða felur í sér ólík svið
sem lúta að list og fegurð, tækni
og skilvirkni, markaðssetningu,
fræðum og vísindum, skipulagn-
ingu og stjórnun. Færst hefur í
vöxt erlendis að hönnuðir séu ráðn-
ir til annarra starfa en hefðbund-
inna hönnunarstarfa. Bettina von
Stamm (2003) skrifaði bókina
Managing, Innovation, Design and
Creativity. Hún segir að hönnuðir
hafi réttu þekkinguna til að leiða
nýsköpunarhugsunina. Þeirra
þjálfun felist í að takast á við
óþekktar stærðir, að leysa vanda-
mál og vilja til breytinga. Jafn-
framt hefur hönnuður heildarsýn á
viðfangsefni sitt og leitast við að
uppfylla kröfur um gæði. Hönn-
uðir stjórnast af raunsæissjónar-
miðum, hæfni þeirra beinist að
vöruþróun, sveigjanleika, sam-
skiptum og ímynd og þeir hafa
sérstakan skilning á þörfum við-
skiptavinarins. Alison Rieple, pró-
fessor í stjórnun og þróunarstjóri í
Viðskiptaháskólanum í Westminst-
er-Harrow, segir að hönnuðir
gegni mikilvægu hlutverki innan
fyrirtækja. Þeir séu tengiliður
milli þess, á hvern hátt fyrirtæki
starfar í dag, og þess hvernig það
muni starfa í framtíðinni. Þeir séu
framtíðarsjáendur (visionaries)
sem gegni mikilvægu hlutverki í
nýsköpunarferlinum og þess vegna
lykilstarfsmenn í árangri fyrirtæk-
isins. Á sama hátt og stjórna má
mannauði fyrirtækis má stjórna
nýsköpun og hönnun innan þess.
Oft gengur þó ekki vel að stjórna
þessum óáþreifanlegu hlutum.
Þetta er ekki spurningin um
stjórnunarstíl eða stjórnandann,
heldur spurningin um „hvað á að
gera“. Það að ná árangri í nýsköp-
un virðist tengjast tvennu –
„tæknilegum auði“ eins og fólki,
tækjum, þekkingu og fjármagni og
hæfni innan fyrirtækjanna til að
stjórna þessum þáttum. Stjórn
framtíðarfyrirtækisins gæti því
falist að miklu leyti í því, að inn-
leiða nýsköpunarmenningu með
nýsköpunarhugsun að leiðarljósi.
Heimildir
1) Bessant, J (2003). High Involvement
Innovation. School of Management,
Cranfield University. John Wiley &
Sons, Ltd.
2) Bessant, J., Tidd, J., Pavitt, K. (1997).
Managing Innovation. Integrating
Technological, Market and Org-
anizational Change.John Wiley & Sons,
Ltd. Second edition 2001
3) Hauffe, T. (1995). Hönnun, sögulegt
ágrip. Háskólaútgáfan, 1999.
4) Von Stamm, B (2003). Managing Inn-
ovation, Design & Creativity. London
Business School. John Wiley & Sons,
Ltd.
Nýsköpun, hönnun og
fyrirtækjamenning
Höfundur er hönnuður og vinnur að
meistararitgerð í MA-námi við Við-
skiptaháskólann á Bifröst í nýsköp-
unar- og frumkvöðlafræðum.
Kristín
Halldórsdóttir
Eftir Kristínu
Halldórsdóttur ’Á sama hátt og
stjórna má mannauði
fyrirtækis má stjórna
nýsköpun og hönnun
innan þess.‘

64A<4AB
?C6=CA
8C
;0B %+*
1#.3  #" &456+ -37#+-#)*8 9"  2"&#!. -+:
  (


%
%
%
%
S
<  -"L< 4(D'
&/


#
087
C$5D
 
%
 

5

5



5
5
%
5
5



5
5

5

C$5D
C$5D


%%



5
5
5
5
5
C$5D
%




%


5
C$5D 


5
5%%
%
5
5%
C$5D
  %%
5  %
C$5D
 ;  5
: '
$   5
: '
!&
& '
-" 5
341 -@7D : - 
 !"#$
60( =FR
!3#(=
)C 8(=
*1 8(= P8  8/C'3
P8    '

? 
(=

1 ' R
, (=
60 ' :R
!3#(=
)C (=
*1 (= 2 #: :/
(=R
!3#(=
)C (=
2 #:  
 0 8 (=R
!3#(=
)C (=
$:<1 
21:98 ' " C00
  8( = 8:98'/" 8#10 1  '  R
21 '( = 8(=
%#$
&'(
 %
 

%
5 %
  

    
  
  % 




   %     
 %
 

%

  
  %
  


 
5 5 
    

% 5 % 

   
5


; ##.
 *5
 F$/8 J  0(= "  341  0'  1(  13 #'0
 "  3410
FSC 101 (=J  ?  
  (=J  (
01C 18''
 

 

 1 :/

60-"  341 :C'
60.9'' '

-99'' '


8
T:  " ' 2 #: ' %0 1
0 1
0 1
A 4: 
3  / '
 &   '3  EN-F
-
" E
&@F
  ' '4E!!F
  ' '4E D!F
-C ' '4E->!F
>( E>N7F
#$
&'(
 

 %5 % %




 
% 5
% % 

 

% 5 % % 


 

 5
% % % 


 

5
 5
% % % 


 5
  5
%%
% % 5 5 5 5 ; ##.
 *5
 ) *
+,-
./*. +,- 0 
/ 1 2
  4( @95*$$*5
6+ ( 
"
& '' (#
"
&1 
,38 
86'
)&
  
$   : '
!&: '
;  : '$  
* 
* + ,

D
83  '"
D"'8 - 03
- 0,38 
:
M 
E9%?&$ , '0 ' 1$  
,
1
) 0"13 
) : 341&< 1 :
) 18/  U4  8 
L 1: 
!  : '
!#

; 8C' 341
J3
-$,
-89
-1 
-#01 #1 18/ 
. 

./


01 #1
2  #1
U0 005-C:

F#&$ $&10
6 : ''
, ' >/3 83 1 
;  0$    .C'8C
2/


89
$  - 1 
(1 '(1
 % 
 5
 

 %     5
 5
5
5
5


5

5

5
 5
5
5
5
5
 &/
8
8/ (1 '(1
5 5 5 5

5
5
5 5
5 5
5
5
5
5
5
5
5
5
5
5 5
5 5
5
5
5
5
5
5
5
E5 E5 E5 E 5
E E% E 5
5
E5 5
E5 5
E5 5
E 5
5
5
5
5
E5 5
E5 5
E5%% 5
5
E 5
5
5
5
E 5
5
) 5
(1 '"

 
.:1 '
R
! "- 

%
  5
%%
%
%%
 
  5
5
%
5
5

5
 5
  5
 5
5
5
5
 5
%
 % 
 
  %    %

  5
 

  
 %%
   %    


%%
 

    

   %%
% %
 5
21 '" ?< '
6.)V6
  
,3# 
(1 '"


5




5
5

5
5

5

5

%
5

5
5
5
5

5

1''$  >
 J
 341 7 ' (1: 30 > :98 A+  >/ >& QB;=5  ': 3  
Q;B;=5: 3 N-& Q  !3  :98 * ':98 7 ' (1: 3 
 ! "?
560 '  ! "?
56  ! "?
5>(4"  ! "?
56?341  : ! "?
5 J0 ' 1 )( = 341 $-5 W(  ( # 341 6?3) :98 3 , 0 6? 3 ) :98 341&$

: 
OQ 
: 2 Q  GC

S '8  341 ' :98
0$"$ $H
-3$  ' :
-37 ' ' :
-3) : 1  
-3 )< :98
-3W(:
-3;#
 ' :
$-&0 8 $-&5830F
$-&5 F
$-&5 8  F
$-&5C'F
;$"$ 
W(  :98
,/C'3 :98
-' :98 341
-" :98
* ' 1 :98
* ' 1 :98
* ' 1 :98%
* ' 1 :98
2 # 341;$
;  :
: >,  6&9%$#%$-%
Q 
)0 341
Q 
 1  3
Q 
;/83 341
Q 
.C' 341
Q 
65>(4" 3
Q 
; 8C' 341
Q 
)  341
G8&9%
6?341 341
,30 341
)C' 341
;/85
 8C' 341
W(  341
-' :98 341
0 &9%
21:9857 ' ' :
21:985-' :98
21:985)0 341 ) :98 341$2

& 34  ! "5


-#5

 0 0%0 0
%    %%

% %   %

%
% 
      
% %%%%
 %
%
  % % %
 
  
 %
%
%%


%
%
      %  %
 %
    %%

% %    % %
   %
%
%
%

%
  %
%%
%
  
    %
%   % 

%
5


5 


%
5 %
5

5%
 
%
%

%
%
5
5


%

%%

5

5


%







5





%
5%
5 
5 5%
  % 
%
%



5



5 
5
5
5
5%

%

5
5

5
5


%


%%

5
5%
5 
5 
5




%
%

%
5
5

5
5
5
5
5
5%
5 5
  
 %

 
 
5

5



5%
%



%


5

%%
5%
%



%
%

5

5
%
%%








5


%
 

%

5  

 F

BF

B%FFA-!
F

8 #
0F

8% #
0 FN-FS

55(25  &
5  
! "5


0
 0
%
0
1''$ @
0 3
0$"$H
-341
;$"$ 
@
:98
0 &9%
21:98%
 %   ! "5



C
0
%
0
0








 




%

1''$ -' 00 0 3 ;$"$ 
7189
 % 





%

&
5 6
;  5
: '
$   5
: '
!&
& '
-" 5
341 -@7D : - F2= 84: 0 " '
0
8"" 8 1
 :#'0
 "  3410
F& 
3  / '
: C(=
8(#= 1 E