Morgunblaðið - 22.11.2004, Blaðsíða 19

MORGUNBLAÐIÐ MÁNUDAGUR 22. NÓVEMBER 2004 19
ÓLÍKT er að ræða um opinbera fjár-
málastjórn annars vegar á vettvangi borg-
arstjórnar Reykjavíkur og
hins vegar á vettvangi rík-
isstjórnar og alþingis. Í
borgarstjórn situr meiri-
hluti, sem neitar staðfastlega
að horfast í augu við stað-
reyndir. Í ríkisstjórn og á al-
þingi, er tekist á við fjár-
málastjórn af raunsæi,
ábyrgð og festu.
Árangurinn er í samræmi
við hin ólíku vinnubrögð. Um
sömu mundir og R-listinn í
Reykjavík ákveður að hækka
álögur á borgarbúa, er lagt á
ráðin um það í ríkisstjórn að
lækka tekjuskatt, afnema
eignarskatt og hækka barna-
bætur.
Fjármálum ríkissjóðs er stjórnað af
festu með þau pólitísku markmið að leið-
arljósi að seilast ekki sífellt dýpra í vasa
skattgreiðenda og slaka frekar á skattak-
lónni en herða hana. Fjármálastjórn
Reykjavíkurborgar er án markmiða,
skuldabyrðin þyngist jafnt og þétt. Og nú
eru þau sannindi, að skuldir í dag séu
skattar á morgun, ótvírætt að rætast á
Reykvíkingum.
Ríkisstjórnin vinnur í skattamálum sam-
kvæmt stefnu, sem mótuð var að loknum
kosningum vorið 2003. Í kosn-
ingabaráttunni tók Davíð
Oddsson, formaður Sjálfstæð-
isflokksins, af skarið um
nauðsyn þess að lækka
skatta. Áherslan á þetta atriði
var ekki jafnþung hjá Fram-
sóknarflokknum, en að kosn-
ingum loknum varð sam-
komulag um stjórnarsáttmála
og eftir honum er starfað.
R-listinn boðaði þá stefnu
fyrir borgarstjórnarkosn-
ingar 2002, að álögur skyldu
ekki hækkaðar á Reykvík-
inga. Sú stefna er fokin út í
veður og vind eins og loforð
Ingibjargar Sólrúnar Gísla-
dóttur um að sitja sem borg-
arstjóri til ársins 2006. Nú stjórnar
R-listinn á þeirri forsendu að finna lægsta
samnefnara, hvort heldur litið er til fjár-
mála eða vals á borgarstjóra
Í fjármálum birtist þessi stjórnlist
R-listans í enn hærri skuldum og þyngri
sköttum. Við val á borgarstjóra birtist hún
í því, að enginn af svonefndum oddvitum
samstarfsflokkanna, það er Alfreð Þor-
steinsson, Árni Þór Sigurðsson eða Stefán
Jón Hafstein, kom til álita sem borgarstjóri.
Þá varð Steinunn Valdís Óskarsdóttir nið-
urstaðan, líklega af því að hún hafði setið
lengur en þær Björk Vilhelmsdóttir og Anna
Kristinsdóttir fyrir R-listann í borgarstjórn.
Fyrir Reykvíkinga er dapurlegt, að af
R-listanum sé það tekið úr skattavasa þeirra,
sem eykst í honum, vegna skattalækk-
unarstefnu ríkisstjórnarinnar.
Hitt er síðan hlálegt, að talsmenn Sam-
fylkingar og Vinstri/grænna, aðstandenda R-
listans, skuli á alþingi flytja um það hræðslu-
áróður, að skattalækkanir ríkisstjórnarinnar
auki á þenslu vegna meiri einkaneyslu.
Eftir Björn Bjarnason
Höfundur er ráðherra, þingmaður og
borgarfulltrúi.
’Fyrir Reykvíkinga erdapurlegt, að af R-listan-
um sé það tekið úr skatta-
vasa þeirra, sem eykst í
honum, vegna skatta-
lækkunarstefnu ríkis-
stjórnarinnar.‘
Björn Bjarnason
Ólík fjármálastjórn hjá ríki og borg
nn í flugstöðina.
ann gekk um gólf
eru Íslending-
n auðvitað enginn.
ður að sjá mig og
gjusamasta stund
þið væruð farin!
til baka þar sem
jólinu. Í hvert
hjólinu tók hann
ta var eins og í
tunum
iðir bændaferða til
árið 1975 var farin
l Kanada. „Guðni
ar með Air Viking.
ga flugvél og fór-
rtafylki. Stétt-
afði gefið 10 þús-
nar safns
Stefáns G. Stef-
yrstu peningarnir
gja upp húsið hans
fhentum gjöfina.
nga á móti. Þetta
a húsið skáldsins
n um Stefán. Þessi
Ég hafði komið á
skóla í Olds, miðja
ille og Calgary.
m nætur, þá fórum
ólastjórinn bauð
kennarar voru
hagkvæm ferð og
ðarverð.
til Nýja-Íslands í
ð Gimli þar sem
k á móti okkur.
já bændum á
Margir skemmti-
u með okkur, t.d.
tur Jósafatsson
Helgi Haraldsson
í Hrunamanna-
man hjá Gunnari
. Kona Gunnars
i vorkenndi hon-
ofa hjá Guðmundi
umstang og þvott á
i þótti verst að
num þegar hann
r spurðu hvers
svo góða íslensku:
ð ég tala ekki neitt
r. Hann neitaði að
ð börnin sín, enda
a vel.
ðstoðarlandbún-
oba, sá um allan
kur vestra ásamt
em bjó á Gimli og
. Það má segja að
a til Kanada síðan
il Klettafjallanna
eg.
um stund
að bjóða upp á
ðir í Móseldalinn í
st hjá vínbændum
m fyrir austan
heimilum sem
0 manns hvert í
gistingu. Aðstaðan hjá bændunum var
eins og á fínustu hótelum.
„Þannig stóð á að Bændahöllinni var
lokað vegna NATO-fundar og tóku
starfsmennirnir sig saman um að fara
til Þýskalands. Það voru fáein sæti laus
sem ég ákvað að fylla og bauð bændum
af Suðurlandi sem ég þekkti. Einn
þeirra var mikill sjálfstæðismaður og
var þetta hans fyrsta ferð til útlanda.
Konan hans vildi ekki fara með, en
hann fékk að fara með því skilyrði að ég
myndi passa upp á að hann týndist
ekki. Við gistum fyrst í Landstein ná-
lægt Koblenz.
Gunnar Guðbjartsson, fram-
kvæmdastjóri Framleiðsluráðs land-
búnaðarins og formaður Stéttar-
sambands bænda um árabil, varð
sjötugur í ferðinni. Það varð töluverður
gleðskapur af því tilefni að kvöldi af-
mælisdagsins og umræddur vinur okk-
ar varð sæmilega kenndur.
Þegar hann vaknaði um morguninn
varð honum litið út um gluggann og sá
þetta yndislega fallega landssvæði, allt
skógi vaxið og baðað í morgunsólinni.
Hann mundi ekkert hvar hann var
staddur og alls ekki að hann væri á
ferðalagi. Hann var helst á því að hann
væri dáinn og kominn til himnaríkis.
Þegar hann kom fram á gang styrktist
hann í þeirri trú, því þar heyrði hann
mælt á framandi tungur. Því næst gekk
hann niður á næstu hæð og sá þar tvo
framsóknarmenn, þá Hauk Hall-
dórsson í Sveinbjarnargerði og Gísla
Karlsson, framkvæmdastjóra Fram-
leiðsluráðs. Þá taldi hann nokkuð
öruggt að hann væri ekki kominn til
himnaríkis!“
Gömul áform rætast
Veturinn 1967 flutti Agnar tillögu á
Búnaðarþingi, ásamt þeim Sigurði Lín-
dal á Lækjarmóti í Víðidal og Sigmundi
Sigurðssyni í Syðra-Langholti, um að
ráðist yrði í stofnun félags sem héti
Ferðaþjónusta bænda. Á næsta bún-
aðarþingi var ákveðið að halda af stað
með fyrirtækið og hefja skipulagða
ferðaþjónustu í sveitum landsins. Aug-
lýst var eftir starfsmanni og Oddný
Björgvinsdóttir ráðin forstöðumaður. Í
byrjun voru aðeins 10 bændur með
bændagistingu.
„Upphaflega var hugmyndin hjá mér
að þetta yrði sameiginlegt, bændaferð-
irnar í utanlandsdeild og bændagist-
ingin í innanlandsdeild, en það fékk
ekki hljómgrunn,“ segir Agnar. „Ég
hafði þá hugmynd að utanlandsdeildin
gæti stutt starfsemina hér innanlands,
jafnvel svo að hún gæti staðið undir
rekstri fyrirtækisins. Það má segja að
nú sé loksins verið að sameina þetta.
Utanlandsdeild Ferðaþjónustu bænda
var stofnuð á þessu ári og Bændaferðir,
ehf. sem ég stofnaði árið 2000 og hafa
ferðaskrifstofuleyfi, verða sameinaðar
henni.“
Bændaferðir hafa boðið upp á allt að
24 ferðir og flutt upp í 1.200 ferðamenn
á ári. Agnar segir að samstarf við aðrar
ferðaskrifstofur hafi gengið mjög vel.
Best segir hann að sér hafi líkað að
vinna með Guðna Þórðarsyni í Sunnu,
að öðrum ólöstuðum. Agnari finnst nú
kominn tími til að hann dragi sig í hlé,
enda orðinn 77 ára gamall. Hann er þó
ekki alveg hættur og stefnir á að vera
aðstoðarfararstjóri í ferð til Eystra-
saltslandanna á næsta ári.
Þeir eru orðnir margir Íslending-
arnir sem hafa stigið sín fyrstu spor er-
lendis með Agnari. Margir við-
skiptavinir hafa verið ákaflega tryggir
og sumir búnir að fara meira en 20
sinnum með Bændaferðum. Áður fyrr
voru flestir úr sveitum landsins, en nú
skipa þéttbýlisbúar meirihluta við-
skiptavina Bændaferða. Hann segir að
mikill munur sé ferðafólki nú og í
gamla daga. „Áður voru menn að sulla í
víni yfir daginn, en nú þekkist það ekki.
Ferðir okkar eru frábrugðnar öðrum
hópferðum í því að það er skilyrði að
fararstjórinn sé með hópnum frá
morgni til kvölds. Margir tala ekki er-
lend mál og mállaust fólk er óöruggt að
fara út að skemmta sér,“ segir Agnar.
voru
aríkar
Myndin er tekin
Margir þátttak-
gudni@mbl.is
Nýlega var kynnt alþjóðlegt þróun-arverkefni í nýtingu viðar semorkugjafa til húshitunar. Ísland,Finnland og Skotland standa sam-
an að verkefninu, sem er hluti af Norðurslóða-
áætlun Evrópusambandsins (NPP).
Á Íslandi er þörf á markaði fyrir grisjunar-
afurðir skóganna. Tilgangur verkefnisins hér
á landi er að gera viðarkyndingu að raunhæf-
um valkosti á lághitasvæðum, einkum í dreif-
býli. Með því er vilji til að slá nokkrar flugur í
einu höggi, þ.e. lækka orkukostnað neytenda,
stuðla að grisjun ungskóga og gera trén sem
eftir standa verðmætari, fjölga atvinnutæki-
færum í dreifbýli og nýta umhverfisvæna
orku.
Loftur Jónsson skógfræðingur og verkefn-
isstjóri íslenska hlutans var einn þeirra sem
kynnti verkefnið. Hann segir eldivið að vissu
leyti vera framandi fyrir mörgum okkar. „Við
erum vön rafmagni eða hitaveitu og okkur
hættir til að halda að svona hafi þetta verið um
langan aldur, sem er alls ekki rétt. Í sögubók-
um stendur að við bjuggum nánast neðanjarð-
ar í torfbæjum og kveiktum í taði til að halda á
okkur hita, en þannig var það ekki í upphafi.
Ísland var viði vaxið milli fjalls og fjöru við
landnám. Skógurinn var eflaust ein megin-
ástæðan fyrir því að landið byggðist. Skógar-
afurðir voru drjúgur hluti af íslensku hagkerfi
þeirra tíma, bæði í smíðar en einkum sem elds-
neyti og stóðu algjörlega undir orkunotkun Ís-
lendinga á fyrstu öldum. Hér er átt við timbur
til húshitunar og til iðnaðar, þ.e. rauðablásturs
og kolagerðar. Skógræktarmönnum hættir til
að benda eingöngu á sauðkindina og kenna
henni um skógareyðinguna. Skógur var
höggvinn til eldsneytis og ruddur til beiti-
lands. Sauðfjárbeitin í kjölfarið sá til þess að
nýir græðlingar náðu ekki að festa rætur.“
Þrjóska, jákvæðni og þekking
„Við getum ræktað skóga á Íslandi“ heldur
Loftur áfram. „Við höfum lært á seinustu öld
hvernig skuli rækta skóg og okkur hefur tekist
mun betur til en nokkurn hafði órað fyrir. Það
er að þakka bæði ótrúlegri þrjósku og fárán-
legri jákvæðni samfara aukinni vísindalegri
þekkingu á trjám og náttúrunni yfirleitt. Við
höfum tæki og tól, gróðrarstöðvar sem fram-
leiða úrvalsplöntur, við vitum hvaða kvæmi við
þurfum að nota o.s.frv. Núna þurfum við að
huga að framhaldinu. Við þurfum markað fyrir
timbrið. Skógræktin á ekki eftir að sækja á
nema hún fari að skila tekjum. Hún verður að
gera meira en að sjá landsmönnum fyrir úti-
vistarsvæðum. Ég held að þjóðin vilji sjá að
þeir peningar sem hið opinbera leggur til
skógræktar skili einhverjum seljanlegum af-
urðum.
Um níu tíundu af heimilum landsins eru
kynt með jarðhita. Hann er þó ekki alls staðar
og á þau svæði ætlum við að einblína og athuga
hvort kynding með eldiviði geti verið raun-
verulegur valkostur, þ.e.a.s. að kynding með
eldiviði sé ódýrari valkostur en olía eða raf-
magn. Norski landbúnaðarráðherrann hefur
t.d. verið að hvetja landa sína til að nota eldivið
til að lækka útgjöld heimilanna en í því mikla
raforkulandi sem Noregur þó er, lækkar
kyndingarkostnaður um helming ef notaður er
eldiviður í stað rafmagns.
Þegar tekist hefur að búa til markað fyrir
grisjunarafurðir er kominn hvati að grisjun
sem stuðlar að hraustari og betur hirtum
skógi. Þetta leiðir til hærra verðs á lokaafurð-
um skógarins, þ.e.a.s. bolviði til sögunar.
Grisjunin minnkar ennfremur verulega
áhættu á áföllum sem skógurinn kann að
verða fyrir, auk þess sem skógurinn lítur bet-
ur út og hefur því meira útivistargildi.
Annað markmið verkefnisins snýr að at-
vinnusköpun í dreifbýli. Framleiðsla á við-
areldsneyti er gjörólík raforkuframleiðslu. Við
stóriðjuframkvæmdir er mikill fjármagns-
kostnaður og mikil uppbygging á sér stað á
stuttum tíma. Vinnuafl við slíkar framkvæmd-
ir eru að mestu farandverkamenn og því skila
þær sér ekki nema að takmörkuðu leyti í við-
komandi byggðarlög. Eldiviðarkynding hefur
hins vegar lágan fjármagnskostnað í saman-
burði við virkjanaframkvæmdir og jafnari þörf
á vinnuafli heima í héraði við hráefnisöflun.
Fjármagn ætti því að haldast betur inni á
svæðinu og einnig atvinnutækifæri.
Varðandi kolefnisbúskap skal bent á að við-
ur er grænn orkugjafi og kolefnishlutlaus. Ef
þeir sem kynda með olíu skiptu yfir í við
myndu þeir bæta kolefnisbúskap þjóðarinn-
ar.“
„Fyrsta skrefið í verkefninu er að gera hag-
kvæmniathugun á eldiviðarnotkun á Íslandi.
Enn fremur að semja fræðslu- og kynning-
arefni fyrir skógarbændur og neytendur um
eldiviðarnotkun og framleiðslu. Við munum
senda skógarbændur og skógarverkamenn til
Finnlands á námskeið til að læra rétt hand-
brögð og tækni. Við ætlum að vinna að fram-
gangi eldiviðar í ríkiskerfinu, því ef þetta á að
verða raunverulegur valkostur verður hann að
njóta sömu kjara og önnur orka til húshitunar,
sem er niðurgreidd að mestu af ríkinu en einn-
ig af orkufyrirtækjum. Þá viljum við stofna til
alþjóðlegs tengslanets í sambandi við græna
orku og síðast en ekki síst ætlum við að setja
upp eitt stykki nútímalegan kurlkyndara sem
verður staðsettur í Skógræktinni á Hallorms-
stað og verður til sýnis almenningi. Þangað
koma um 20 þúsund gestir á ári og hann verð-
ur því vel staðsettur til að sýna fólki fram á að
þetta sé hægt.“
Áherslur þjóðanna þriggja sem að verkefn-
inu standa eru mismunandi, enda aðstæður
ólíkar. Í Finnlandi framleiðir skógurinn um
20% af þeirri orku sem þar er notuð. Finnsku
þátttakendurnir koma fyrst og fremst að verk-
efninu sem ráðgjafar. Skotland hefur gríðar-
legra hagsmuna að gæta. Þar er orkuverð hátt
og dreifikerfi raforku of lítið til að anna fyr-
irsjáanlegri orkunotkun.
Íslensku þátttakendurnir í verkefninu eru
Héraðsskógar sem ber jafnframt ábyrgð á ís-
lenska hluta verkefnisins, Skógrækt ríkisins á
Hallormsstað og Landbúnaðarháskólinn á
Hvanneyri og leggja þessir aðilar fjármagn og
vinnu til verkefnisins. Auk þess eru Orkusjóð-
ur, NPP, Byggðastofnun og Framleiðnisjóður
landbúnaðarins fjárhagslegir bakhjarlar.
Næsta skref í íslenskri skógrækt að finna markað fyrir grisjunarvið
Viðarkynding raunhæfur
kostur í dreifbýlinu?
Morgunblaðið/Steinunn Ásmundsdóttir
Guðmundur Ólafsson, frkvstj. Héraðsskóga, Lauri Sikanen frá Finnlandi og Cliff Beck frá
Skotlandi undirrita samning um verkefni um nýtingu viðar sem orkugjafa til húshitunar.
steinunn@mbl.is