Vikublaðið - 03.12.1992, Side 8

4
8__________________________________________________VIKUBLAÐIÐ Fimmtudagur 3. desember 1992
NÝ VIDHORF í BANDARÍSKUM STJÓRNMÁLUM:
Goðsögnin um markaðinn .
missir mátt og tiltrú
Með kosningasigri Bill
Clintons í haust hafði
ákveðin þróun í banda-
rískum stjórnmálum
runnið sitt skeið á enda.
Tímabilið hófst með kjöri
Ronalds Reagan fyrir 12
árum, en hann beitti fyrir
vagn sinn hagfræði-
kenningum sem hafa öðru
hvoru komist í tísku á
Vesturlöndum og ganga út
á það að einkaframtak á
frjálsum markaði sé skyn-
samlegasta hagkerfið.
George Bush hélt fram
stefnu Reagans þegar
hann tók við af honum fyr-
ir fjórum árum.
Kjami stefnu Reagans og
Bush var að markaðurinn átti
að sjá til þess að einkafram-
takið ynni sitt verk, sem var
að auka hagsæld og auð í
Bandaríkjunum. Með því að
rökstyðja afskiptaleysi ríkis-
valdsins með tilvísun til
markaðarins var höfðað til
máttugrar goðsagnar sem
byggir á myndltkingu Adams
Smith, frumkvöðuls hagfræð-
innar, um að markaðurinn sé
ósýnileg hönd sem haldi efna-
hagslífi þjóða í jafnvægi.
Þessi myndlíking öðlaðist
sjálfstætt líf og var tekin sem
sjálfsönnuð forsenda í margar
kennslubækur í hagfræði.
A fundi sem Birting hélt í
síðustu viku í veitingahúsinu
Lækjarbrekku voru til um-
ræðu ný viðhorf í bandarísk-
um stjórnmálum. Framsögu-
menn voru þeir Már Guð-
mundsson, sem er hagfræð-
ingur hjá Seðlabankanum, og
Bjöm G. Jónssoa
líffræðingur.
Már fjallaði um
hugmyndir
helsta efnahags-
ráðunautar Bill 'p?
Clintons, Roberts R.
Reich, en áhersla Bjöms j
var á hugmyndum Al-
berts Gore varaforseta
um umhverfisvemd.
Markaður og ríki ekki
andstæður
Robert Reich hafnar því
sjónarmiði að markaðurinn
sé sjálfstæð heild innan
þjóðríkisins sem keppi við
umsvif og stefnumörkun
hins opinbera. Þetta úrelta
viðhorf studdist við þá skoð-
un margra frjálshyggjumanna
að markaðurinn sé í andstöðu
við ríkisvaldið þar eð afskipti
ríkisvaldsins af gangverki
markaðsafla séu skilyrðis-
laust af hinu illa.
í reynd er þetta ekki þann-
ig, segir Reich, heldur er
markaðurinn aðeins þáttur í
starfsemi nútímaþjóðfélaga
og á ekki sérstakt tilkall til að
vera undanþeginn aðhaldi og
íhlutun stjómvalda, fremur en
Björn Guð-
brandur Jónsson,
líffrœðingur.
aðrir starfsþættir. Sé markað-
urinn látinn óáreittur er við-
búið að óheft gróðasókn ein-
staklinga muni hafa í för með
sér kostnað sem hægt væri að
komast hjá. Samfélagið verð-
ur einnig af mörgum ávinn-
ingum ef óheftur markaðsbú-
skapur er látinn ráða í efna-
hagsmálum.
Reich bendir á að leikregl-
ur markaðarins eru ekki leidd-
ar af rökgreiningu eða öðrum
vísindalegum aðferðum. Til
grundvallar markaðshyggju
liggur verðmætamat sem tek-
ur afstöðu til ólíkra hug-
mynda um siðferðileg gildi.
Því síður er markaðurinn guð-
leg sköpun sem hafi orðið til
óháð verkum og vilja mann-
anna.
Reich gagnrýnir dæmigerð-
ar frjálshyggjuhugmyndir en
hann varar jafnframt við hin-
um öfgunum sem felast í for-
ræðishyggju þar sem alvitur
stjómvöld ákveða fyrirfram
niðurstöður hins hagræna fer-
ils. Það væri vísasta leiðin til
Már Guðmunds
son, hagfrœð-
ingur.
GOMLU GILDIN TIL VEGS Á NÝ.
I umræðum eftir framsögu
Más Guðmundssonar og
Bjöms G. Jónssonar taldi
Hörður Bergmann
það vafasamt að umhverfis-
pólitík Gores myndi hafa
mikil áhrif vegna þess að þeir
Clinton og Gore voru kosnir
til að hleypa lífi í efnahags-
lífið. Og það þýðir aukna
neyslu í Bandaríkjunum, en
menn telja gríðarlega neyslu
Bandaríkjamanna vera
mengunarvald.
styðst meðal annars við hug-
myndir Roosevelts (forseti
Bandaríkjanna 1933-1945)
um þjóðarsátt. Þá sækja
Clinton og Gore mikið í
stofnanahagfræði sem ávallt
hefur afneitað frjálshyggju-
kennisetningum.
María Maack
spurði hvort hér væru ekki á
ferðinni gamlar evrópskar
hugmyndir vinstrimanna.
/
Baldur Oskarsson
sagðist ekki betur sjá en að
gömlu framsóknargildin
væru nú hafin til vegs vestan-
hafs. Hann spurði Má jafn-
framt hvort Evróputenging
Islands myndi ekki skipta
fólki í tvær fylkingar, líkt og
Reich lýsir að hafi gerst í
Bandaríkjunum.
Már sagði margt í grein-
ingu Reichs ekki eiga við ís-
land enda miklu einsleitara
þjóðfélag hér. Hann taldi
inngöngu Islands í EES
myndu auka tekjuskipting-
una á íslandi og að ríkisvald-
ið yrði að grípa til ráðstafana
til að dreifa ávinningum
EES-aðildar.
/
Olafur Ragnar
Grímsson
minnti á að Clinton og Gore
væru fulltrúar fyrir þúsundir
ofan á þúsundir Bandaríkja-
manna sem styðja hugmynd-
ir þeirra enda er hér um að
ræða niðurstöðu á ferli sem
hófst fyrir mörgum árum.
/
Mörður Arnason
velti upphátt fyrir sér hvort
nú væri að hefjast „póst-
marxískt" skeið þar sem hug-
myndaumræðan tæki ný við-
mið, án þess að vera and-
marxísk. Þá sagði hann at-
hyglisvert að evrópsk
„blokkahugsurí' ætti ekki við
í Bandaríkjunum og sigur
Clintons og Gores væri til þess
fallinn að brjóta upp hefð-
bundna stjómmálahugsun.
í fundarlok
á háalofti Lækjarbrekku
veltu menn fyrir sér „skíts-
ófrenírí* Morgunblaðsins
sem virtist hallt undir mál-
stað Bush í bandarísku
kosningunum en fjallaði
jafnframt með velþóknun, í
Reykjavíkurbréfum, um
beitta gagnrýni á þau gildi
sem George Bush stóð fyrir
og var hafnað af banda-
rísku þjóðinni.
pv
Gish Gunnarsson
benti á að bæði Clinton og
Gore koma úr róttækari armi
Demókrataflokksins sem
£9
i
(
i
<