Frjáls þjóð - 07.11.1959, Side 4

4
X
taucjarcfacfinn
7.
novetnber
ler 1959 ~ FRJÁL5 ÞJÓÐ
Uemaríkit kteppMjwar
4eila m kjúAkapawál
K
ringuni 1820 kom að Mó- kvæntist hann Kristínu nokk- •
útmánuðum 1859, þegar Þor-^ekki siður, hvaða vald ráðríkir
steinn hafði verið svo sem tíu og umsvifamiklir sveitarstjórn-
mánuði á Skinnastöðum. Það armenn ætluðu sér á þessum
var drengur, er skírður var tíma og i hvaða tón vár tala'ð
Sölvi.
um fátækiíngana. Þetta bréf er
bergi í Langadal maður sá, urri Pétursdóttur. Hann átti
börn með þessum konum sínum
öllum.
Semingur á Skinnastöðum
er hét Semingur Semingsson.
Hann hafði um skeið verið í
Skagafirði, en var annars þing-
eyskrar ættar, og voru systur var bjargálna, en ekki í mikl-
hans þær Marsibil Semings-|um metum hjá héraðshöfðingj-
dóttir, móðir Bólu-Hjálmars, urrlj harðsnúinn í deilum og
og Guðbjörg Semingsdóttir á Vægði ógjarnan, við hvern sem
Uppsölum í Skagafirði, móðir hann var að etja. Yfirleitt virð-
Guðnýjar Óiafsdóttur, konu jst hann hafa verið nijög ófyr-
Hjálmars. jirlátssamur.
Semingur Semingsson hafði, Það virðigt táknrænt um'
ekki langa viðdvöl í Langadal. skapferli gemings, að eitt sinn,'
Um þessar mundir bjó að Mó-lögtak var gert- hjá honum
bergx Guðmundur Sigurðsson, I sökum vangoidinna eftirstöðva
faðir 22 barna í hjónabandi og jarðarafgjaldsins, drakk hann
utan þess. Semingur festi sérjsig fulIan og reið síðan f olæði
að konu eina af dætrum Guð- að Akri um nótt og hnuplaði
mundar, Sessel.ju að nafni, og þar ljáum og svipu frá Pali
vonð 1829 fluttust þau vestur Jhreppstjóra ólafssvni og faldi
að Hamrakoti á Asum og hófu hvort tveggja í torfhlaða á
þar buskap. Fyigdi þeim vestur , Kringlu Benda líkur til þess,1
sex ara drengur, sem Semingur að með þessu hafi hann ætlað að
hafði att í Skagafirði, er hann hefna sín fyrir Iögtakið. Fyrir
var ráðsmaður í Merkigarði í þetta var honum dæmd hýðing,
Lýtingsstaðahreppi. Drengur og ekki ólíklegt> að þessum
þessi het einmg Semingur, og harðgeðja og ofríkisfulla manni
var móðir hans Svanhildur hafi sviðið sú refsing> svo að
Jónsdóttir, vinnukona á Reykja-
völlum þar í sveitinni.
Þau Semingur og Sesselja
giftust, eftir að þau komu að uðust valdboði‘ Um’niðurskurð
um munaði. I
Hann var einn þeirra þriggja
manna í Húnaþingi, er óhlýðn-
Hamrakoti, og bjuggu þar síð-
an, unz Semingur andaðist úr afur
landfarsótt 1843, tæplega sex-'
tugur að aldri. Þau hjón munu
jafnan hafa verið fátæk.
Elzta barn þeirra hjóna fædd-
vegna fjárkláðans 1858, unz Öl-
hreppstjóri Jónsson á
Sveinsstöðum fór að honum við
rúunda mann. Var ekki heigl- j
um hent að et<ja kappi við yfir-
völdin norðlenzku í því máli til
ist fyrsta haustið, sem þau voru langframa og litið) sem mátti'
i Hamrakoti. Var það stúlka, ut af bera) sv0 sem sést á
sem skírð var Elín. Fleiri börn skömmum þeim og hótunum,
áttu þau, og var meðal þeirra sem Arnór sýslumaður Árna-
Ósk, sem giftist Sveini Jóns-
son á Ytri-Ey skrifaði
syni, er bjó á Reykjum og Með- Markússyni, bónda
alheimi upp úr miðri öldinni.
H
amrakotsbörnin
Sveini
Torfu-
stöðum, vegna fyrirspurnar, er
hann gerði, þegar honum þótti
ekki bera saman oí ðum sýslu-
virðast manns og fyrirmælum, sem
hafa verið vel greind. Um hreppstjói'ar x Torfustaða-
Seming yngra segir við ferm-j hreppi sögðu sig hafa fengið.
ingu, að hann ,,kann vel, les Kallaði sýslumaður, að Sveinn
viðbærilega og er alllíklegur.“
Vitnisburður Elínar er aftur á
móti sá, að hún „kann sæmi-
lega allan stóra stílinn, les fín-
lega og er siðsöm.“
Semingur yngri kvæntist
fyrst Maríu Jónsdóttur, er var
vinnukona í Hamrakoti, skag-
firzkrar ættar, og hófu þau litlu
síðar búskap í Vatnahverfi.
Þessa konu sína missti hann
eftir mjög skamma sambúð og
gerðist þá ráðsmaður ekkju
Skúla Árnasonar á Skinnastöð-
um á Ásum, er þar bjó áður,
Sólveigar Guðmundsdóttur að
nafni. Gekk hann að eiga hana
skömmu síðar. Að henni látinni
hefði verið ,,að taka rannsak
um gerðir sínar“, og þóttu hon-
um það firn rriikil og drottin-
svik. Harðara blés þó um Sem-
ing, sem von var, enda varð
hann að síðustu að beygja sig.
Hinir tveir, sem óhlýðnuðust
valdskurðinum 1858, áttu báðir
stórum meira undir sér en hann.
Það voru ríkisbóndinn Kristján
Jónsson í Stóra-Dal, sem rak
270 sauði seint á góu suður ör-
æfi og niður að Haukadal í
Biskupstungum, og séra Gísli
Gíslason á Staðarbakka, er lét
reka ær sínar suður að Stóra-
Ási í Hálsasveit. ‘
Þau urðu endalok Semings á
Jtóhann lirient
MÁLVERKASÝNING
í Þjóðminjasafninu (Bogasalnum).
Opin kl. 13—22 til sunnudagskvölds.
Skinnastöðum, að hann drukkn-
aði í Blöndu aðfaranótt 30. júlí
1867 á hcimleið úr Skaga-
sti'aixdai’kaupstað. Mun hann
hafa fai'ið drukkinn úr kaup-
staðnum og lítt sézt fyrir. Á
þessum tíma rak Ólafur Jónsson
frá Helgavatni veitingahús að
Viðvík á Skagasti'önd. Er það
sögn, að Semingur á Skinna-
stöðum hafi sagt, er hann
kvaddi þar í þessari síðustu
fei'ð, að hann myndi bráðum
koma aftur. Þau orð hafa að
sjálfsögðu verið sögð í vímu t
stérkra drykkja, en rættust með
þeim hætti, að lik Semings xrak
við steininn í fjörunni fyrir
frarnan Viðvik 15. september
um haustið. Var það jarðsett að
Spákonufelli.
TT'lín Semingsdóttir fór frá
Hamrakoti í vinnumennsku
á ýmsa bæi í nágrenninu eftir
frái'all föður síns, Semings
eldra. Annað veifið var hún þó
á Skinnastöðum hjá hálfbróður
sínum, Semingi yngra, og
þar eignaðist hún fvrsta bai’n
sitt haustið 1849, Jónas, með
Jóni nokkrum Brandssyni, er
þar var einrúg vinnumaður.
Næsta barnið, Ósk Elísabetu,1
eignaðist hún að Torfalæk 1856.
Kenndi hún það fyrst Þoi'steixxi
Daníelssyni, er þá var á Saur-1
um í Kálfshamarsvík, en hvarf ^
síðan frá því og lýsti húsbónda'
sinn, Þorstein bónda Magnús-j
son á Torfalæk, föður þess.'
Gekkst hann og við faðerninuJ
Þessi barnsfaðernislýsing
bendir til þess, að þá þegar lxafi
einhver kynni vei'ið með þeim
Þorsteini Daníelssyni og ElínuJ
þótt langt væii á milli þeirra*
þar sem hún var vinnukona inni
á Ásunx, erx hann í vinnu-j
mennsku á ýnxsum stöðum úti í
VindJxælishreppi. En út af þeim
spratt málaþras það, er nú verð-
ur sagt frá.
Voi'ið 1858 brá svo við, að
Þorsteinn Daníelsson flutti frá
Saurum inn að Skinnastöðum
til Elínar, er þar var í sjálf-
mennsku í skjóli Semings. Og
þá er það, sem hi'eppstjói'i’nir
koma fram á sjónarsviðið.
Um þessar mundir var Sig-
urður Sigurðsson, bóndi á
Eitt var þó erfitt viðfangs x ekkert sérstastt, hvorki að efni
byr/jun: Elín vildi ekki giftast né anda, en þróttmikið að stíl-
Þorsteini, mest vegna efnaleysis. færi. Þr.ð er einmitt táknx’-ænt
boggja Hún vildi ekki ljá máls um þetta tímabil, eins og þessi
á því, að þau gætu stofnað bú- togstreita öll um þau Þoi'stein
skap með marga ómaga og við og Elínu, og á sér fjölnxargar
engin efni. j hliðstæður í bi'éfasöfnum og
Sigurður hreppstjóri var á sveitarstjóinarbókum. Þess
hinn bóginn ekki á þeim bux- vegna er það birt hér í heilu
unum að setja það fyrir sig,1 lagi senx spegill aldarandans:
þótt brúðurin væri treg í taumi.j „Maður nokkur, Þorsteinn að
Hann fékk í lið með sér einn xiafni, soixur Dantels þess, er
af gildari bændum sveitarinnar, flæktur varð við morðmál það,
Jónas Erlendsson, bónda á Orra- ei’ fyrrum var frarnið á Illuga-
stöðunx.. Hann var langafi stöðunx og þess vegna var send-
Hannesar Pálssonar frá Undii'-^ ur til Kaupmannahafnar frá
felli og þeirra Guðlaugsstaða- syrri sínum barni að aldri, og
bræðra. Beittu þeir nú íortöl- Jóhöixnu Hákonai'dóttur, sem
um sínum við Elínu, hétu því íxú um nokkur undanfarin ár og
að sjá þeim fyrir hæli og lífvæn- enn forsoi-gast af Vindhælis-
legu jai'ðnæði um sinn og taka hreppi. flultist hingað í sveit
eitt barn Elínar til uppeldis. unglingur og hefur með dvöl
Sjálfir ætluðu þeir að vera sinni hér unnið sér sveitfesti.
svararrienn við hjónavígsluna. Fyrir fáuixx árum færðist hann
Þetta hreif. Þorsteinn var vestur yfir Blöndu, og er nú
sendur til prestsins til þess að á Skinnastöðum i Torfalækjar-
biðja hann að lýsa með þeim hi'eppi, Ixvar hann lagzt hefur
Elínu. Allt virtist í þann veg- hugi á við ógifta kvensnipt,
inn að konxast í ki'ing. Elínu Senxingsdóttur, og hefur
aflað með henni bai'na. Áður
hafði drós þessi eignazt óskil-
En víðar voru árvakfir getin' börn’ sem enn lita'
sveitarfeður en í Torfa-' Hreppstjórinn í Torfalækjar-
lækjarhieppi, og njósnir af l*rePPi sa nú glöggt leik á borði
leynilegum hernaðaráætlúrium 111 sliilia sveii; sína vxð
bárust í þann tíma hreppa á vanclræði þau, er hann sá leiða
milli, ekki síður en stórvelda á rnyncii ai háitsenxi Elínar, og að
rnilli nú á dögum. Forsjármenn snjallræði nxyndi að keyra hana
Vindhælishrepps fengu pata af ' hjónaband við Þoistein, til
því vélræði, seixx uppi var haft lrvels pei’sónurnar að líkindum
inni á Ásum. Þá voru hrepp- ilaia eÍ£ki verið ófúsar. Var því.
stjórar i Vindhælishreppi Jóix Þe°al 1 fyrra þetta ráðið, en
Guðmundsson í Neðstabæ í ÞeSar sa Pail kom hér út eftir,
Norðurárdal, afi Jónataixs Lín- val at hreppstxórum lagt for-
dals á Holtastöðum og langafi bob giftingunni og ástæð-
Helgu Magnúsdóttur á Blika- ur iaetðar fyrir. Kom nú að vísu
stöðum, og Árni Sigurðsson í hik á framkvæmdina, en önd-
Höfnuxn á Skaga, afi Sigfúss verðlega 1 haust var Þetta áfram
Halldórs. þá kornungur mað- aftur stofnað og byijað að ly&a.
ur. Þeim þótti vitaskuld ekki Stxax við ftegnina héi um var
mega við svo búið standa. af unðirekrifuðum ítrekað for-
Seixdu þeir því sóknai’presti boðifl’ _og bess veSna béldust
hjónaefnanna forboð gégn gift— UPPÍ lýsingar, þai til nú fyrir
ingunni. j litlum tíma, að þær byrjuðu
Við þessa gagnsókn fataðist með meiri alvöru en aður' Gerð'
Torfalækjarhreppstjórum nokk- um vlð ba ný-ia aðvörun °S mót-
uð, og brúðhjónunum sjálf- mæltum framhaldi lýsinga, að
um virðist hafa fallið allur minnsta kosti meðan leitað væri
ketill í eld. Sigurður hreppstjóri atkvæðis yfirvaldsins um þetta
undi þó ekki þessunx málalok- mal,°® thþintum við, að sókxxar-
um, enda eignuðust þau Elín og Prestinum bæri ekki að hraða
Þorsteinn enn barn vorið 1860 svo verki bessu’ að ekki Sæfist
— að þessu sinni dóttur, sem okkur tom tU’ að málið væri
skírð var Bergljót. Árni í Höfn- borlð undlr loSleg ursllt-
um og Jón í Neðstabæ létu hins 1>að °r okkur nú kunnugt,
vegar skammt stórra höggva á að forboðl hjónabandi ber
milli og ítrekuðu forboð sitt. rettilega að framfylgja til dónxs,
Loks hafði þó Sigurður á Reykj- en ætlum’ að bá svo er ástatt
um sótt svo í sig veðrið, að sem hér’ að máhð er hreint fá’
hann átti sjálfur tal við prest- tækramál, þá þurfi ekki köllun
inn og heinxtaði, að lýsingum fil sáttanefndar og dóms að eiga
Reykjunx, afi Sigurðar skóla-
meistara og Páls á Reykjum, en
langafi Guðmundar og Jónasarj
í Finnstungu, hreppstjóri í
Torfalækjarhreppi. Honum hef-1
ur að sjálfsögðu staðið stuegur
af barneignum Elínar, bláfá-'
tækrar. og óttazt, að þar yi’ði
framhald á. En við komu Þor-|
steins Daníelssonar að Skinna-
stöðum sá hann sér leik á boi’ðiJ
Hann átti sveitfesti í Vindhæl-
ishreppi, og væri þ.eim Elínu
komið í hjónaband, lenti fram-
færsluskyldan á hans sveit. Sízt
mun það hafa dregið úr áhuga vissulega af eigingjöi-num toga
yi'ði haldið áfram, svo að gift-
ingunni yrði komið í kring,
hvað sem Vindhælishi'epps-
menn segðu.
Þegar hreppstjórar í Vind-
hælishreppi fi'éttu af þessu
sneru þeir sér til Kristjáns
kammerrá.ðs Kristjánssonar á
Geitaskarði, er tekið hafði við
sýsluvöldum í Húnaþingi að
Arnóri Ái'nasyni látnum vorið
1860, en varð síðar anxtmaður á
Möðruvöllum.
•
A ðgerðir fyrirsvarsmanna
Torfalækjarhrepps voi'u
fyrirmánna sveitárinnar i
þessu. að enn átti Elín barn á.
spunnar. En bréf hreppstjór-
anna í Vindhælishreppi speglar
sér stað, heldur úi’skurðir yfir-
valda. Því leyfum við okkur að
bera nxálið fram fyrir yðar vel-
boi'inheit og að nýju færa á-
stæður gegn hinni umræddu
hijónabandsstofnun.
Við teljum þá fyrst til, að Þor-
steinn er án efa skyldugur til
að ala önn fyrir móður sinni,
jafnt sem bai'n væri. Vitum
viíi ekki betur en hún, bláfátæk
vinnukona, hafi haft hann barn
á hendi (hvoi't með eða utan
sveitarhjálpar, er okkur ekki
kunnugt). Alls einu sinni héfur
hann látið til sveitarsjóðs hér
á og larnb að hausti, en rheð
henni, sem er spítelsk og þyngsti
ómagi, er búið að leggja 2860
Framh. á 7. síöu.