Fréttablaðið - 19.08.2003, Qupperneq 16

Það er nú óðum að verða ljósaraað rökstuðningur ríkisstjórna
Bandaríkjanna og Bretlands fyrir
innrás í Írak fyrr á þessu ári var að
mestu tilbúningur sem ætlað var að
friða þá sem þegar voru hlynntir
innrás. Skeyti sem starfsmanna-
stjóri Tony Blair, forsætisráðherra
Breta, sendi bresku leyniþjónust-
unni afhjúpar þetta. Í skeytinu kem-
ur fram að ekkert í skýrslu Blair til
þingsins hafi sýnt fram á að Vestur-
löndum stæði ógn af ríkisstjórn
Saddams Husseins né grannríkjum
Íraks. Skýrslan var samsuða sem
var ekki ætlað að færa rök fyrir
nauðsyn innrásar heldur til að gefa
þeim sem þegar voru sannfærðir
um réttmæti hennar eitthvað til að
styðja sig við. Meðal þeirra sem létu
sér þetta lynda var ríkisstjórn Ís-
lands. Hún var svo áköf í stuðningi
sínum við hernaðaraðgerðir Banda-
ríkjamanna og Breta að hún lét sér
þessa samsuðu duga - lýsti svo yfir
stuðningi við innrásina í nafni ís-
lensku þjóðarinnar.
Af ummælum ráðherra má ráða
að þeim þyki þetta ekki tiltökumál.
Þeir segjast ekki hafa haft ástæðu
til að efast um rökstuðning innrás-
arherjanna. Það er skrítið þar sem
allan þann tíma sem innrásin var
undirbúin kom fram rökstudd gagn-
rýni á forsendur hennar. Sú gagn-
rýni var nær öllum kunn. Og nú er
þeim að verða ljóst að þessi gagn-
rýni var fullkomlega réttmædd og
tímabær. Ríkisstjórnir Breta og
Bandaríkjamanna blekktu vísvit-
andi þjóðir sínar í undirbúningnum
og því miður einnig aðrar þjóðir –
þar á meðal okkur Íslendinga.
En skiptir þetta máli í dag? Eru
ekki allir fegnir að vera lausir við
Saddam, syni hans og samstarfs-
menn? Íslensku ráðherrarnir rök-
styðja stuðning sinn með því að
svara fyrri spurningunni neitandi
og þeirri seinni játandi. En innrásin
í Írak gat aldrei orðið svo einfalt
mál að þessi afstaða dugi. Innrásin
var upphaf borgarastyrjaldar sem
ekki sér fyrir endann á. Mannfallið í
í Írak heldur áfram þótt innrásinni
sé lokið. Þó að innrásaherinn og
margir íbúa Íraks sjái ekki eftir rík-
isstjórn Saddams, fer því fjarri að
Írakar sætti sig við hernám Banda-
ríkjamanna. Með stuðningi sínum
við innrásina voru íslensk stjórn-
völd einng að styðja hernám Banda-
ríkjanna og óumflýjanleg átök,
skærur og mannfall þessu samfara.
Ástandið í Írak í dag er bein af-
leiðing af því hversu vanhugsuð og
illa ígrunduð innrásin var. Ef ríkis-
stjórnir Bandaríkjanna og Bret-
lands hefðu leyft sér að skoða
ástandið í Írak og ógnina af ríkis-
stjórn Saddams, í stað þess að semja
niðurstöðuna fyrir fram, má telja
víst að þær hefðu frekar valið þá
leið sem meirihluti aðildarríkja
Sameinuðu þjóðanna vildu: Að
fresta innrás, herða vopnaeftirlit og
halda áfram að grafa undan stuðn-
ingi við ríkisstjórn Saddams á al-
þjóðavísu og innan Íraks. Það var
hin skynsamlega leið þegar stað-
reyndir voru skoðaðar. ■
Frá og með næsta nýársdegibirtir til á írskum ölkrám ef
Michael Martin, heilbrigðisráð-
herra Írlands, fær vilja sínum
framgengt, því þá tekur gildi
reykingabann á öllum vinnustöð-
um - þar á meðal bjórkrám. Ekki
eru þó allir jafnhrifnir af þessum
fyrirætlunum um að vernda
starfsmenn og gesti fyrir óbein-
um reykingum. Samtök, sem
kenna sig við írska þjónustu- og
ferðamannaiðnaðinn, halda því
fram að þetta bann muni hafa það
í för með sér að 65 þúsund manns
missi vinnuna og pöbbar um allt
Írland fari á hausinn, einkum í
dreifbýlinu. Frjálshyggjumenn
kvarta yfir „forræðishyggju“, og
ekki er full samstaða um málið í
stjórnmálaflokki Martins, stjórn-
arflokknum Fianna Fail. En það
merkilega er að kannanir sýna að
mikill meirihluti viðskiptavina öl-
kránna hefur ekkert á móti reyk-
ingabanninu.
Kráareigendur velta því þó
fyrir sér hvernig þeir eigi að fara
að því að framfylgja banninu þeg-
ar líður á kvöld og ölið fer að svífa
á viðskiptavinina. Í vor gerðist sá
atburður í New York að tveir bar-
gestir gengu að dyraverði dauð-
um þegar hann ætlaði að fram-
fylgja reykingabanni. Þetta gerð-
ist á veitingastaðnum Guernica á
Austur-Manhattaneyju.
Fjórir á móti einum
Reykingabann á vinnustöðum
New York borgar gekk í gildi í
marsmánuði síðastliðnum. Skoð-
anakannanir þar sýna að fjórir á
móti einum styðja bannið heils-
hugar, þó að umræðan um forræð-
ishyggju hafi verið lífleg. Engu að
síður hefur umhyggja fyrir heilsu
almennings verið tekin fram yfir
rétt einstaklinga til að reykja inni
á vinnustöðum.
Michael Bloomberg, borgar-
stjóri í New York, er harður and-
stæðingur reykinga á vinnustöð-
um. „Almennt séð kærir fólk sig
ekki um að einhver sé að reykja
við hliðina á því,“ segir hann.
„Fólk mun aðlaga sig reykinga-
banninu á skömmum tíma og
miklum fjölda mannslífa verður
bjargað.“
Írar nota orðið „craic“ um hina
töfrandi, lífsglöðu stemningu þeg-
ar fólk er að skemmta sér. Margir
eru hræddir um að þoka tóbaks-
reyksins sé ómissandi hluti af
þessari stemningu, en aðrir segj-
ast hlakka til að geta farið út að
skemmta sér án þess að tóbaks-
stybba setjist í föt þeirra og hár.
Málamiðlunarmenn vilja að
kránum verði heimilað að koma
sér upp reyksvæðum undir beru
lofti sem í sjálfu sér er ágætis-
hugmynd - í ágústmánuði þegar
sólin skín - en ávísun á kvef eða
jafnvel lungnabólgu þegar kaldur
vetur ríkir á eyjunni grænu. ■
Úti í heimi
■ Nú stefnir í að krár verði reyklausar
á Írland 2004. Lífleg umræða er um
nýlegt reykingabann í New York.
Mín skoðun
GUNNAR SMÁRI EGILSSON
■ skrifar um fallin rök fyrir réttmæti
innrásarinnar í Írak.
16 19. ágúst 2003 ÞRIÐJUDAGUR
Útgáfufélag: Frétt ehf.
Ritstjóri: Gunnar Smári Egilsson
Fréttastjóri: Sigurjón M. Egilsson
Ritstjórnarfulltrúar: Reynir Traustason
og Steinunn Stefánsdóttir
Auglýsingastjóri: Þórmundur Bergsson
Ritstjórn, auglýsingar og dreifing:
Suðurgötu 10, 101 Reykjavík
Aðalsími: 515 75 00
Símbréf á fréttadeild: 515 75 06
Rafpóstur: ritstjorn@frettabladid.is
Rafpóstur auglýsingadeildar:
auglysingar@frettabladid.is
Setning og umbrot: Frétt ehf.
Prentvinnsla: Ísafoldarprentsmiðja ehf.
Fréttablaðinu er dreift ókeypis á heimili á höfuð-
borgarsvæðinu, Suðurnesjum og Akureyri. Einnig er
hægt að fá blaðið í völdum verslunum á lands-
byggðinni. Fyrirtæki geta fengið blaðið gegn greiðslu
sendingarkostnaðar; kr. 1.100 á mánuði.
Fréttablaðið áskilur sér rétt til að birta allt efni
blaðsins í stafrænu formi og í gagnabönkum
án endurgjalds.
ISSN 1670-3871
Meirihluti stjórnar OrkuveituReykjavíkur hefur fengið
hitasótt. Hitasóttin lýsir sér í sér-
stakri tegund á vinstri ruglanda
sem felst í þeirri kennisetningu að
minni eftirspurn eigi að leiða til
verðhækkana. Í sjálfu sér er eðli-
legt að Framsóknarmaður skuli
vera merkisberi þessarar kenn-
ingar, en áratugum saman hefur
verðlagning sumra innlendra
landbúnaðarafurða verið ákveðin
út frá sömu forsendum og Orku-
veita Reykjavíkur ákveður nú við
hækkun gjaldskrár sinnar. Orku-
veita Reykjavíkur er merkilegt
fyrirtæki sem varð til þegar
fyrirtækin Raf-
magnsveita, Vatns-
veita og Hitaveita
Reykjavíkur sam-
einuðust. Orkuveit-
an er einráð á sínu
m a r k a ð s s v æ ð i ,
samkeppnin er eng-
in. Orkuveitan sel-
ur vörur sem fólk
getur ekki verið án
þannig að fyrirtæk-
ið getur hækkað
verðið verulega án
þess að verulegur
samdráttur verði í
sölu. Þetta hefur fyrirtækið gert
og hækkanir á þessu ári nema
rúmum 10% sem er óeðlileg
hækkun, skoðuð í því ljósi að allt
hráefnið sem fyrirtækið notar er
sameiginleg auðlind sem fyrir-
tækið greiðir ekki fyrir. Þegar um
jafndæmigerð einokunarfyrir-
tæki er að ræða og Orkuveituna
hafa ýmsir velt því fyrir sér með
hvaða hætti hægt er að koma eðli-
legum böndum á verðlagningu á
söluvörum fyrirtækisins.
Pólitísk misnotkun
Þegar stjórn Orkuveitunnar
hefur ákveðið að leggja fjármuni í
annað en það sem varðar rekstur
Orkuveitunnar, þá hefur það verið
gert á grundvelli samþykktar
þess borgarstjórn-
armeirihluta sem
stjórnað hefur
hverju sinni. Póli-
tíska ábyrgðin á
gerðum stjórnar
Orkuveitunnar er
því þess meir-
hlutia sem stjórn-
ar. Það var á
ábyrgð þáverandi
meirihluta Sjálf-
stæðisflokksins að
leggja fjármuni Orkuveitunnar í
að byggja stórhýsi, sem kom
starfsemi Orkuveitunnar ekki við,
ofan á hitaveitutönkum í Öskju-
hlíð. Nú er það á ábyrgð R-listans
að Orkuveitan skuli hafa lagt út í
margháttaðan áhættusaman sam-
keppnisatvinnurekstur sem kem-
ur Orkuveitunni ekki við. Það er
ekki hlutverk og á ekki að vera
hlutverk Orkuveitu Reykjavíkur
að stunda aðra starfsemi en þá
þjónustu að afla og selja heitt og
kalt vatn og rafmagn. Allt annað
er pólitísk misnotkun á fyrirtæk-
inu. Með því að leggja fjármuni
fyrirtækis eins og Orkuveitunnar
í samkeppnisrekstur er hætt við
að samkeppnisaðstæður í þeim
rekstri verði brenglaðar þar sem
sumir fá í náðargjöf ókeypis pen-
inga meðan hinir þurfa að láta
fyrirtækin sín ganga til að fá inn
tekjur. Reynslan hefur sýnt hér á
landi að pólitíkusar eru ekki bestu
dómararnir um það hvaða at-
vinnurekstur sé lífvænlegur eða
líklegur til að skila hagnaði. Sama
gildir um kommisarana í Orku-
veitu Reykjavíkur sem hafa vald-
ið Reykvíkingum umtalsverðu
tjóni með pólitískri misnotkun og
með því að taka rangar ákvarðan-
ir og leggja fjármuni í taprekstur.
En kommisarar R-listans bera
enga ábyrgð. Þeir taka vitlausar
ákvarðanir og það eru aðrir sem
þurfa að gjalda fyrir það í hærri
reikningum og hærri afborgnum
á lánum því að vísitöluvitleysan
eltir líka rangar ákvarðanir
stjórnar Orkuveitunnnar.
Fyrir vildarvini.
Meirihluti stjórnar Orkuveitu
Reykjavíkur getur, miðað við þau
siðalögmál sem þar hafa gilt, lagt
vildarvinum og vildarfyrirtækj-
um til fjármuni að geðþótta.
Kommisararnir geta síðan sest í
stjórnir viðkomandi fyrirtækja og
þvælst heimsálfa á milli í raun-
verulegum eða ímynduðum til-
gangi eins og gert hefur verið.
Hægt er að reisa stórhýsi og
bruðla endalaust með innan-
stokksmuni og annan búnað eins
og gert hefur verið í stórhýsinu
uppi á Ártúnsholti. Ekki þarf að
sýna aðhald og sparnað í rekstrin-
um. Ef fjármuni
vantar er hægt að
hækka orkureikn-
inginn. Hvar er þá
kostnaðaraðhaldið?
Hver getur fylgst
með og veitt nauð-
synlegt aðhald?
B o r g a r s t j ó r n
Reykjavíkur gerir
það ekki. Þar er
pólitískur meiri-
hluti sem samþykk-
ir aðgerðir framlengingar sinnar í
stjórn Orkuveitu Reykjavíkur.
Það er kominn tími til að skipuð
verði sérstök rannsóknarnefnd til
að rannaka starfsemi Orkuveitu
Reykjavíkur og eðlileg gjöld not-
enda miðað við þokkalega rekið
fyrirtæki og eðlilega arðsemi.
Með sama hætti og í Bretlandi
þyrfti síðan að vera sérstök eftir-
litsnefnd sem fylgdist með hækk-
unarþörf eða lækkunarmöguleik-
um fyrirtækisins. Það er ekki
náttúrulögmál að gjaldskrár
hækki. Góð stjórn fyrirtækisins
hefði getað lækkað gjaldskrána.
Þess í stað þurfa orkunotendur í
þessum landshluta nú að greiða
sérstakan R lista- Ingibjargar/Al-
freðsskatt vegna rangra ákvarð-
ana pólitískrar spillingar. ■
Hraðatak-
markari í
alla fólksbíla
Kristinn Sigurjónsson skrifar
Umferðarmenning Íslendingaer fyrir neðan allar hellur. Ég
sem bílstjóri hef séð menn taka
gríðarlega áhættu, jafnvel bara
til þess að vera á undan næsta
bíl. Það er enginn gróði af fram-
úrakstri - einungis aukin bens-
íneyðsla og stress.
Margir vöru- og flutningabílar
eru með svokallaðan hraðatak-
markara sem gerir þeim ókleyft
aka hraðar en 90 kílómetra á
klukkustund. Þetta er mjög snið-
ugur búnaður að mörgu leyti. Í
Fréttablaðinu þann 17.ágúst
sagði Ágúst Mogensen fram-
kvæmdarstjóri rannsóknar-
nefndar umferðaslysa að
hraðakstur væri orsakavaldur í
mörgum slysum sem verða í
dreifbýlinu. Af því tilefni vil ég
leggja það til að svona hraðatak-
markari verði settur í alla fólks-
bíla og þeim gert ókleift að aka
hraðar en 90 kílómetra á klukku-
stund. Það sem kemur til með að
vinnast með þessu er að þá verð-
ur öll umferðin á sama hraða og
framúrakstur nánast úr sögunni.
Ef hægt er að forða einu bana-
slysi þá hefur þetta borgað sig.
Það getur verið erfitt að setja í
lög að allir bílar skuli vera með
slíka hraðatakmarkara vegna
hins gríðarlega kostnaðar. En
hægt væri að ákveða að frá og
með áramótum yrði þessi búnað-
ur í öllum bílum sem eru skráðir
hér. Einnig má ímynda sér að ein-
ungis þeir sem teknir verða við
hraðakstur verði dæmdir til að
setja þetta í bílinn.
Annað sem nauðsynlegt er að
koma á fót hér á landi er um-
ferðardómstóll. Öll slys þar, sem
meiðsl verða, fari þangað og sá
sem er valdur að slysinu verði
gerður ábyrgur með sektum og
eða fangelsi. ■
Um daginnog veginn
JÓN
MAGNÚSSON
LÖGMAÐUR
■
skrifar um
Orkuveitu
Reykjavíkur
Hækkun vegna hita?
■ Bréf til blaðsins
Írskar krár reyklausar
Blekkingin afhjúpast
■
Það er kominn
tími til að skip-
uð verði sér-
stök rannsókn-
arnefnd til að
rannaka starf-
semi Orkuveitu
Reykjavíkur og
eðlileg gjöld
notenda miðað
við þokkalega
rekið fyrirtæki
og eðlilega arð-
semi.
REYKINGABANN Á ÍRLANDI
Þessi lífsnautnamaður í Dyflinni verður að
venja sig við að anda að sér hreinu lofti frá
og með næsta nýársdegi ef fyrirætlanir
heilbrigðisráðherra landsins ná fram að
ganga.
AP
M
YN
D