Tíminn - 16.03.1972, Blaðsíða 8

Tíminn - 16.03.1972, Blaðsíða 8
TÍMINN Fimmtudagur 16. marz 1972. Páll Sigurbjörnsson: Um holdanautainnflutning Hér á landi hefur litið verið rætt eöa ritaö opinberlega um holda- nautarækt. I siöasta mánuði birtist i dagbl. Timanum grein eftir Jón bónda í Garðsvik, Eyja- firöi um þaö efni. Hvetur hann til aukinnar holdanautaræktar og bendir á, hvað sú búgrein falli vel aö íslenzkum búskapar- aðstæöum, og sérstaklega hvað hún bjóöi betri skilyröi en sauð- fiárræktin til að forðast ofbeit á afréttum. Höfundur þessarar greinar er og hefur verið sammála þessum skoðunum Jóns og telur eðli- legast, aö holdanautarækt verði ein af aöalbúgreinum islenzkra bænda. Einkennilegt er, að það skuli ekki hafa gerzt fyrir löngu, þvi að i löndum meö svipaða bús- kaparaðstöðu, er holdanauta- ræktin einmitt viöa aðalbúgreinin ásamt sauðfjárræktinni. Hér verður þó önnur hlið þessa máls tekin til umræðu, þ.e. væntan- legur innflutningur holdanauta- sæðis. A árinu 1969 dvaldi ég, sem þessa grein skrifa, i Bretlandi um 3 mánaða skeiö. Nær helmingnum af þeim tima eyddi ég i aö ferðast um þau héruð landsins, þar sem búfjárrækt og grasrækt er mest stunduð. Ég kom á fjöldamörg bændabýli á þessum tima, sömuleiðis til- raunabú. Oftast var ég á ferö með héraös- eöa fylkisráðunautum, og fékk alls staðar hina beztu fyrirgreiðslu og var gefinn kostur á að skoða og kynna mér á hverju búi, þaö sem ég hafði helzt áhuga á. Upplýsingadeild brezka land- búnaðarráðuneytisins skipulagði og undirbjó þessa ferð fyrir mig á þann hátt, sem ég mun ávallt veröa þakklátur fyrir, Ferð þessi var farin til að kynnast starfsemi ráðunauta og almennum búskap i Bretlandi og var öll hin ánægjulegasta. En eitt af þvi, sem dró hvað mest að sér athygli mina i þessarri ferð var holdanautaræktin. Hana vissi ég tiltölulega litið um fyrir, þótt ég hefði litið eitt lært um hana af bókum. Ég sá engan annmarka þess, að hægt væri að stunda hana hér á landi á svipaðan hátt og þar. Sérstaklega þótti mér athyglis- vert að kálfarnir undan mjólkur- kúnum voru nær allir aldir upp til , lógunar og þá ekki siður, hvað þessir nýfæddu kálfar voru seldir á háu verði, ef þeir voru af kynjum, sem gáfu góða vaxtar- möguleika. Hin mörgu búfjárkyn Breta eru dálitið ruglandi fyrir þá, sem eru þeim óvanir. Þar eru að minnsta kosti 10 holdanautakyn gömul og eitt nýlega flutt inn þá, en orðin fleiri nú. Mjólkurkyn eru 4 og nokkur af holdakynjunum einnig ræktuð til mjólkurframleiðslu. Auk þessa er til fjöldi afbrigða með ýmis sérkenni af hinum eiginlegu kynjum. Hvernig stendur á öllum þessum kynjum? Hverju þjóna þau? Kynin eru um ýmislegt ólik og henta þvi við mismunandi skilyrði. En mikinn þátt i að halda þeim öllum við eiga gömul félög, sem staöið hafa að ræktun hvers kyns um sig. Berjast þau fyrir útbreiðslu sins kyns bæði af metnaði og fjárhagsástæðum. Fjárvon getur verið mikil i sölu kynbótagripa, þvi aö þeir hafa um langan aldur veriö seldir út um allan heim á geysiháu verði, og raunar innan lands lika. Þegar ég fór að kynnast dreifingu hinna ýmsu kynja, sá ég fljótt, að ekki var um tilviljun að ræða, hvaða kyn var notað á hverjum staö, þótt smekkur og sérvizka réðu þar nokkru. Viss kyn voru notuö til framleiðslu einblendinga með mjólkurkúm, sum nærri einvörðungu sem kálfafeður, önnur mest sem kálfamæður. Þá bar meira á sumum kyhjum" i haiaenaum sveitum og öðrum á laglendi. Ekki er hér rúm til að gera grein fyrir notkun hinna ýmsu kynja, Ég freistast þó til að slá upp grófri yfirlitsmynd, eins og þetta kom mér fyrir sjónir: Friesian holdmiklar og stórar kýr er lang algengasta mjólkur- kúakynið (80%). Til framleiðslu sláturgripa er kyniö langmest notað hreint, en algengt er þó að nota Hereford — (holdanaut) á móti og fleiri holdanautakyn. Gripir af smávaxnari mjólkur- kynjunum eins og Ayrshire (meðalstórvaxið) og Jersey ( smávaxnara og holdskarpara en islenzku kýrnar) voru ógjarnan aldir til slátrunar. Aftur geta þessi kyn gefið góöa sláturgripi, ef viðgeigandi holdakyn kemur á móti. Algengasta holdakynið virtist mér Hereford (meðalstórvaxið). Hvitu hausarnir á raúðum eða svörtum bol voru allsstaðar með, þar sem holdanautahjarðir sáust, en hvftí Iiturinn á hausnum er rik- jandi eiginleiki, sem kemur jafnt fram i kynblendingum i fyrsta lið og hreinræktuðum gripum. Naut af þessu kyni eru mikið meira notuð til undaneídis en kýrnar og þar-áfleiðandi á móti kúm af öðrum kynjum bæði mjólkur- og holdagripum. (Aberdeen) Angus (smávaxið) er talsvert algengt holdakyn notað á svipaðan hátt og Hereford. 1 fjallahéruðum, þar sem veriö er með allstórar hjarðir af holdakúm, ber mest á Stutthyrningakyninu (fremur smávaxið) og Galloway (smátt) og mjög algengar eru kýr, sem eru einblendingar af þessum kynjum, Blue Grey (blágráu kýrnar). Mikið varð ég var viö Charolais—kynið franskt holda- kyn, sem hafði þá verið flutt til Englands fyrir fáum árum. Var mjög mikill áhugi á þessu kyni, að reyna það sem kálfaferður og fengu færri naut af þvi en vildu. Þrjú kyn rauð (Devon, Sussex og Lincoln) eru all útbreidd, þau eru stórvaxin og notagildi svipað og hjá Charolais. Þá er South Devon mjög stórvaxið samhliða mjólkurkyn. Enn eru nokkur kyn ótalin, sem ég minnist ekki á. Til að bregða upp gleggri mynd af holdanautabúskapnum eins og hann er rekinn i heiðalöndum Englands, dettur mér i hug aö setja hér smá pistil úr dagbók minni, sem ég hefi skrifað að kvöldi eins dags ferðarinnar. Ég heimsótti 3 bú i Vestur- Jórvikurhéraði þennan dag ásamt Mr. A. Snobbs, héraðs- ráðunaut og samstarfsmanni hans. Það er Mr. Snobbs að þakka, að ég skrifaði óvenju nák- væmt um búrekstur og gripa- fjölda á þessum búum, en hann var leiðsögumaður minn og fararstjóri. Sá bluti York-héraðs, sem við fórum um, liggur i svipaöri hæð yfir sjávarmál og Möðrudalsöræfi. Friðsælir dalir fremur hrjóstrugir liggja þarna milli ávaira litt gróinna heiða, sem sauðkindin ein nýtir. Holda- kýrnar með kálfum sinum voru á beitá túnum og hálfræktuðu landi heima við bæina, sem stóðu i dal- botnunum. Þetta var i síðustu viku júni og túnin að verða fullsprottin. Vorið hafði veriö með kaldasta móti. Hér fer á eftir lýsing á búunum en ég sleppi nöfnum a bændunum og bæjunum. 1. Heiðabýli I Wharfedale 200 — 400 m yfir sjó. Bústofn: 50 holdakýr með kálfum, Blue,/Greys (Stut- thyrningur x Galloway) haldið undir Herefor-tarf. Hefur nýlega fengið 7/8 Charolaisnaut. Kálfarnir fæðast I okt. — nóv., kýr og kálfar fóðrað inni á votheyi með sjálffóðrun, hleypt út á gras i mal Kálfarnir vandi undani ágúst og seldir i október þá 250— 300 kg að þyngd. 350 ær (Swaledale x Dalebreed sem fá við Swaledale og Scots Blackface Tees vater-hrútum i nóv. á girtu landi heima vi, siðan reknar á afrétt og eyða þar vetrinum, en teknar heim til burðar i apr. — mai, siðan aftur reknar á afrétt. Hereford-naut og White Shor- Bóndinn var að byrja að heyja i vothey, sem geymt var i flat- gryfju, sem kýrnar áttu að skammta se'r sjálfar úr á næsta vetri. 2. Heiðabýli I Wharfedale 250 — 550 m yfir sjó. Bústofn: 45 holdakýr með kálfum Blue/Grey og Aberdeen Angus/Galloway haldið undir Hereforckiaut og White Shor- thorn/Charolais-naut. Um 15 kýr bera i Okt. — nóv. afgangurinn i marz — apr. Kálfarnir seldir i okt. Þeir eldri þá 250 kg en þeir yngri 150 — 200 kg. 400 heiðaær af sama kyni og Bóndinn á heiðabýlinu I Wharfedale f West Yorkshire var nýlega biiinn að kaupa 7/8 Charolaisbola. Hann er hér á beit með nokkrum kvigum. (jjfósmynd l'ull Sigbjörnsson.) eins með farnar og á hinum bænum. Verið var að reka féð heim til rúnings þennan dag. Mér sýndust lömbin vera Iitil og rýrðarleg miðað við aldur. I sauð- fénu var slæmur húösjúkdómur (Scrapie), sem verið var að gera tilraunir til að lækna, en hann veldur miklu tjóni á þessu svæði. 3. Stórt heiðabýli I Bowland 200 — 350 m yfir sjó. Bústofn: 150 holdakýr með kálfum. Galloway-kýr látnar fá við WhiteBred Shorthorn (Sut- thyrnings) - bola en Blue/grey- ifvr við Hereford. Galloway- kýrnar eru á útigangi á vetrum og bera I apr.—mái, Blue/Grey kýrnar fóðraðar inni, þær bera i febr. — marz. Allir kálfar seldir i október. Kálfum er aldrei lógað á þessum aldri, heldur eru þeir seldir bændum, sem fóðra þá til 18 — 24 mán. aldurs. A búinu eru 1500 ær, Swaledale (Dalebredx Lon), allar hrein- kynja, mjög góður stofn. Hrútar þaðan seljast á háu verði (30.000;, — kr.) Tveir bræður áttu þetta bú, annar giftur og átti uppkomin börn. Enginn aðkeyptur vinnu- kraftur var á húinu. Bærinn fjar- lægur annarri byggð, svo að ekki sást til byggðra bóla. Hvergi hefi ég mætt meiri gestrisni um dagana. Stofan var ekki rik- mannleg en þakin silfurskjöldum og bikurum, allt verðlaunagripir .fyrir sýnda hrúta, og litsjónvarp, sem aðeins rikir menn eiga, eina tákn þess að hér bjuggu engir fátæklingar. Þetta var nú útúrdúr. En til- gangurinn var að lýsa búskapar- venjum og vali kynja á venjulegu holdanautabúi. Þótt ég hafi ekki svona nákvæmar tölur frá öðrum búum, hefi ég þó á tilfinningunni, að þessi samsetning sé dæmigerð fyrir hálendisbúin, en enginn vafi er, að i láglendissveitum bar meira á stærri kynjunum, en minna og ég vildi segja sama og ekkert á Stutthyrningum og Galloway, var þar Hka mikið minna af holdagripum. Ég ætla að bæta við dæmi af láglendisbúi og segja hér frá einu búi i Essex I Mið-austur- Engíandí. Þangað kom ég með Mr. B. Brooks, fylkisráðunaut i mjólkurkúarækt i East Anglia. Þvi má skjóta hér inn, að Mr. Brooks hafði dvalið sem her- maður á Islandi á striðsárunum. Lét hann mig njóta góðs af kynnum sinum af landinu, sem ekki virtust þó hafa verið ánægju- leg fyrir hann. Koman á þennan bæ, þar sem bjuggu einyrkja hjón með 70 Jersey-kýr er mér minnis- stæð, vegna þess einstaka dugnaðar, og hagsýni, sem þar blasti við, ásamt sérstakri hagræðingu án fjarfreks til- kostnaðar. Kýrnar voru sjálf- fóðraðar úr flatgryfju, legu básar og 6 fötu mjaltaklefi. Konan mjolkaði kýrnar ein. Kvigur voru aldar upp til sölu og viðhalds. Nýlega hafði bóndinn byrjað að nota Charolais-naut á hluta af kúnum og seldi þá kálfa nýfædda á sem svaraði rúmum 4000, — kr. Hafði hann stundum notað Angus-bola áður til sömu nota, en taldi það mikið óhagstæðara. Mr. Brokks var hrifinn af þessu fyrirkomulagi. Þau dæmi, sem hér eru nefnd og fleiri þeim lik mótuðu skoðanir minar á þvi, hvaðfl aðferðir myndu henta islenzkum bænd- um, ef hér yrði tekin upp holda- nautarækt og þá um leið, hvaða kyn hentuðu þvi búskaparlagi. Mér þykir einsýnt, að hér verður ekki tekinn upp vetrarbeitar- búskapur og tæplega verður mikið um holdakúahjarðir, sem ganga með kálfum. Holdanauta- rækt okkar verður fyrst og fremst eldi einblendinga undan mjólkur- kúm. Þvi ályktaði ég, að þau kyn, sem kæmu til greina fyrir okkur, væri eitthvað af bráðþroskaðri og stærri kynjunum. Sýndist mér Hereford koma til greina, en þó fremur Charolais eða eitthvað af rauðu kynjunum. Ég ræddi þetta að sjálfsögðu við ráðunauta, sem ég ferðaðist með, og studdu þeir þetta álit. , . Síðan ég fór þessa ferð, hefi eg jafnan fengið enska landbúnaðar- timaritið Farmers Weekly, vikurritca. lOObls. á viku, sem aö verulegum hluta er helgað holda- nautarækt og annarri kjötfram- leiðslu. Skoðanir, sem fram koma i þessu blaði, styðja þá stefnu, sem ég hafði markað mér og lýst er hér að framan. Hér hafði litið verið rætt um holdanautarækt eða holdanauta- innflutning um árabil, þar til Búnaðarþing 1971 tók málið upp og gerði um það samþykkt, mælti það inn með innflutningi Galloway-kynsins. Þetta val á kyni stangaðist alveg á við þær kenningar, sem ég hafði tileinkað mér i Bretlandi um notagildi Galloways, taldi ég mér þvi skylt að andmæla og skrifaði grein um málið, sem ég flutti þó sem út- varpserindi á Bændavikunni i fyrravetur... Átti ég von á, að bændur og ráðunautar tækju málið til gagngerðrar athugunar og var i engum vafa um, hvað slik könnun myndi leiða af sér. Þetta fór þó á annan veg. Enginn hefur fundið hvöt hjá sér til að ræða málið opinberlega, en lagt var fram frumvarp á Alþingi samið af milliþinganefnd, þar sem innflutningsleyfi átti enn að vera bundið við Galloway. Þetta fór mjög á annan veg en við Austfirðingar höfðum vonað, en i Austurlandi hefur verið meiri áhugi fyrir holdanautarækt en annars staðar á landinu. Héðan hafa um árabil komið kröfur um að fluttverðiinnholdakyn, Ahugi á málinu hefur sizt minnkað og á. siðasta sumri voru gerðar hér samþykktir af bændasamtökum til að herða á málinu og jafnframt um að breyta ákvörðuninni um val á kyni. Þeir Egilsstaðafeðgar, Sveinn og synir hans, sem um árabil hafa rekið stærsta holdanautabú á landinu utan Gunnarsholts, hafa jafnan staðið fremstir i bar- áttunni fyrir innflutningi holda- nauta. Ingimar Sveinsson er sér- menntaður búfjárræktarmaður og hefur kynnzt af eigin raun holdanautarækt i Banda- rikjunum, veit hann þvi vel, hvað hér er um að tefla. Þegar frumvarpið um inn- flutning holdanautasæðis virtist vera komið á lokastig og mjög á annan veg en við Austfirðingar töldum æskilegast, tókum við Ingimar, bóndi á Egilsstöðum og Jón A. Gunnlaugsson starfsfélagi minn okkur saman og skrifuðum landbúnaðarnefndum Alþingis erindum um málið. Færðum við þarfram þau rök, sem við töldum mæla gegn vali Gallowaykynsins og gagnrýndum rök milliþinga- nefndar_fyrir þvi. Afrit af bréfi þessu var sent milliþinganefndinni, sem samdi frumvarpið og ennfremur fór það til Búnaðarþings, en lagafrum- varpið var lagt fyrir það. Ekki er mér kunnugt um, hvernig að málinu var unnið á Búnaðarþingi, en frumvarpið var samþykkt þar óbreytt. En mér var nú i lok þingsins sent afrit af bréfi, sem þawnun hafa fylgt frumv;, t þvi er sagt frá spurningum, sem sendar höfðu verið til félags þess i Bretlandi, sem stendur að ræktun Galloways-kynsins, varðandi ýmis atriði, sem komu fram i bréfi okkar félaga, og svar fulltrúa félagsins við þessum spruningum. Fulltrúi „Gallowayfélagsins" vildi að vonum ekki samþykkja þau rök, sem við færðum fram gegn notagildi Golloway-kynsins. Mest áberandi þversögn i þeirra bréfi gagnvart okkar var. að við Framhald á bls. 15.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.